واکاوي تحولات جديد در روابط تهران و مسکو

باشگاه را خانه خود بسازيد  ورود اعضا  کاربر میهمان به باشگاه خوش آمدي  امروز دوشنبه 2 فروردين 1389  كاربران برخط 113 نفر

◄ واکاوي تحولات جديد در روابط تهران و مسکو

● نويسنده: عليرضا - عبدالله

● منبع: خبرگزاری - ایرنا - تاريخ شمسی نشر 10/11/1388

در هفته اي که گذشت، بازهم مسائل مربوط به روابط دوجانبه ايران و روسيه از اولويت هاي اصلي اخبار و گزارش هاي رسانه هاي داخلي و حتي خبرگزاري هاي بزرگ بين المللي بود؛ اين مسائل، بويژه با اظهارات \"تاسف بار\" سرگئي لاوروف، وزير خارجه روسيه در خصوص همکاري هاي شفاف و گسترده هسته اي جمهوري اسلامي ايران با سازمان ملل و آژانس بين المللي انرژي اتمي و چند روز پس از آن، لغو ناگهاني سفر سعيد جليلي، دبير شوراي عالي امنيت ملي ايران به مسکو بُعد جديدتري را نيز به خود گرفت.
اين علائم و نشانه هاي نه چندان عجيب و گويي قابل انتظار از سوي روس ها در حالي صورت گرفت که درست هفته گذشته خبرگزاري روسي \"ريانووستي\" با انتشار تحليلي از \"ولاديمير يفسيف\" کارمند ارشد مرکز امنيت بين المللي انستيتوي اقتصاد جهاني و روابط بين المللي آکادمي علوم روسيه، از \"سرماي زمستاني خاص\" در روابط مسکو و تهران خبر داد. کليد واژگان اين تحليلگر روس براي اثبات سردي روابط دو کشور، \"اجازه ندادن جمهوري اسلامي به جنگنده روسي براي پرواز از حريم هوايي ايران\"، \"سلب اعتماد روسيه از ايران به خاطر مرکز جديد غني سازي \"فردو\" در حوالي قم\"، \"پاسخ منفي ايران به طرح پيشنهادي آژانس مبني بر ارسال اورانيوم 5/3 درصد به روسيه و در مقابل، موافقت با ارسال اورانيوم به ترکيه\"، \"اعلام رييس جمهوري ايران مبني بر لزوم دريافت غرامت جنگ جهاني دوم از زورگويان جهاني\"، \"تاخير در اجرايي کردن قرارداد تحويل سامانه هاي پيشرفته موشکي اس -300 به ايران\" و... بوده است.
سرگئي لاوروف، وزير امور خارجه روسيه، جمعه هفته گذشته اعلام کرد که روسيه متاسف است که ايران با پيشنهاد آژانس بين المللي انرژي اتمي در خصوص توليد سوخت براي رآکتور تحقيقاتي تهران موافقت نکرده است.
وي در سخناني در مسکو اعلام کرد: متاسفيم که ايران فعلا به نظر مي رسد که موافقت با فرمولي که در خصوص توليد سوخت براي رآکتور تحقيقاتي تهران به آن پيشنهاد شده را ممکن نمي داند.
لاوروف افزود \"در عين حال، ما معتقديم لازم است تلاش هاي بيشتري هم در زمينه اين پيشنهاد مشخص و هم به طور عمومي تر، در زمينه از سرگيري مذاکرات براي حل و فصل ساير جنبه هاي برنامه اتمي ايران صورت گيرد. \"
پيشنهاد مبادله اورانيوم غني شده ايران با سوخت رآکتور اتمي تهران در نشست دو ماه گذشته گروه مذاکره کننده هسته اي کشورمان به رياست جليلي و چند کشور عضو گروه 1+5 در ژنو مطرح شد.
براساس اين پيشنهاد، قرار بود ايران بخش عمده اورانيوم غني شده در داخل را براي افزايش درجه غناي آن به روسيه ارسال دارد و اورانيوم با درجه خلوص بيشتر پس از ارسال به فرانسه و تبديل به ميله هاي سوخت قابل استفاده در رآکتور تحقيقاتي تهران، به ايران تحول شود.
مسئولان جمهوري اسلامي با توجه به پيشينه رفتاري غرب در بحث هسته اي و فضاي کنوني حاکم بر مساله هسته اي ايران، هنوز اين پيشنهاد را نپذيرفته اند.
ماه گذشته، \"منوچهر متکي\" وزير امور خارجه کشورمان اعلام کرد که تهران تمايل چنداني ندارد که اورانيوم خود را براي تحويل سوخت به خارج انتقال دهد.
وي تصريح کرد، ايران زماني اين معامله را بررسي مي کند که اورانيوم خويش را با سوخت آماده در خاک جمهوري اسلامي تعويض کند.
وزير امور خارجه روسيه در عين حال از امکان طرح قطعنامه اي براي وضع تحريم هاي جديدي بين المللي عليه ايران سخن گفت اما در مورد حمايت احتمالي روسيه از چنين اقدامي اظهار نظري نکرد.
وي گفت \"شوراي امنيت سازمان ملل ممکن است اقدامات جديدي را در مورد ايران بررسي کند اما اميدوارم که همه کساني که مسئول تصميم گيري هاي آينده هستند، در اقدامات خود منحصرا به لزوم تقويت نظام بين المللي جلوگيري از گسترش تسليحات اتمي توجه کنند و هدف هاي ديگر را منظور نظر فرار ندهند. \"

* ترسيم فضاي کنوني در سپهر روابط تهران - مسکو
علي رغم فراز و فرودهاي فراوان، در چند سال اخير و بويژه با طرح پرونده صلح آميز هسته اي ايران در مجامع بين المللي و تلاش آمريکا و متحدان اروپايي اش و نيز رژيم صهيونيستي براي بازداشتن کشورمان از پيگيري حقوق هسته اي و دستيابي به دانش برتر در اين عرصه، جمهوري اسلامي ايران و روسيه بيش از پيش به يکديگر نزديک شده تا جايي که بسياري از ناظران، اين دو کشور را \"متحدان استراتژيک\" نام نهاده اند. گرچه علي رغم اين نزديکي ها، روس ها در مواقع حساس و در گلوگاه هاي دشوار، سازي همنوا با غرب کوک کرده و در تشديد فشارها بر تهران همداستان شده اند.
البته در ترسيم فضاي کلي روابط ميان تهران و مسکو نبايد نقش طرف هاي سوم يعني آمريکا، رژيم صهيونيستي و اروپا را ناديده انگاشت. به باور ناظران، همواره نسبت به گسترش روابط ايران و روسيه، يک حساسيت ويژه اي از سوي اين کشورها وجود داشته است. از منظر آنها؛ هرگونه همکارهاي راهبردي و بلندمدت تهران و مسکو تهديدي عليه منافع غرب و اسراييل به شمار مي رود. از اين روست که در هريک از اين حوزه هاي سه گانه پيش گفته بويژه هکاري هاي راهبردي، فشارها و تهديدهاي فراواني متوجه ايران و روسيه از ناحيه اين کشورها ديده مي شود.
براي نمونه، علاوه بر تعلل ها و تاخيرهاي غير قابل قبول روس ها در اجراي قراردادهاي دفاعي و نظامي با ايران، هرگاه که مسير روند مطلوب و طبيعي به خود مي گيرد ناگهان نماينده اي بلندپايه از سوي آمريکا يا اسراييل راهي مسکو مي شود تا مقامات کرملين را در اين خصوص زير فشار قرار دهند.
سفر باراک اوباما به مسکو و اعطاي امتيازات فراوان بويژه لغو ناگهاني و شگفت انگيز سپر دفاع موشکي ايالات متحده در اروپاي شرقي (لهستان و جمهوري چک) همزمان با طرح درخواست تشديد فشارها بر ايران و لغو همکاري هاي دفاعي و نظامي مسکو با تهران و همچنين سفرهاي آشکار و محرمانه بنيامين نتانياهو، نخست وزير افراطي رژيم صهيونيستي به روسيه براي ترغيب روس ها به انصراف توافقنامه هاي موشکي با ايران مصداق هاي بارزي از اين فشارها و تهديدها به شمار مي رود.
با اين وجود، از نگاه تحليلگران مسايل منطقه اي، روابط جمهوري اسلامي ايران با روسيه در سه حوزه کلان \"راهبردي\"، \"سياسي\" و \"اقتصادي\" قابل بررسي است.

الف) حوزه روابط راهبردي:
در حوزه راهبردي، همکاري هاي هسته اي دو کشور بويژه در خصوص نيروگاه اتمي بوشهر و توافقنامه ها و همکاري هاي دفاعي و نظامي بخصوص در زمينه فروش سامانه هاي پيشرفته موشکي از جمله \"اس 300\" و \"تور. ام. يک\" قابل طرح و تبيين مي باشد.
اگر نيروگاه بوشهر و سامانه هاي موشکي اس 300 را نماد همکاري هاي راهبردي تهران و مسکو در نظر بگيريم، در هر دو مورد، روس ها بارها به وعده ها و توافق هاي خود عمل نکرده و عملا دستيابي اين همکاري ها را ناکام گذارده اند.
در اين ميان، علي رغم سرمايه گذاري هاي کلان مالي و حيثيتي ايران در طرح نيروگاه اتمي بوشهر، در دوره جديد نيز طرف روس بارها بدقولي کرده و از سال 2006 تاکنون چندين بار، بهره برداري نهايي از اين نيروگاه به تاخير افتاده است. در حالي که همه چيز براي بهره برداري از نيروگاه بوشهر در سال 2009 آماده بود، روس ها ناگهان به بهانه مشکلات فني و مالي آغاز کار آن را به سال 2010 موکول کرده اند!
شايد در ظاهر امر چنين به نظر آيد که طرح مشکلات فني براي تاخير در راه‌اندازي نيروگاه بوشهر از جانب روس‌ها ديگر بسيار مضحک شده است اما در اصل اين تحليل به منطق نزديک تر است که باور کنيم روس‌ها بهانه مشکلات فني را هر بار مطرح مي‌کنند تا سياسي بودن اين تاخيرها را نشان دهند.
در واقع مقامات روس در تلاشند با طرح مسائل فني آن هم در مقاطع خاص، تاثير عوامل و پشت صحنه‌هاي سياسي تاخيرها را به تهران يادآوري کنند. درست در زماني که روابط تهران و مسکو تحت تاثير مسائل سياسي داخلي دو کشور يا عامل ثالثي چون ايالات متحد آمريکا قرار مي‌گيرد، دست اندرکاران روس نيروگاه بوشهر به ياد بروز مشکلات فني در راه‌اندازي اين نيروگاه افتاده و از به تاخير افتادن زمان افتتاح سخن مي‌گويند.
در ذيل حوزه راهبردي، بعد ديگري از روابط مطرح است؛ همکاري هاي نظامي و دفاعي تهران – مسکو. شاخص اين همکاري ها، اجرايي کردن قرارداد تسليحات موشکي اس 300 است که آن هم با چند بار تاخير در تحويل دهي اين نوع تسليحات به کشورمان به تدريج دارد به سرنوشت نيروگاه بوشهر تبديل مي شود.
موشک هاي نوع اس-300 سامانه اي است براي دفاع هوايي و متعلق به دهه هفتاد ميلادي. اين سيستم موشکي که در اتحاد شوروي سابق طراحي و توليد شده براي دفاع از مجتمع هاي صنعتي، تاسيسات اداري حساس و مراکز مهم شهري در مقابل هجوم احتمالي موشکي از خارج در نظر گرفته شده بود. اولين مجموعه اين موشکها (اس-300 پي) در سال 1978 به تعداد 80 فروند در اطراف مسکو نصب گرديد. سامانه ياد شده داراي قابليت رد گيري و مقابله با موشکهاي بالستيکي و همچنين موشکهاي کروز و هواپيماهاي جنگنده است.
در سال 1985 نوع پيشرفته تري از اين موشک ها بنام اس-300- اف توليد شد که گفته ميشود داراي قابليت حمل کلاهکهاي تاکتيکي اتمي است. نسل دوم موشکهاي خانواده اس-300 قابل نصب بروي کشتي نيز هست. يکي از امتياز هاي اين سيستم موشکي امکان نصب آن بروي خود رو و قابليت سريع تجهيز و انتقال آن توسط نفر بر هاي زرهي است. برد نسل اول موشکهاي ياد شده تا 90 کيلومتر است.
سيستم رادار موشکهاي اس -300 قادرند تا شش هدف متحرک را بصورت همزمان تشخيص دهند. اگرچه هيچ يک از انواع موشک هاي خانواده اس- 300 تاکنون در يک جنگ واقعي مورد استفاده قرار نگرفته اند، ولي با توجه به نتايج آزمايش ها، به نظر مي رسد که قابليت هاي آنها در حد پيشرفته ترين سامانه هاي دفاع هوايي موجود در جهان است.
در حال حاضر سه گونه اصلي از اين موشکها توليد و در نيروهاي مسلح روسيه، کشور هاي اروپاي شرقي و همچنين يونان و قبرس به خدمت گرفته شده اند. گفته مي شود گونه مورد توافق براي تحويل به ايران قادر است هدفهاي خود را در مسافت 120 کيلومتري شناسائي و در ارتفاع 60 متري از زمين مورد اصابت قرار دهد. موشک هاي کروز همواره در ارتفاع پائين پرواز ميکنند.
نوع جديد تر موشکهاي خانواده اس-300 موسوم به پي-ام-يو که از سال 1999 بکار گرفته شده موثرتر از مدل هاي قديمي است. وزن اين موشکها بين 1450 تا 1800 کيلو گرم و کلاهک جنگي آنها 143 کيلوگرم است. موشک هاي نسل جديد اس-300 قادرند موشکها و هواپيماهاي مهاجم را در مسافتي دورتر (تا 150 کيلوتر) ارتفاع پائين تر شناسائي و مورد اصابت قرار دهند. يکي از نقاط ضعف رادار هاي قديمي، عدم قدرت شناسائي مهاجمان پرنده در ارتفاع پائين است و کشور هاي غربي براي استفاده از اين ضعف، علاوه بر بکار گرفتن موشکهاي کروز، پرواز جنگنده در ارتفاع پائين را نيز مرتبا تمرين ميکنند.
نوع تازه موشک هاي اس-300 را اس-400 نام داده اند و عربستان سعودي در حال حاضر مشغول مذاکره با روسيه براي خريد و دريافت اين سامانه پيشرفته است.
در اين ميان، با گذشت نزديک به يکسال از زمان مورد توافق طرفهاي ايران و روسيه براي تحويل دهي اين سامانه به تهران، مقامات نظامي مسکو همچنان از اين اقدام سرباز زده اند. همانند نيروگاه بوشهر، روس ها دلايل فني را علت اين تاخيرها عنوان مي کننداما به نظر مي رسد، دليل واقعي اين اقدام روس ها، فشارهاي آمريکا، اسراييل و کسب بازارهاي جديد براي رقيبان منطقه اي جمهوري اسلامي از جمله عربستان سعودي مي باشد.

ب) حوزه روابط سياسي و ديپلماتيک:
در حوزه سياسي و ديپلماتيک که از يک منظر، به عنوان عامل تعيين کننده دستيابي به اهداف راهبردي ايران و روسيه تلقي مي شود، نيز روس ها در مواقع حساس و بحراني جمهوري اسلامي را تنها گذاشته و به نوعي – هرچند با ادبياتي متفاوت با آمريکا و غربي ها – نقش مهمي در تشديد فشارها عليه ايران ايفا کرده اند. نمونه اين رفتار سياسي روسيه را بارها در خلال اجلاس گوناگون آژانس بين المللي انرژي اتمي در وين و همچنين نشست هاي متعدد شوراي امنيت سازمان ملل و گروه \"1+5\" شاهد بوده ايم که همواره مسکو به قطعنامه هاي متعدد صادر شده عليه کشورمان راي مثبت داده است.
در مقطع کنوني نيز، اظهارات \"دوپهلو\" اما \"هشدار گونهِ\" لاورف درباره ايران و همچنين لغو سفر جليلي به مسکو در اين چارچوب تحليلي ياد شده قابل بحث و بررسي است.
اوايل هفته جاري تدارک سفر سه روزه جليلي به مسکو آغاز شد اما روز دوشنبه پس از ديدار و گفت وگوي علي اکبر صالحي رئيس سازمان انرژي اتمي با سفير روسيه در تهران به طور غيرمنتظره اي اين سفر که قرار بود از روز سه شنبه آغاز شود، لغو شد.
همزماني لغو اين سفر با اظهارات هفته گذشته سرگئي لاوروف وزير خارجه روسيه – که در پيام صريحي از مواضع مقامات جمهوري اسلامي ايران در خصوص شرايط جديدش براي انتقال اورانيوم به غرب ابراز نگراني و تاسف کرده بود – مي تواند معنادار باشد.
البته در توجيه دلايل لغو اين سفر، رامين مهمانپرست سخنگوي وزارت خارجه در کنفرانس مطبوعاتي خود با نمايندگان رسانه ها گفت: لغو سفر ارتباطي با موضع گيري اخير روسيه در قبال ايران ندارد.
وي تاکيد کرد: سفر آقاي جليلي به روسيه سفر مهمي است و نسبت به مسائل مختلفي که بين دو کشور وجود دارد مذاکراتي انجام خواهد شد. طبيعي است در اين سطح اين سفر نياز به هماهنگي هاي کافي دارد تا برنامه ها به خوبي تنظيم شود.
پيش از اين نيز، ديميتري مدودف، رييس جمهوري روسيه به طور تلويحي، حمايت مسکو از تحريم هاي آتي عليه ايران را اعلام کرده بود.
اين رفتار سياسي اخير مقامات روسيه که گروهي از تحليلگران از آن به عنوان \"چرخش\" مواضع مسکو در قبال تهران و نزديک شدن بيش از پيش اين کشور به ايالات متحده آمريکا ياد مي کنند، ترديدهاي جدي در ايفاي نقش روسيه در روندهاي چالش زاي بين المللي مرتبط با حوزه ايران از جمله مساله هسته اي، بوجود آورده است و مسئولان جمهوري اسلامي را به بازانديشي و تعريف مجدد اين نقش واداشته است.

ج) حوزه روابط اقتصادي و تجاري:
افزون بر روابط سياسي نزديک و همکاري در پروژه راهبردي نيروگاه اتمي بوشهر در سال هاي گذشته حجم مبادلات تجاري ايران و روسيه افزايش داشته و روسيه را در سطح شرکاي اصلي تجاري ايران قرار داده است.
جمهوري اسلامي ايران و فدراسيون روسيه ضمن همکاري در حوزه‌هاي مختلف سياسي، اقتصادي و فرهنگي، رايزني‌هاي منظمي را با هدف گسترش حجم روابط و همکاري ‌هاي انرژي ميان دو کشور در بخش‌هاي دو جانبه و چند جانبه از جمله در بخش نفت و گاز، ساخت پالايشگاه، پتروشيمي و بهره‌برداري از ميادين نفتي و گازي دنبال مي‌کنند.
حجم مبادلات تجاري ميان ايران و روسيه در حال حاضر 3 ميليارد و 700 ميليون دلار برآورد مي‌شود که براساس برنامه‌ريزي و پيش‌بيني‌هاي انجام شده، انتظار مي‌رود اين رقم در سال 2010 به‌نحوه چشم‌گيري افزايش يابد.
اين در حاليست که در سال 2005، حجم مبادلات تجاري ايران و روسيه حدود دو ميليارد و 100 ميليون دلار بود.
اکنون و با توجه به دوران رکود اقتصاد جهاني، روسيه، نگاهي راهبردي به افزايش حجم مبادلات تجاري با ايران و ارتقاء همکاري هاي اقتصادي با ايران دارد. اين کشور براي غلبه بر مشکلات فراوان اقتصادي خود که بسياري از آنها ميراث دوران شوروي سابق مي باشد، نيازمند همکاري هاي اقتصادي با ايران است.

* چشم انداز آتي روابط تهران – مسکو از نگاه روس ها
در روزهاي اخير، محافل سياسي، راهبردي و رسانه اي روسيه به تحليل تحولات اخير در سپهر روابط تهران و مسکو پرداخته اند.
در اين ميان، خبرگزاري روسي \"ريانووستي\" با انتشار تحليلي از \"ولاديمير يفسيف\" کارمند ارشد مرکز امنيت بين المللي انستيتوي اقتصاد جهاني و روابط بين المللي آکادمي علوم روسيه، از \"سرماي زمستاني خاص\" در روابط مسکو و تهران خبر داد.
اين تحليلگر روسي با ذکر برخي از نمادها و نشانه هاي اين سردي روابط در ترسيم چشم انداز آتي آن گفته است: بدين ترتيب \"سردي زمستاني\" در روابط روسيه- ايران بيش از پيش شدت مي گيرد. اين مساله را مي توان محصول منطقي شراکت \"محتاطانه\" و عدم انعطاف پذيري و گاهي اوقات نيز سياست هاي تحريک آميز ايران دانست.
به ادعاي يفسيف، \"آينده روابط ما چندان چنگي به دل نمي زند با توجه به اينکه: به زودي گزارش شديدتري از سوي \"يوکيا آمانو\" مدير کل آژانس بين المللي انرژي اتمي در باره ايران ارائه خواهد شد؛ تهران همچنان به حمايت خود از گروه هاي افراطي مانند \"حزب الله\" لبنان، \"حماس\" و \"جهاد اسلامي\" فلسطين ادامه مي دهد و از سوي ديگر به نقش نه هميشه مثبت ايران در حل مسائل عراق، افغانستان، لبنان و يمن را مي توان اشاره کرد. در ضمن اوضاع به خاطر نبود پايه هاي مستحکم اقتصادي ميان دو کشور و برداشت منفي از مواضع مسکو از سوي اپوزيسيون ايران بيش از پيش پيچيده مي شود. \"
در همين حال، روزنامه‌ اينترنتي‌ روسي‌ \"نيزاويسيمايا گازيه\" نيز چندي پيش در تحليلي زير عنوان \"روسيه ديگر از ايران حمايت نمي کند\" نوشت: منابع‌ ديپلماتيک در روسيه‌ به‌ نوبه‌ خود از احتمال‌ حمايت مسکو از تشديد تحريم‌ بر جمهوري‌ اسلامي‌ خبر داده‌ اند.
الکسي‌ اربافت، عضو اکادمي‌ علوم‌ روسيه‌ به اين روزنامه گفته است: در سياست روسيه‌ در مورد ايران تغيير جدي‌ رخ‌ داده‌ است.
وي يکي از دلايل اين تغيير را حرکت روسيه به سوي گرمي روابط با واشنگتن عنوان کرد و گفت: مسکو در حال‌ حاضر مشغول‌ بهبود روابط با واشنگتن است که‌ در زمينه‌ سامانه‌ دفاع‌ موشکي‌ توسعه‌ ناتو گرجستان و سيستم‌ امنيت اروپا که‌ مسکو پيشنهاد کرده‌ امتيازاتي‌ به‌ روسيه‌ داده‌ و مسکو اماده‌ است منافع‌ امريکا را در نظر بگيرد.
از نظر اين کارشناس‌ روس، در آينده‌ احتمال‌ تشديد تحريم‌ عليه‌ ايران کاملا وجود دارد و روسيه‌ با اين مساله‌ موافق‌ است.
افزون بر اين، در اوائل بهمن ماه نيز برخي رسانه هاي روسي پيرامون احتمال حمله امريکا و اسرائيل به ايران هشدار دادند!
اين رسانه ها همچنين به نقل از تحليلگران نظامي روسيه پيش بيني کردند: در صورت چنين حمله‌اي روسيه مواضع بي‌طرفانه‌اي اتخاذ خواهد کرد!
پاول فلگن‌هاور يکي از مشهورترين تحليلگران نظامي روسيه است که در اين باره بارها در مطبوعات روسيه نظر داده است.
به گزارش ديوچه وله، اين تحليلگر نظامي روس درباره احتمال حمله نظامي به ايران گفت: علاقه به جنگ در اسرائيل، کشورهاي خاورميانه و عربي و حتي در ميان بخشي از مقامات جمهوري اسلامي ‌ايران وجود دارد. به ويژه در ايران آن عده که بر طبل جنگ مي‌کوبند، فکر مي‌کنند اين جنگ قابل کنترل است و موقت خواهد بود. يک جنگ آسان به وقوع مي‌پيوندد ولي در آخر به يک جنگ تمام عيار تبديل مي‌شود.
در نيروگاه اتمي بوشهر حدود دو هزار کارمند شرکت روسي اتم اکسپورت مشغول به کار هستند. کارشناسان نظامي روسيه مي‌گويند، اين نيروگاه جزء اهداف احتمالي اقدام نظامي اسرائيل يا امريکا عليه ايران خواهد بود. اگر امريکا واسرائيل به اين نيروگاه حمله کنند، روسيه چه سياستي را اتخاذ خواهد کرد؟
پاول فلگن‌هاور به اين پرسش چنين پاسخ مي‌دهد: اگر جنگي عليه ايران انجام بگيرد روسيه بي‌طرف خواهد بود و از کسي جانبداري نخواهد کرد. در حال حاضر روسيه با ايران مناسبات خوبي ندارد، بالعکس با اسرائيل رابطه خوبي برقرار کرده است. به نظر من روسيه در مناقشاتي که در خاورميانه وجود دارد مواضع بي طرفانه‌ خود را حفظ خواهد کرد.

* ارزيابي و جمعبندي نهايي

1) در يک نگاه کلان، نگاه ويژه روسيه به افزايش روابط با ايران، را اساسا بايد در گرو دگرگوني در رويکردها و اولويت‌هاي سياست خارجي اين کشور به روندها و چالش هاي بين المللي دانست. پس از فروپاشي نظام اتحاد جماهير شوروي در دهه 1990، ظرفيت فراوان و بي بديل ايران در تامين منافع و اهداف منطقه اي و بين المللي روسيه در نزد دولتمردان نظام تازه تاسيس اين کشور آشکار شد.
ايران به عنوان کشوري که ظرفيت‌هاي انکارناپذيري در منطقه دارد، چه از لحاظ ظرفيت منابع انرژي و چه از لحاظ موضعيت استراتژيک و ژئوپلتيک خود مي تواند نقش تاثيرگذاري را در اين روند برعهده گيرد؛ مساله اي که روس ها به خوبي بدان واقف هستند.
حوادث قره ‌باغ، جنگ داخلي تاجيکستان و درگيري با جدايي‌ طلبان چچن، روسيه را به نقش اثرگذار ايران در جهت ‌دهي به حوادث منطقه آگاه ساخت.
در اين ميان، روسيه با اذعان به اهميت نقش ايران در منطقه، در صدد استفاده از اهرم ايران براي پيشبرد منافع راهبردي خويش برآمد. از جمله عوامل تاثيرگذار در روابط ايران و روسيه، نوع نگاه روسيه به حوادث و جريانات منطقه است. حضور آمريکا در خليج فارس، روسيه را بر آن داشت، تا سطح مناسبات خود را با کشورهاي منطقه خاورميانه، بويژه ايران هر چه بيشتر گسترش دهد.
در چارچوب اين نگاه کلان و راهبردي روسيه به نقش اثرگذار ايران، مقامات کرملين به خوبي از پيامدها و آثار تشديد تنش ها ميان ايران و کشورهاي غربي بويژه آمريکا آگاه است و خواهان بهره‌گرفتن از اين فرصت براي، اثبات جايگاه خود در معادلات منطقه مي باشد. همچنين، روسيه ‌مانند ساير بازيگران بين‌المللي از منظر منافع ملي خود، به جريان ها و چالش هاي منطقه¬اي مي¬نگرد.
از اين منظر، روس ها همواره به موضوع ايران به مثابه \"کارت برنده\" مي نگرند تا با بهره گيري مطلوب از آن، نقش و جايگاه خود را در روندهاي بين المللي افزايش دهند.
ايران براي روسيه تاکنون اين نقش را حفظ کرده و فرصت بازي با غرب را به اين کشور داده است، اما منافع حرف نخست را در تصميم‌ گيري ‌هاي کرملين مي ‌زند. اگر اين منافع حکم به نزديکي مقطعي يا دائمي با غرب کند، مقامات روس به اين سمت گرايش مي‌يابند و اگر دوري از امريکا و غرب، تاکيد بر استقلال راي در تصميم گيري پيرامون مسائل ايران يا حتي نزديکي چشم گير به تهران منافع بيشتري را متوجه روسيه کند، طبعا اين جهت گيري‌ها را انتخاب خواهد کرد.
مسيري که روسيه در سالهاي اخير در حوزه روابط و همکاري هاي راهبردي – هسته اي و نظامي – و سياسي و ديپلماتيک با جمهوري اسلامي ايران در پيش گرفته در اين راستا قابل ارزيابي است.

2) در سطح خرد، مي توان گفت: روسيه در قبال برنامه هسته اي ايران يک رويکرد چند جانبه و پيچيده را در پيش گرفته است که اين رويکرد بازتابي از اوضاع داخلي و نيروهاي موثر بر سياست خارجي اين کشور از يک سو و موقعيت در حال تغيير بين‌المللي آن از سوي ديگر است.
از اين زاويه، پرونده هسته اي ايران به يکي از مهم ترين ابزار امتيازگيري ديپلمات هاي چيره دست روسي از غرب تبديل شده است و شيوه عمل آنها نيز پيروي از الگوي ثابت ديپلماسي کرملين طي دهه اخير بوده است به اين معنا که روسيه، در نقطه اوج چالش غرب و ايران و هنگامي که غرب آماده مي شود تا گام عملي براي تحريم بردارد، تهديد به وتوي قطعنامه شوراي امنيت مي کند، خود را ناهمراه با غرب نشان مي دهد و از برخي مواضع تهران حمايت مي کند اما پس از مذاکره و امتيازگيري حداکثري همزمان از غربي ها و ايراني ها و در بزنگاه راي گيري در شوراي امنيت عليه ايران با وتو نکردن قطعنامه، مسير اعمال فشار بر ايران را هموار مي سازد. اين تاکتيک تاکنون در سه قطعنامه مصوب شوراي امنيت براي تحريم ايران به کار برده شد و روس ها پس از هر قطعنامه، نه تنها ابراز ندامت نکرده اند، بلکه مستقيم و غيرمستقيم بابت تنش تعديل کننده خويش در محتواي قطعنامه و شدت تحريم ها، سخن گفته اند و به مقامات ايراني وعده همراهي با تهران در آينده را داده اند. عجيب اينکه تاکتيک آشناي روس ها و حتي بدعهدي هاي پي درپي مسکو براي تحويل نيروگاه اتمي بوشهر نيز نتوانسته راهبران ديپلماسي ايران را به بازنگري اساسي مناسبات تهران - مسکو وادار کند.
در اين ميان، به باور تحليلگران، اظهارات اخير لاوروف و ماجراهاي پس از آن را مي توان در اين چارچوب کلي تحليل و برررسي کرد.

3) آنچه که در اين بين بايد مورد توجه طرف روسي قرار گيرد، ايجاد ترديدهاي جدي در مسئولان نظام و مردم ايران نسبت به اين رفتارهاي مبهم و پيچيده کرملين در مسايل مربوط به جمهوري اسلامي است که تداوم آن باعث تاثيرگذاري بر روندهاي آتي تصميم سازي مقامات کشورمان در قبال نوع و سطح همکاري هاي متنوع – البته بسيار پر سود براي اقتصاد نيازمند روسيه در حالت رکود جهاني – خواهد شد. اين همان چيزي است که روس ها هرگز مايل به وقوع آن نيستند.

32 بازديد 0 امتياز 0 نظر

◄ مطالعات موضوعي :


● سیاست خارجی ایران

◄ مطالعات منطقه ای:


● روسیه	● ایران

◄ دسته


● متن / مقاله

◄رسته :3

◄تاريخ ارسال:13/11/1388