افغانستان با نام رسمی جمهوری اسلامی افغانستان، کشوری در آسیای میانه است که حدفاصل آسیای میانه، جنوب باختر آسیا و خاورمیانه می‌باشد و پایتخت آن کابل است. همسایگان افغانستان، پاکستان در جنوب و خاور (شرق)؛ ایران در باختر (غرب)؛ تاجیکستان و ازبکستان و ترکمنستان در شمال؛ و چین در شمال خاوری هستند. افغانستان یک کشور محاط در خشکی است، ولی در گذشته به خاطر راه ابریشم، کاروان‌های بازرگانی فراوانی از این کشور گذر می‌کردند.

جغرافیای طبیعی

موقعیت: در میان جنوب آسیا و آسیای میانه و خاورمیانه

مختصات جغرافیایی: میان ۶۰ تا ۷۵ درجه خاوری و میان ۲۹ تا ۳۸ درجه شمالی

پهناوری: پهناوری افغانستان ۶۵۲٬۰۹۰ کیلومتر مربع است. (چهل و یکم در جهان و یازدهم در قاره آسیا).

مرزها

کل: ۵۵۲۹ کیلومتر

ایران (باختر): ۹۳۶ کیلومتر

ترکمنستان (شمال): ۷۴۴ کیلومتر

ازبکستان (شمال): ۱۳۷ کیلومتر

تاجیکستان (شمال): ۱۲۰۶ کیلومتر

چین (شمال خاور): ۷۶ کیلومتر

کشمیر (جنوب خاور): ؟؟؟ کیلومتر

پاکستان (جنوب): ۲٬۴۳۰ کیلومتر

آب و هوا

آب و هوای بری، تابستان گرم و زمستان سرد

بلندی ها

کشور افغانستان از معدود کشورهایی است که محصور در کوهستان‌ها و خشکی‌ها است. بیشتر مناطق این کشور کوهستانی است اما در جنوب و جنوب باختری، مناطق پستی نیز وجود دارد.

بلندترین نقطه: قله نوشاخ به بلندی ۷٬۴۸۵ متر از سطح دریا

پست‌ترین نقطه: رود آمودریا به بلندی ۲۵۸ متر از سطح دریا

منابع طبیعی

از منابع طبیعی کشور می‌توان به گاز طبیعی، نفت، زغال سنگ، مس، کرومیت، طلق (نوعی کانی شفاف به رنگ‌های سفید و سبز و خاکستری)، سولفات باریم، گوگرد، سرب، روی، آهن، نمک طعام و سنگ‌های قیمتی، اورانیوم و... اشاره کرد.

محیط زیست

شاید مهم‌ترین مشکل زیست‌محیطی افغانستان خطر نابودی جانورانی مانند پلنگ، سمور، غزال‌های وحشی، قوچ و... باشد. این حیوانات بیشتر برای استفاده از پوست‌شان کشته می‌شوند. از شاخص‌ترین محدودیت‌های زیست‌محیطی این کشور می‌توان به محدویت در دسترسی به منابع آب (مصرف کشاورزی و آشامیدنی)، چرای بیش از حد دام، آلودگی هوا و آب، عدم دسترسی به آب‌های آزاد و... اشاره کرد. تقریباً در افغانستان سیستم چگونگی دفع زباله به روش مدرن وجود ندارد.

پیشامدهای طبیعی

از پیشامدهای طبیعی معمول این کشور می‌توان به زمین‌لرزه های فراوان (در میان کوه‌های هندوکش)، سیل و خشکسالی اشاره کرد.

جغرافیای انسانی

پرجمعیت‌ترین شهرهای افغانستان به ترتیب کابل، قندهار، مزار شریف و جلال آباد هستند. روابط خویشاوندی و خانوادگی در میان مردم افغانستان بسیار نزدیک و صمیمانه ‌است. در این کشور مسائل حاد میان مردم توسط ریش‌سفیدان و بزرگان حل و فصل می‌شود.

تقسیمات کشوری

نقشه ولایات (استان‌های) افغانستانافغانستان دارای ۳۴ ولایت (استان) است.

- ولایت ارزگان

- ولایت بادغیس

- ولایت بامیان

- ولایت بدخشان

- ولایت بغلان

- ولایت بلخ

- ولایت پروان

- ولایت پکتیا

- ولایت پکتیکا

- ولایت پنجشیر

- ولایت تخار

- ولایت جوزجان

- ولایت خوست

- ولایت دایکندی

- ولایت زابل

- ولایت سر پل

- ولایت سمنگان

- ولایت غزنی

- ولایت غور

- ولایت فاریاب

- ولایت فراه

- ولایت قندهار

- ولایت کابل

- ولایت کاپیسا

- ولایت کندوز

- ولایت کنر

- ولایت لغمان

- ولایت لوگر

- ولایت ننگرهار

- ولایت نورستان

- ولایت نیمروز

- ولایت وردک

- ولایت هرات

- ولایت هلمند



جمعیت

برپایه سرشماری مقدماتی کمیته ملی احصائیه کشور، جمعیت افغانستان در سال ۱۳۸۵، ۲۴ میلیون تن بوده است. گفته می‌شود از این تعداد ۱۲٬۳۰۰٬۰۰۰ تن مرد و ۱۱٬۸۰۰٬۰۰۰ تن زن هستند. ۷/۲۱٪ جمعیت کشور شهرنشین می‌باشند. مرحله اصلی سرشماری افغانستان در ماه سنبله ۱۳۸۷ صورت خواهد گرفت. این آمار شامل میلیون‌ها مهاجر افغانی مقیم ایران، پاکستان و کشورهای دیگر نمی‌باشد. سازمان ملل پیش از این جمعیت افغانستان را ۲۹ میلیون تن براورد کرده بود.

گروه‌های نژادی

گروه‌های نژادی افغانستان عبارتند از: پشتون، تاجیک، هزاره، قزلباش ها ازبک، ترکمن، اویماق، بلوچ، پشه یی، نورستانی، اسماری (گجر) و... . تاجیکها بیشتر در نیمه شمالی کشور و هزاره ها در مناطق مرکزی کشور زندگی می کنند. پشتون‌ها در نیمه جنوبی، قوم بلوچ در جنوب باختری، قوم‌های ازبک و ترکمن در شمال، و اقوام نورستانی و پشه یی در مناطق مرکزی و شرقی کشور به سر می‌برند.

دین‌ها و مذاهب

۹۹٪ مردم افغانستان مسلمان هستند که حدود ۸۰٪ آنان سنی و ۱۹٪ شیعه‌ هستند.

مذاهب دیگری چون هندو و سیک نیز در افغانستان پیروانی دارد. پیش از جنگ‌های ۳۰ سال گذشته، اقلیتی یهودی نیز در افغانستان و به ویژه شهر هرات وجود داشتند که امروزه بیشتر آنان به اسرائیل رفته‌اند.

زبان‌ها

مردم افغانستان به یکی از زبان‌های فارسی دری (٪۵۰)، پشتو (٪۳۵)، زبان‌های ترکی‌ (از جمله ازبکی و ترکمنی) (٪۱۱)، و در حدود ۴ درصد به یکی از ۳۰ زبان کم گویش‌ورتر (از جمله پشه‌یی، نورستانی و بلوچی) سخن می‌گویند. بر اساس قانون اساسی افغانستان، زبانهای پشتو و دری زبان‌های رسمی دولت افغانستان می‌باشند و در مناطقی که گویش‌وران زبانی دیگر زیاد باشند، آن زبان به عنوان زبان رسمی سوم تلقی می‌شود.

تاریخ

بیشتر اقوام ساکن در افغانستان از آریایی‌ها هستند که از 3 هزار سال پیش به تدریج به این سرزمین آمده‌اند . افغانستان کنونی از آن هنگام تا سال ۱۱۲۶ هجری خورشیدی (1747) که از ایران جدا شد، زیر سلطهٔ حکومت‌های بسیاری از جمله هخامنشیان، سلوکیان، اشکانیان، ساسانیان، امویان، عباسیان، صفاریان، سامانیان، غزنویان، غوریان، سلجوقیان، خوارزمشاهیان، ایلخانان مغول، تیموریان، گورکانیان، صفویه، و افشاریه بوده است. در سال ۱۱۲۶ احمدشاه درانی که از سرداران نادرشاه افشار بود، پس از مرگ او، افغانستان کنونی را پایه گذاری کرد.

سرزمین افغانستان در طول تاریخ گلوگاه یورش به هند بوده‌است. جنگجویان بسیاری چون اسکندر مقدونی، سلطان محمود غزنوی، سلاطین غوری، ایلخانان مغول، تیمور گورکانی، نادرشاه افشار و احمدشاه درانی از پیچ و خم کوه‌ها و دره‌های این کشور خود را به هندوستان رسانده‌اند. همچنین تا پیش از رونق بازرگانی از راه‌های آبی در قرون جدید و سپس پیدایش راه‌های هوایی، راه بازرگانی خاور و باختر یا همان راه ابریشم از دشت شمال این کشور گذر می‌کرد و کاروان‌های بازرگانی از راه کابل به هند و از راه بلخ به چین می‌رفتند. پس از کشف راه‌های آبی و سپس گسترش راه‌های هوایی، افغانستان مانند سایر کشورهای آسیای میانه، تبدیل به کشوری محصور و کم رفت‌وآمد شد.

افغانستان چندی پس از استقلال از ایران زیر سلطهٔ بریتانیا درآمد. از زمان استقلال افغانستان در سال ۱۲۹۸، این کشور دو بار توسط امپراتوری بریتانیا اشغال گردید و تا زمان اعلان اسقلال آن توسط امان الله خان در ۱۹۱۹ سیاست خارجی افغانستان زیر نظر مستقیم امپراتوری بریتانیا بود. واژهٔ افغانستان به عنوان نام یک کشور در سال ۱۳۰۲ و در قانون اساسی امان‌الله شاه به تصویب رسید. آغاز پادشاهی امان‌الله شاه در سال ۱۳۰۲ آغاز تاریخ مستقل افغانستان است. تاریخ پیش از این زمان عبارت از تاریخ مشترک افغانستان با ایران است.

افغانستان مستقل

از زمان استقلال افغانستان در سال ۱۲۹۸، این کشور دو بار توسط امپراتوری بریتانیا اشغال گردید و تازمان اعلان اسقلال آن نوسط امان‌الله خان در ۱۲۹۸ سیاست خارجی افغانستان زیر نظر مستقیم امپراتوری بریتانیا بود. پس از اعلام استرداد استقلال افغانستان، این کشور روابط مستقیم خود را با کشورهای دیگر برقرار ساخت.

یک دوره کوتاه‌مدت که به نام دهه دموکراسی نامیده می‌شود در این کشور در ده سال پایانی دوره پادشاهی محمد ظاهرشاه به وجود آمد و با کودتای سال ۱۳۵۲ داوود خان به پایان رسید. داوود خان پسر کاکای محمد ظاهرشاه آخرین پادشاه افغانستان بود و خودش اولین رئیس جمهور کشور گردید. در سال ۱۳۷۳ یک نیروی خودجوش و چریکی به نام مجاهدین در این کشور شکل گرفت که رژیم کمونیستی ۱۴ ساله را شکست داد.

سلطهٔ طالبان

مجاهدین موفق به تشکیل دولت ملی نشدند و جای آنها را طالبان که از حمایت مادی و معنوی پاکستان و عربستان سعودی سود می‌برد، گرفت. طالبان نیز نتوانست بقایای مجاهدین را که علیه آنها پایداری می‌کردند، به طور کامل سرکوب نماید. همچنین ایران نیز از مجاهدین پشتیبانی می‌کرد. رژیم طالبان در سال ۱۳۸۰ با حملهٔ ائتلاف بین المللی به رهبری آمریکا از هم پاشید.

پایتخت‌ها

۱- از سال ۱۱۲۶ (1747) تا ۱۱۵۴ (۱۷۷۵): قندهار

۲- از سال ۱۱۵۴ (۱۷۷۵) تا اکنون: کابل