سير تحولات تاريخي در جوامع مختلف نشانگر نوعي فراز و فرود در عوامل انساني پديد آورنده آن است که مي توان از آن به ريزش و رويش در سيستم نيز تعبير نمود و انقلاب اسلامي ايران به عنوان يکي از مهمترين تحولات قرن اخير نيز از اين قاعده مستثني نيست.
انقلاب اسلامي به عنوان تحول بزرگ تاريخي با ريزش ها و رويش هايي همراه بوده است، به اين معني که به تدريج در اعتقادات برخي نخبگان نسبت به ارزش ها و آرمانهاي انقلابي بي ميلي ايجاد شده و در عوض نخبگان زيادي را انقلاب به سمت خود جذب و يا تربيت نموده است.
مقام معظم رهبري به صورت مکرر اين موضوع را يادآوري نموده و اخيراً نيز در ديدار با مسئولان شوراي هماهنگي تبليغات اسلامي(29/10/88) با اشاره به ريزش ها و رويش هاي انقلاب اسلامي فرمودند: «نسل جوان کنوني و جواناني که حتي پيروزي انقلاب اسلامي و مقاطع مهم آنرا نديده اند نوخاسته ها و رويش هاي انقلاب هستند که در مقايسه با نسل جوان اول انقلاب بسيار بهتر و هوشيارانه تر عمل مي کند.» معظم له در ديدار با اعضاي اتحاديه انجمن هاي اسلامي دانشجويان در اروپا نيز پيرامون همين موضوع فرمودند: «رويش هاي انقلاب دو برابر ريزش ها مي باشد.»(5)
رويش در هر نظام سياسي نشانه پويايي آن نظام بوده و اينکه يک نظام و حرکت اجتماعي مي تواند خود را باز توليد کند به سبب رويش هاي موجود در آن نظام است. اين موضوع از آن جهت اهميت پيدا مي کند که ريزش و رويش عمدتاً در سطح خواص جامعه اتفاق مي افتد و تأثيرگذاري آن به مراتب بيشتر از تأثيرات ساير گروهها است. اين نوشتار در پي آن است تا مهمترين نشانه هاي رويش نظام اسلامي را به صورت مختصر و در چند محور مورد بررسي قرار مي دهد:
1- رويشهاي علمي:
يکي از محورهاي مهم رويش هاي مورد نظر مقام معظم رهبري که بارها در بيانات ايشان به آن اشاره شده، رويش هاي علمي بعد از انقلاب به خصوص دهه اخير است که از مهمترين آنها دانش بومي فن آوري هسته اي است که جهانيان را شگفت زده کرد و علي رغم فشارهاي بين المللي اين تلاش متوقف نشد و جوانان کشور با تکيه بر اعتماد به نفس و انگيزه هاي متعالي خود به اين دستاورد مهم دست يافتند. از ديگر موارد قابل اشاره سلولهاي بنيادين است که ايران را در بين هشت کشور صاحب اين فناوري قرار دارد و بارها مورد اشاره مقام معظم رهبري قرار گرفت به گونه اي که زماني که دکتر کاظمي آشتياني از موسسين مرکز پژوهشي رويان فوت کرد، معظم له در پيام تسليتي به صراحت وي را از رويش هاي انقلاب دانستند.
پرتاب ماهواره اميد توسط ايران و اخيرا ساخت ماهواره توسط دانشجويان نيز سبب شد تا کشورمان وارد باشگاه کشورهاي صاحب اين تکنولوژي شده و وجهه خود را در سطح بين المللي ارتقاء دهد.
حضور مؤثر جوانان ايراني در نمايشگاههاي اختراعات جهاني (ژنو، مسکو و...) و کسب مدال المپيادهاي جهاني که آخرين آن المپياد جهاني نجوم و اختر فيزيک بود. در اين المپياد که از 25 مهر تا 5 آبان سال جاري به ميزباني ايران برگزار شد، ايران توانست در بين 20 کشور رتبه نخست را از آن خود کند. همچنين از بين مدالهاي کسب شده در المپيادهاي جهاني، 49 مدال آن را دانش آموزان بسيجي از آن خود کرده اند. (6)
گرايش روزافزون به حضور در دانشگاه ها، مراکز تحقيقاتي و پژوهش هاي علمي از ديگر نشانه ها رويش هاي علمي است. نائب رئيس کميسيون آموزش و تحقيقات مجلس با اشاره به افزايش پذيرش تعداد دانشجويان کشور در چهار سال اخير مي گويد: جمعيت دانشجويي کشور اکنون 5/3 ميليون نفر است که بر اين اساس شاخص دانشجو به بيش از پنج هزار نفر در صد هزار نفر مي رسد. دکتر محمدحسين دوگاني با اعلام اينکه عملکرد وزارت علوم در دولت نهم قابل توجه بوده است، يادآور شد: وزارت علوم در دولت نهم در تمامي شاخصهاي آموزش عالي از قبيل افزايش پذيرش دانشجو، اصلاح هرم هيأت علمي دانشگاهها، افزايش بودجه دانشگاهها، مقالات ISI، افزايش تعداد دانشگاه ها و مراکز پژوهشي و موارد مشابه پيشرفتي جهشي نسبت به دورههاي گذشته داشته است.
وي همچنين در خصوص افزايش پذيرش تعداد دانشجويان کشور گفت: در دولت نهم تعداد کل دانشجويان از دو ميليون و 117 هزار و 471 نفر در سال 83 و به سه ميليون و 581 هزار و 70 نفر در سال 87 افزايش يافته و براين اساس، جمعيت دانشجويي در حال حاضر در حدود 5/3 ميليون نفر است که با لحاظ کردن اين رقم، شاخص دانشجو در صد هزار نفر به بيش از 5000 نفر خواهد رسيد. به گفته وي بر اساس آمار موجود تعداد کل مراکز آموزش عالي از 1300 مرکز در سال 83 به دو هزار و 158 مرکز در سال 87 رسيده است که اين آمار نشان دهنده رشد بالاي 60 درصدي تعداد مراکز آموزش عالي کشور از سال 83 تاکنون است. وي همچنين اضافه کرد: تعداد کل اعضاي هيئت علمي از 10 هزار و 660 نفر در سال 70 به 13 هزار و 750 نفر در سال 83 و 18 هزار و 219 نفر در سال 87 رسيده که سال 83، 42 هزار و 625 نفر و سال 87، 63 هزار و 289 نفر بودهاند. (7)
در کنار اين تعداد مقالات دانشمندان ايراني در نمايه بين المللي ISI در سال 2009 به حدود 20 هزار مقاله رسيد. و ايران در منطقه بعد از ترکيه رتبه دوم را کسب نمود. (8)
در اين ميان دانشمندان ايراني در زمينه علوم پايه پيشرفت قابل توجهي داشته اند. موضوع رتبه بندي ايران در جايگاه علمي جهان در طول سال هاي اخير از جهش مناسبي برخوردار بوده است با اين توصيف هنوز دستيابي به رتبه هاي برتر در سطح جهاني نيازمند تلاش بيشتري در اين زمينه است. در همين رابطه رئيس مرکز منطقه اي علم و فناوري با اعلام رتبه جهاني ايران در رشته هاي علوم پايه اظهار داشت: در رشته شيمي، رتبه 32، در رشته فيزيک رتبه 46، در رشته زيست شناسي رتبه 56، در رشته علوم زمين رتبه 51 و در رشته رياضي و آمار رتبه 45 را دارا هستيم. دکتر جعفر مهراد گفت: توليد علم در شيمي در دست کشورهاي پيشرفته است. ايران در 92 کشور توليد کننده موثر علم رتبه 32 را به خود اختصاص داده که رتبه اي بلند مرتبه است. رتبه ايران در رشته فيزيک در ميان 117 کشور، 46 است. وي در مورد جايگاه ايران در زيست شناسي گفت: مجموعا 99 کشور در توليد علم زيست شناسي که بيوشيمي نيز با آن رده بندي مي شود، موثر هستند که جايگاه ايران در ميان اين کشورها با توليد هزار و 214 مقاله پنجاه و ششم است. مهراد افزود: شمار استناد به اين مقالات در مجموع 4 هزار و 194 بار است. وي با اشاره به توليد علم موثر در علوم زمين گفت: در زمينه علوم زمين 101 کشور جهان جز توليد کنندگان موثر توليد علم محسوب مي شوند. ايران در اين حوزه رتبه 51 را به خود اختصاص داده است. تعداد مقالات دانشمندان ايراني در زمينه علوم زمين 723 مقاله است که هزار و 737 بار به اين مقالات استناد شده است. وي با بيان اينکه در رياضات و آمار، سهم توليد علم ايران که توسط دانشمندان ايراني در مجلات معتبر بين المللي نوشته شده است در بين 83 کشور جهان هزار و 189 مقاله است، گفت: اين تعداد مقاله که يک هزار و 416 بار به آن استناد شده است، ايران را در اين رشته از علوم در مرتبه 45 قرار مي دهد. (9)
نکته مهم در اين رويش ها اين است که بستر اين رويش ها به مدد اهميت دادن نظام اسلامي به علم و دانش فراهم شده است و اين مسأله سبب شده تا دانشمندان و مبتکران جديدي برخاسته از فضاي فکري- فرهنگي انقلاب رشد کنند. به خصوص در دهه اخير که مقام معظم رهبري بر جهش علمي و جنبش نرم افزاري تأکيد فراوان داشتند اين رشد کاملا محسوس بوده است.
2- رويش هاي فرهنگي و اعتقادي:
از ديگر محورهاي مهم که در بحث رويش ها مي توان به آن اشاره کرد، رويش هاي فرهنگي و اعتقادي است. افزايش مراکز حوزوي به دليل گرايش روزافزون جوانان به حوزه هاي علميه يکي از اين موارد است به گونه اي که در سال 1389، 239 مرکز در سراسر کشور اقدام به پذيرش طلبه خواهر مي نمودند و اين جداي از مراکز غير حضوري پذيرش طلبه است. در پژوهشي که توسط مرکز مطالعات ديني جوانان انجام شده 5/93 درصد جوانان اعتقادات ديني را باور دارند و 7/59 درصد جوانان اعمال مذهبي و مناسک خود را به صورت جمعي انجام مي دهند که از اين ميزان 5/23 درصد بيشتر اوقات و 8/16 درصد کمترشرکت مي کنند. (10)
حضور پررنگ جوانان در اعتکاف از ديگر نشانه هاي رويش هاي اعتقادي است. در حاليکه سالهاي قبل اعتکاف به صورت کمرنگ و تنها در مساجد محدودي برگزار مي شد در سال 1388 حدود 500 هزار معتکف در 2400 مسجد اعتکاف نمودند که بيش از 70 درصد معتکفين را جوانان تشکيل مي دادند و از اين تعداد 34 هزار نفر دانشجو و 15 هزار دانش آمور بودند. (11)
تربيت نسل نوانديش ديني در حوزه ها، دانشگاه ها، مراکز هنري و سينمايي که با آگاهي از زمان و مکان و تلفيق علم و ايمان توانسته اند موتور انقلاب را به حرکت در آوردند از ديگر رويش هاي اعتقادي جامعه اسلامي است که خلاء ريزش ها را پرکرده و قطار انقلاب را سرعتي مضاعف بخشيده است. حضور مؤثر جوانان دانشجو و طلبه در دوره هاي جهادي، بسيج دانشجويي، بسيج اساتيد، توليدات سينمايي فاخر مذهبي و تاريخي و... از ديگر رويش هاي اعتقادي قابل ذکر ميباشد.
3- رويشهاي سياسي:
يکي ديگر از محورهاي مهم رويش هاي انقلابي که بيشتر خودنمايي مي کند رويش هاي سياسي است که تربيت نخبگان سياسي تأثيرگذار در حوزه ها و دانشگاه ها که گاه بالاترين مدارج ترقي سياسي را طي کرده و توانسته اند در عرصه هاي داخلي و بين المللي موفقيت هايي را براي کشور به ارمغان آورند و از ارزش هاي متعالي انقلاب اسلامي دفاع کنند، از مهمترين شاخص هاي اين محور است به گونه اي که در اين محور که به ظاهر ريزش وجود داشته هر کدام از اين رويش ها نه تنها خلاء اين ريزش را پرکرده که حتي افتخارات رويش هاي جديد از نسل قديم آن بيشتر نيز بوده است.
افزايش مشارکت سياسي يکي از شاخصه هاي عيني رويش هاي سياسي است که آخرين آن حضور در انتخابات دهم رياست جمهوري بود که بالغ بر 40 ميليون نفر يعني بيش از 85 درصد مردم در انتخابات شرکت کردند. استمرار حضور سرزنده و با بصيرت مردم و به ويژه جوانان در مراسمات انقلاب اسلامي و اخيراً نهم دي ثابت مي کند که نسل جديد در راه دفاع از ارزش هاي انقلابي رويشي مضاعف داشته است. حتي به بيان رهبر معظم انقلاب اين حضور نسل جديد از حضور نسل اول انقلاب در دفاع از آرمان هاي انقلاب اسلامي اهميت بيشتري دارد؛ چرا که علاوه بر شور و احساس از عقلانيت نيز برخوردار است.
اين افزايش مشارکت که نشان از ثبات نظام اسلامي دارد به معناي اعتماد عمومي به نظام تلقي مي شود و همين اعتماد عمومي سبب مي شود تا نظام اسلامي بتواند بر بحران ها غلبه کرده و تهديد ها را تبديل به فرصت کند. به طور مثال جنگ تحميلي و حوداث پس از آن از قبيل 18 تير و حوادث پس از انتخابات دهم رياست جمهوري به واسطه مشارکت مؤثر رويش هاي جديد تبديل به فرصتي براي تثبيت نظام شد.
در بعد بين المللي نيز الهام بخشي انقلاب اسلامي سبب شده تا جنبش هاي حزب الله و حماس و ساير نهضت هاي آزاديبخش با تأثير پذيري از انقلاب ايران، دشمنان اسلام را وادار به شکست نموده و اهداف انقلاب را درصدور ارزشهاي متعالي آن محقق سازند.
در ديگر ابعاد نيز شاخص هاي فراواني براي اثبات افزايش رويش هاي وجود دارد از جمله در عرصه هاي ورزشي جواناني که در مسابقات کشتي، جودو، تکواندو و.... با به نمايش گذاشتن نمادهاي اسلامي پس از هر پيروزي و يا عدم رويارويي با نمايندگان رژيم صهيونيستي، نمايانگر رويش هاي اسلامي در عرصه ورزشي مي باشد.
اينگونه است که مقام معظم رهبري بارها در سخنان خود رويشهاي انقلاب را بسيار بيشتراز ريزش هاي دانسته و آن را مايه اميداواري جامعه اسلامي قلمداد کرده اند. معظم در خطبه هاي نماز جمعه 26/9/ 1378 به طور مفصل اين موضوع را مورد بررسي قرار دادند و فرمودند: »شما به صدر اسلام نگاه کنيد، ببينيد آن کسانىکه در دوران غربت اسلام و غربت على، از اميرالمؤمنين دفاع کردند، چه کسانى بودند؟ اينها سابقهداران اسلام نبودند. سابقهداران اسلام، جناب طلحه و جناب زبير و جناب سعدبنابى وقّاص و امثال اينها بودند. بعضى از اينها على را تنها گذاشتند؛ بعضى از اينها در مقابل على ايستادند. اينها ريزشها بودند. اما رويش کدام است؟ رويش، عبداللَّهبنعبّاس است؛ محمّدبنابىبکر است؛ مالک اشتر است؛ ميثم تمّار است. اينها رويشهاى جديدند. اينها که در زمان پيامبر نبودند؛ اينها در همان دوران غربت اسلام روييدند؛ اينها نهالهاى تازهاند. شما ببينيد يک مالک اشتر در همه تاريخ اسلام چقدر مؤثّر است. بله؛ ممکن است کسانى ريزش پيدا کنند که البته مايه تأسّف است. وقتى به اميرالمؤمنين شمشير زبير را دادند، گريه کرد. همانطور که گفتم، غصّه دارد. غصّه دارد کسانى ريزش پيدا کنند که يک روز پاى سفره انقلاب، پاى سفره امام زمان، پاى سفره اسلام و قرآن نشستند و نان و نمک اسلام را خوردند؛ اما در کنار آن ريزشها، مالک اشترها هستند؛ عبداللَّهبنعباسها هستند. اميرالمؤمنين هرجا در ميدانهاى جنگ احتياج به زبان داشت، عبداللَّهبنعباس مىرفت و اميرالمؤمنين را يارى مىکرد. هرجا احتياج به شمشير داشت، مالک اشتر بود. مثل مالک اشتر، مثل عبداللَّهبنعباس، مثل محمّدبنابىبکر - مثل اين رجال - نه يکى، نه ده نفر، نه هزار نفر که هزاران نفر بودند. اينطور نيست که شما خيال کنيد حالا چهار نفر آدمى که از راه برگشتند و نيرويشان تمام شد، معنايش اين است که نيروى اين گردونه عظيم تمام شده است. نه آقا؛ بعضيها در بين راه قوّهشان تمام مىشود. بله؛ ضعيفترها وسط راه آذوقهشان تمام مىشود.»