| دورى ارتش از دخالت در مسائل نظام و اجراى اوامر – بى چون و چرا – از پيامدهاى دموكراسى در يك نظام ميباشد. هنگاميكه ارتش خود تصميم گيرنده باشد ، دموكراسى را دچار مشكل خواهد كرد، و ما در اينجا خواهان اثبات اين مسئله هستيم كه ، اسرائيل در حال دست و پنجه نرم كردن با اين معضل ميباشد.
طبق شواهد فراوان ، ارتش اسرائيل علاوه بر تصميم گيرى و اجراى آن ، در بسيارى از مواقع بر خلاف دستورات دولت عمل كرده، و حتى آشكارا در امور داخلى احزاب دخالت ميكند.
1 – تقابل ارتش و دولت:
در اواخر سال 1998 بعد از آن كه نيروهاى نظامى اسرائيلى مستقر در جنوب لبنان ، خسارتهايى را به اسرائيل وارد آوردند ، مردم خواستار بيرون آمدن ارتش شدند، در نتيجه نخست وزير اسرائيل ، بنيامين نتانياهو ، از سران ارتش خواست كه نيروهاى خود را عقب بكشند. اما فرمانده نيروهاى نظامى بشدت خواسته نتانياهو را رد كرد. نويسنده اسرائيلى ، بن كاسبيت ، بيان ميكند كه " فرمانده نيروهاى نظامى وقت ، شاوول موفاز ، به شدت آنچه را كه نتانياهو گفته بود، رد كرد. و موفاز اصرار بر عدم همكارى با نتانياهو در اين جهت داشت ". ( 1 )
نتانياهو به ايهود باراك تذكر ميدهد ، بايد از خروج ارتش از جنوب لبنان ، همانگونه كه در شعارهاى انتخاباتيش بيان كرده است، دفاع كند. ايهود باراك بر خلاف ميل باطنى سران ارتش ، موفق ميشود تا نيروها را بيرون بكشد.
اما سران ارتش اين حركت باراك را تجاوز به خود قلمداد كرده، و آرام ننشستند و پاسخ باراك را در مسئله سوريه دادند، به اين صورت كه با رهبران مخالف حزب ليكود ، دست به دست شده و اعلام كردند كه باراك درصدد كشتن اسرائيل ميباشد. يوسى بيلين - كه در دولت باراك پست وزارت دادگسترى را عهده دار بوده - آشكارا سران ارتش را متهم ميكند به اينكه ميخواهند باراك را در تنگناى سياسى قرار دهند. ( 2 )
اما انتقام ارتش از باراك حد و مرزى نميشناسد ، باز در كنفرانس كمپ ديويد ارتش عدم همكارى خود را با طرحهاى باراك اعلام ميكند و در نامه اى كه معاون وزير دفاع اسرائيل به باراك مينويسد بيان ميكند كه " ارتشيان از فرمانده سران ارتش تا پايين ترين سرباز ، دستورات تورا اطاعت نميكنند و هر كدام آنچه را كه خود صلاح بدانند انجام ميدهند ". ( 3 )
با توجه به اين مسئله ، باراك از برخورد با سران ارتش و در نتيجه آن ، شكست در انتخابات ، ترسيد.
در زمان حكومت شارون همچنان سران ارتش از دستورات حكومت ، سرپيچى ميكردند كه نمونه آن ترور مروان برغوثى به دستور موفاز ميباشد، كه دولت اسرائيل با اين ترور مخالف بود. ( 4 )
بر اساس بيان وزير امور زير بنائى اسرائيل ، يوسى پيريتسكى، ارتش مسبب اصلى در از بين رفتن آرامش در اسرائيل است، اما اعضاى كابينه مى ترسند از اعتراض بر ارتشيان. ( 5 )
در روزنامه "معاريو" در تاريخ ( 13 – 9 – 2002 ) بيان ميشود به اينكه سران ارتش خشمگين هستند زيرا متوجه شده اند كه درجه دارى در ارتش ، شاوول ارئيلى ، با نظر باراك موافق است و روزنامه تاكيد ميكند بر اين نكته كه ارتش خواست نظر وى را برگرداند، و براى اين كار ، فرمانده وقت ارتش ، شاوول موفاز ، سعى در تطميع وى كرده و وعده داده است كه رتبه وى را به ژنرالى ارتقاء دهد.
2 – ارتش و توافقات سياسى:
شاخه امنيتى ارتش ( امان ) بيشترين تاثير را بر توافقات سياسى دارد، زيرا اين را از جمله حقوق طبيعى خود ميداند البته بايد بيان نمود كه قانون مشخصى براى اين منظور وجود ندارد، اما اين سبب ايجاد رويه اى گرديده است كه تمامى حكومتها ، در همه موارد ، قبل از انجام آن ، با امان مشورت كرده و در اكثر موارد ، تن به توصيه هاى آن داده اند.
در خود اسرائيل نسبت به اين قضيه با ديد منفى نگاه ميشود ، همانگونه كه اوزى پتريمان بيان ميكند ، دستوراتى كه امان صادر ميكند، اكثرا ايده ئولوژيك بوده و از منافع ملى دور است. و پتريمان ادامه ميدهد كه " همانا ايده ئولوژى عامل حساس و اصلى در تصميم گيرى ارتش و سازمانهاى امنيتى ميباشد و نه منافع ملى ". ( 6 )
البته از نظر دور نبايد داشت كه همانا سران سازمان امنيتى ارتش اعتراف به اين دارند كه در اكثر مواقع توصيه هاى آنان ، حدسها و تخمينهايى بيش نبوده است همانگونه كه ژنرال شلومو گازيت فرمانده پيشين شاخه امنيتى ارتش بيان كرده است. ( 7 )
اما آبراهام تيروش تاكيد ميكند به اينكه اگر همراهى سران ارتش نبود، معاهده " كمپ ديويد " به امضا نميرسيد ، و اما اينكه چرا چنين است سخنگوى ارتش ، ژنرال زئيف شيف ، علت را در ضعف سران سياسى ميداند. ( 8 )
3 – ارتش و احزاب:
موقعيت ژنرالها سبب آن ميشود كه در اكثر مواقع در مسائل و درگيريهاى سياسى بين حزبى و داخل حزبى ، دخالت مستقيم يا غير مستقيم داشته باشند ، مثلا پس از آنكه شارون با تأخير ، فرمانى نسبت به شهرك سازى بيان نمود، رئيس شاخه امنيتى ارتش ، اهارون زئيفى ، شروع به تحريك نمايندگان دست راستى پارلمان بر ضد شارون كرد، با اين استدلال كه اجراى همچين برنامه اى " سبب نيرومند شدن تروريسم ميشود ".
عملا بيانات زئيفى سبب شد كه نمايندگان دست راستى ، گفته هاى وى را بعنوان يك زهر بر عليه شارون استفاده نمايند.
نمونه ديگر ، جاسوسى ارتش از سران مخالف است و ارائه مطالب آنان به شارون ، تا وى از آن براى سركوب مخالفين خود استفاده نمايد، و اين مسئله زمانى آشكار شد كه سازمان امنيتى ارتش ، شارون را مطلع كرد به اينكه معلوماتى بر اين نكته تأكيد دارد كه رهبر مخالفان ، شمعون پرز ، مخفيانه با نخست وزير فلسطينى ، احمد قريع ، ديدار داشته است و شارون از اين خبر براى حمله به حزب كار استفاده كرد. ( 9 )
يا عيل باز اين شيوه را اينگونه تفسير ميكند كه ، سران ارتش براى جلب رضايت دست راستيها ، اين كار را ميكنند و بعد از آن كه از ارتش بيرون آمدند ، اين عملكردهايشان سبب پيروزيشان در داخل احزاب ميگردد.
4 – فرهنگ ارتشى:
تاثير ارتش بر سياست و جامعه با بيرون آوردن لباس نظامى پايان نميپذيرد. شواهد نشان ميدهد كه از زمان تأسيس دولت اسرائيل تا به حال ، 40 ژنرال در پستها و منصبهاى حكومتى و پارلمانى قرار گرفته اند ( 10 ) ، و بيش از 100 درجه دار بلند مرتبه ، جايگاههايى را در حكومت و پارلمان از آن خود كرده اند. لازم به ذكر است كه اكثر شركتهاى دولتى و مؤسسات وابسته به آن و خبرگزارى يهود را ، ژنرالهاى بازنشسته اداره ميكنند. و اخيرا يكى از درجه داران برجسته بازنشسته ، به منصب وزارت تعليم و تربيت رسيد و وزارت معارف هم از درجه داران براى استفاده در مدارس و معلمى بهره ميبرد. ( 11 )
5 – نجات دولت
آنچه كه امروزه سياسيون و روزنامه نگاران و حتى بعضى از سران بازنشسته ارتش و سازمان امنيت را در اسرائيل به خود مشغول كرده است، تلاشهايى است براى خلاص شدن از تاثير ارتش بر تصميمات و سياستهاى دولت. بن كاسبيت ميگويد " اقتدار حقيقى در اسرائيل را حكومت منتخب بر عهده ندارد ، بلكه برعهده ارتش است. ( 12 ) و حتى افرايم هليفى ، رئيس پيشين موساد ، ارتش و سازمانهاى امنيتى را برحذر ميدارد از دخالتهاى بيش از اندازه در مسائل سياسى. ( 13 ) اما فرمانده نقشه كشى جنگ ارتش ، ژنرال اسحاق هارئيل ، سخنانى را به زبان آورده است كه تا بحال سابقه نداشته است و آن زمانى است كه خواستار " توقف ورود ارتش به تصميمات دولت شد ". ( 14 ) اما اوفر شيلح از نويسندگان " يديعوت اهرونوت " در مسئله تأثير ارتش بر دولت ، خيلى بيش از حد معمول پيشروى كرده و بيان ميدارد كه " در اينجا بدتر از اين نيست كه ارتش ، كنتر كننده عملياتهاى خرابكارانه باشد ، اين امر شباهت دارد به تعيين دزد براى يك شركت تجارى يا تعين يك مختلس براى اداره صندوق مالى زندان ، همانا عملياتهاى خرابكارانه بزرگ در حقيقت جوهره اصلى نيروى ارتش است ، و ارتش همانند ديگر مؤسسات قوى ، در صدد بالا بردن نيرو و توان خويش تا بيشترين حد ممكن است ". ( 15 )
منابع:
( 1 ) تحقيقى تحت عنوان " ارتش بيان ميكند و نتيجه همان ميشود "، انتشار يافته در معاريو، به تاريخ 13 – 9 - 2002
( 2 ) راديو اسرائيل به زبان عبرى ، به تاريخ 22 – 11 - 2003
( 3 ) معاريو ، 13 – 9 - 2002
( 4 ) منبع پيشين
( 5 ) شبكه اول اسرائيل ، به تاريخ 25 – 8 - 2003
( 6 ) ها آرتص ، 12 - 2003
( 7 ) ها آرتص ، 12 – 12 - 2002
( 8 ) ها آرتص ، 17 – 11 - 2003
( 9 ) معاريو ، 20 – 1 - 2004
( 10 ) معاريو ، 8 – 8 - 2002
( 11 ) ارنا كازين ، "تربيت ارتش " ، چاپ شده در شماره سوم فصلنامه " مسائل اسرائيل "
( 12 ) معاريو ، 6 – 9 - 2002
( 13 ) ها آرتص ، 12 – 5 - 2003
( 14 ) يديعوت اهرونوت ، 2 – 1 - 2004
( 15 ) يديعوت اهرونوت ، 9 – 10 - 2002 | 
