در تاريخ اسلام و تاريخ زندگاني پيامبر اسلام (ص) اين اصطلاح در مورد شب هجرت آن حضرت از مكه به مدينه به كار مي رود. چون مشركان مكه نتوانستند از دعوت پيامبر اسلام (ص) جلوگيري كنند تصميم به قتل آن حضرت گرفتند، غافل از اين كه خداوند حافظ و نگهبان پيامبر خويش هست. پس وقتي تصميم گرفتند كه از هر قبيله يك نفر به طور دسته جمعي به خانه پيامبر رفته و شبانه آن حضرت را در بستر خواب به قتل برسانند.
اما امين وحي نازل گشت و نقشه مشركان و امر الهي در مورد هجرت را به عرض آن حضرت رساند. لذا حضرت جريان را با حضرت علي (ع) در ميان گذاشتند علي (ع) آماده شد جهت آگاه نشدن قريش از غيبت پيامبر در بستر پيامبر (ص) بخوابند و پيامبر (ص) شبانه از خانه خارج شده، به سوي مدينه رهسپار گرديدند.(1)
اين واقعه كه در اول ماه ربيع الاول سال چهاردهم بعثت رخ داد علي (ع) از آغاز شب در بستر پيامبر خوابيد و چون در نيمه هاي شب حدود چهل نفر از مشركان خانه پيامبر را محاصره كردند گمان كردند كه پيامبر در رختخواب خود خوابيده است. در اين بين پيامبر در حالي كه آيه شریفه:
« وَ جَعَلْنَا مِن بَيْنِ أَيْدِيهِمْ سَدًّا وَ مِنْ خَلْفِهِمْ سَدًّا فَأَغْشَيْناَهُمْ فَهُمْ لَا يُبْصِرُونَ»
و در پيش روى آنان سدّى قرار داديم، و در پشت سرشان سدّى و چشمانشان را پوشاندهايم، لذا نمىبينند! (يس/9)
مي خواندند، ازخانه بيرون رفتند و خداوند چشمان مشركان را از ديدن پيامبر ناتوان ساخت. نزديك صبح بود كه مشركان به خانه يورش بردند ولي در رختخواب علي (ع) را يافتند. (2)
درباره از خودگذشتگي علي (ع) در اين شب روايات زيادي وارد شده، از جمله اين كه؛ چون علي (ع) آماده شد در رختخواب پيامبر (ص) بخوابد خداوند به «جبرئيل» و «ميكائيل» فرمود كه من بين شما برادري ايجاد كردم و مي خواهم عمر يكي از شما را طولاني تر قرار دادم، كدام يك از شما حاضر است ايثار كند و زندگي ديگري را بر خود مقدم دارد؟ هيچ از آن ها حاضر به ايثار نشدند. پس ندا شد ببينيد اكنون علي (ع) در بستر پيامبر من خوابيده و آماده شده جان خويش را فداي او بسازد، به زمين برويد و حافظ و نگهبان او باشيد. هنگامي كه جبرئيل بالاي سر و ميكائيل پايين علي (ع) نشسته بودند. جبرئيل مي گفت: «به به، آفرين به تو اي علي خداوند به واسطه تو بر فرشتگان مباهات مي كند»(3) ودر اين هنگام اين آيه بر رسول اكرم (ص) نازل شد:
« وَ مِنَ النَّاسِ مَن يَشْرِى نَفْسَهُ ابْتِغَآءَ مَرْضَاتِ اللَّهِ وَ اللَّهُ رَءُوفُ بِالْعِبَادِ »
«بعضى از مردم (با ايمان و فداكار،جان خود را به خاطر خشنودى خدا مىفروشند و خداوند نسبت به بندگان مهربان است.»
به تصريح علماي اهل سنت اين آيه در شأن علي (ع) در ليلة المبيت نازل شده (4) وبه تواتر ثابت شده است.
منابع:
1) ر.ك. سبحاني. جعفر، فروغ ابديت، قم: انتشارات دفتر تبليغات اسلامي، 1373، ج 1، صص 417-420.
2) سبحاني پيشين
3) عمدبن جرير، طبري، المستر شد، قم، سلمان فارسي، چاپ اول، بي تا، ص 361.
4) سيد ابن طاووس، الطرائف، قم، خيام، چاپ اول، 1371 ، ص 36.
برگرفته از:
1. http://www.pajoohe.com/3067/index.php?Page=definition&UID=10559
