موسسه مطالعات تاريخ معاصر ايران در سال 1365 با نام موسسه پژوهش و مطالعات فرهنگي با بهره گيري از اسناد قابل توجهي كه پس از پيروزي انقلاب اسلامي در اختيار اين مركز قرار گرفته بود شكل گرفت. از آنجا كه يكي از اساسي ترين پايه هاي آگاهي تاريخي بر اسناد و مدارك بازمانده استوار است، موسسه مطالعات تاريخ معاصر ايران در حفظ، عرضه و انتشار اين ميراث فرهنگي و نيز ايجاد بستري مساعد جهت پژوهش هاي تاريخي نهايت سعي و كوشش خود را به كار بست. قلمرو مطالعات تاريخي در اين موسسه محدود به تاريخ معاصر ايران است كه تحولات سده هاي 18 الي 20 ميلادي در ايران را در بر مي گيرد. ويژگي اصلي اسناد موجود در موسسه خصوصي بودن قسمت كثيري از آنهاست و همين موجب تمايز اين اسناد از ساير مجموعه هاي مشابه مي شود. در سنوات اخير نيز به منظور حفظ اين ميراث گرانبها و همچنين تكميل موجودي آرشيو موسسه نسبت به خريد و حفظ پاره اي از مجموعه هاي خصوصي اسناد مبادرت گشته است. بخش هاي اين موسسه كه پيگيري وظايف و اهداف يادشده را عهده دارند، بدين قرار است:

آرشيو، كتابخانه، بانك اطلاعات پژوهش، دفتر همكاري و ارتباطات بين المللي و انتشارات

● آرشيو

اين واحد با توجه به منابع آرشيوي موجود در موسسه؛ سند، عكس، اسلايد، فيلم، نوار صوتي، وظابف گردآوري، حفظ، سازماندهي و انتشار اسناد و مدارك را عهد ه دار بوده و مركب است از بخش هاي:

الف – مخزن: مسئول گردآوري و نگهداري اسناد و مدارك است. اين اسناد شامل مجموعه ارزشمندي از اسناد دولتي و شخصي و خاطرات و نامه هاي رجال سياسي (به زبانهاي مختلف ) عكس، اسلايد، فيلم، نوار صوتي، مدال و نشان از ابتداي دوره قاجار تا پايان سلطنت پهلوي است.

ب – عكس: اين واحد كليه عكسهاي موسسه كه مجموعه اي از دهها هزار قطعه در موضوعات مختلف

مانند سياستمداران ايراني و خارجي، ابنيه و وقايع مربوط به دو دوره قاجار و پهلوي است را فهرست بندي و نمايه سازي مي كند. اطلاعات مربوط به عكسها وارد كامپيوتر شده و آماده ارائه سرويس به پژوهشگران مي باشد.

پ – فهرست نويسي: سازماندهي اسناد با ذكر نام افراد، اماكن، تاريخ و يافتن واژه هاي كليدي اسناد را به عهده دارد.

ت – نمايه سازي:‌ارائه موضوع سند در قالب عنوان و كليدواژه هاي بكار رفته در اصطلاح نامه و مستندسازي اسماء رجال و موضوعات را عهده دار است.

ث – مرمت: با توجه به اهميت و حساسيت اسناد موجود در موسسه واحد مرمت با رعايت موازين علمي و استانداردهاي حفظ و نگهداري اسناد به ضدعفوني، مرمت و تكثير منابع آرشيوي موسسه اقدام نموده است.

● كتابخانه

كتابخانه موسسه مجموعه اي از منابع تخصصی تاريخ معاصر ايران، كتب چاپي فارسي و غيرفارسي، نشريات، گزارش ها و نسخ خطي منحصر به فرد و نادر، مرقعات بسيار ارزنده چه به صورت مجلدات و يا تنها و كتب چاپ سنگي را گردآوري نموده است.

كتابخانه همچنين به اجراي اموري چون تهيه فهرست اعلام اشخاص از منابع چاپي، تهيه كتابشناسي تاريخ معاصر ايران، گردآوري بيوگرافي موجود در منابع منطقه مبادرت مي ورزد.

● بانك اطلاعات (يا كامپيوتر)

بانك اطلاعاتي موسسه خدمات كامپيوتري و نيز پشتيباني اطلاعات را جهت امور آرشيوي و پژوهشي موسسه برعهده دارد.

● پژوهش

معاونت پژوهش گردآوري اطلاعات جديد و تحقيق در زمينه هاي مورد نياز موسسه و ارائه پروژه هاي تحقيقاتي با استناد به مدارك تاريخي و بهره گيري از منابع نويافته و اطلاعات شفاهي را عهده دار است. زيرمجموعه هاي اين معاونت به شرح زير است:

الف – ترجمه: ترجمه اسناد و مقالات از زبانهاي انگليسي و فرانسه به فارسي و ترجمه كتب و منابع دست اول و معتبر در زمينه تاريخ معاصر ايران.

ب – تاريخ شفاهي: ثبت و ضبط اطلاعات شفاهي رجال موثر در تحولات چند دهه اخير.

پ – فصلنامه تاريخ معاصر ايران: جمع آوري مطالب از نويسندگان، محققين و مترجمين به صورت مقاله، خاطرات، اسناد، نسخه شناسي تاريخ معاصر ايران، نقد و بررسي كتاب و انتخاب مطالب مورد نظر براي چاپ در فصلنامه توسط هيئت تحريريه فصلنامه.

● دفتر همكاري و ارتباطات بين المللي

اين واحد جهت ارتباط با مراكز پژوهشي در داخل و خارج از كشور و محققين و مورخين ايراني و خارجي، برگزاري نمايشگاه ها و سمينارها، گردآوري منابع و اسناد مورد نياز موسسه و ايجاد همكاري و مشاركت هاي علمي و پژوهشي ميان محققين و مراكز تحقيقاتي داخل و خارج فعاليت مي نمايد.

● انتشارات

واحد انتشارات موسسه طبع و نشر پاره اي آثار در زمينه تاريخ معاصر ايران را انجام مي دهد. آثار مزبور حاصل تحقيقات واحدهاي پژوهش و آرشيو و بعضاً حاصل همكاري با موسسات ديگر بوده است.

● نشاني: تهران، الهيه، خيابان شهيد فياضی (فرشته)، نبش خيابان چناران شماره 128

● صندوق پستي: تهران 1975-19395

● تلفن: 8 - 22604037  

● نمابر: 22602096