فضيلت و ارزش حريص بودن بر علم

باشگاه را خانه خود بسازيد  ورود اعضا  کاربر میهمان به باشگاه خوش آمدي  امروز دوشنبه 2 فروردين 1389  كاربران برخط 110 نفر

◄ فضيلت و ارزش حريص بودن بر علم

● منبع: روزنامه - کیهان - تاريخ شمسی نشر 04/11/1388

امام علي (ع) در بيان اوصاف شيعيان مي فرمايد: من علامه أحدهم أن تري له حرصاً علي علم و فهماً في فقه و علماً في حلم؛ (نهج البلاغه/ خ193) يعني شيعيان حريص بر علم هستند. روشن است كه هر مؤمني، بلكه هر انسان عاقلي فطرتاً طالب علم است. پس اين چه ويژگي ممتازي است كه حضرت براي شيعيان عنوان فرموده اند؟

جايگاه علم و عالم
درباره فضيلت علم و تعليم و تعلم، علم مطلوب، علم مذموم، مقايسه علم با ساير امور دنيوي و اخروي، وظيفه عالم و... روايات فراواني در مجامع روايي نقل شده و گاهي چند جلد از يك كتاب به اين موضوع اختصاص داده شده است. ما در اين جا فقط به اين موضوع مي پردازيم كه چرا شيعيان حريص بر علم هستند.
در بحارالانوار روايتي از پيغمبر اكرم (ص) نقل شده كه خطاب به ابوذر فرمودند: يا اباذر الجلوس ساعه عند مذاكره العلم أحب الي الله تعالي من قراءه القرآن كله اثنا عشر ألف مره: (بحار/1/203) گمان نمي كنم در هيچ كتابي، هيچ عالم، حكيم يا فيلسوفي، در هيچ قومي و به هيچ زباني چنين تكريمي نسبت به علم وارد شده باشد. گاهي از تحصيل علم تعريف مي شود؛ همچنان كه روايات زيادي در اين خصوص نقل شده؛ مثل: طلب العلم فريضه علي كل مسلم؛ (كافي/1/03) يا اطلبوا العلم ولو بالصين؛ (بحار/1/771) يا رواياتي كه درباره فضيلت تعليم و فضيلت علما نقل شده؛ اما اين كه كسي بنشيند و بحث علمي چند دانشمند و عالم را تماشا كند و گوش فرادهد، اين كار چه مقدار فضيلت دارد؟ پيغمبر اكرم (ص) به ابوذر مي فرمايد اگر كساني مشغول مذاكره و بحث علمي باشند و كسي مدتي را پاي بحث و گفتگوي ايشان بنشيند، ثواب اين كار از 21 هزار ختم قرآن بيشتر است. روايات فراواني در اين باره نقل شده كه- حتي اگر در سند بعضي از آنها هم خدشه وارد شود- مجموع آنها مفيد تواتر اجمالي است، يعني هيچ شكي نيست كه اين مضامين از اهل بيت (ع) وارد شده است.
در روايت ديگري رسول اكرم (ص) مي فرمايد: كسي كه در راه تحصيل علم قدم بردارد، پرندگان هوا و ماهيان دريا براي او استغفار مي كنند و فرشتگان آسمان به عنوان احترام و اظهار خوشحالي از اين كار، بال هايشان را زيرپاي او پهن مي كنند. (كافي/1/43) نقل شده كه مرحوم شهيد ثاني- رضوان الله عليه- صاحب كتاب شريف شرح لمعه- كه از صدها سال پيش از اين يكي از كتاب هاي درسي تمام حوزه هاي علميه بوده است- در دوران طلبگي، مسير خانه تا مدرسه را با پاي برهنه طي مي كرد و با استناد به اين روايت مي گفت من نمي خواهم با كفش روي بال ملائكه راه بروم.

سنت هاي نيكو
كساني كه انبوه فضايل نقل شده در روايات براي علم و عالم و تعليم را باور دارند، جا دارد تمام لحظات عمر خود را- غير از زماني كه مشغول كارهاي واجب و ساير عبادات هستند- صرف تحصيل علم كنند. يكي از سنت هاي خوب حوزه هاي علميه، مخصوصا حوزه هاي نجف اين بوده كه در هر مجلسي كه چند نفر از علما و فضلا گردهم جمع مي شدند، مسئله اي علمي را مطرح كرده و درباره آن بحث و گفتگو مي كردند. اين اهتمام به علم از اين روست كه باور دارند در مجلس بحث علمي، فرشتگان براي حاضران استغفار مي كنند. لذا شيعيان و مومنين ممتاز بر تحصيل علم حريص هستند و هيچ گاه تحصيل علم را رها نمي كنند، حتي اگر شغل اصلي آنها كار ديگري باشد. پيش از اين در بسياري از شهرهاي مذهبي سنت بود كه اغلب افراد، به خصوص كسبه بازاري قبل از شروع كار روزانه خود، در جلسه درسي حاضر شده و به خصوص مسائل شرعي مربوط به كسب و كارشان را از استاد فرا مي گرفتند. متأسفانه امروزه اين سنت هاي خوب در جامعه ما ترك شده؛ كاش مي شد- مخصوصا با استفاده از وسايل جديد كمك آموزشي- اين سنت ها بار ديگر زنده مي شد و افراد مختلف جامعه در اوقات فراغت خود روزانه ساعتي را به تحصيل علم اختصاص مي دادند. فضيلت انسان بر ساير حيوانات اين است كه امكان تحصيل علم براي او فراهم است. البته اين فضيلت، براي رساندن انسان به كمال و سعادت، مستلزم رعايت شرايطي مثل اخلاص در تحصيل و همراهي آن با عمل است؛ اما اين شرايط، شرط كافي است؛ شرط لازم براي تكامل، تحصيل علم است و كسي بدون علم به جايي نمي رسد. كساني كه اين مسايل را باور كرده اند، سعي مي كنند هر چه بيشتر بر علمشان افزوده شود؛ هم چنان كه حريص هستند كه آموخته هاي خود را به ديگران هم ياد بدهند. دو نكته ديگر هم درباره علم در اين روايت ذكر شده: فهما في فقه و علما في حلم. اغلب كساني كه در پي آموختن مطالب علمي هستند به يادگيري سطحي اكتفا مي كنند؛ لذا آموخته هايشان عميق نيست. ولي بعضي ديگر- مانند مومنيني كه حضرت امير (ع) توصيف مي فرمايد- به فهم سطحي اكتفا نمي كنند و سعي مي كنند فهمشان عميق و موشكافانه باشد؛ مطلبي را كه از معلم مي شنوند، تا جايي دنبال مي كنند كه كاملا به عمق مطلب پي ببرند و برايشان هيچ ابهامي درباره آن باقي نماند؛ تا بتوانند سؤالات و شبهات را پاسخ دهند.

حلم، زينت علم
اگر كسي به صورت جدي در پي علم باشد، در مراحل مختلف با دشواري هاي زيادي روبرو مي شود و اگر بردبار نباشد، ممكن است زود از ميدان در برود، زود نتيجه گيري و قضاوت كند و در برابر مخالف تحمل نداشته باشد. چنين كسي كارش به نتيجه نمي رسد. هم چنان كه كسي كه مراتبي از تحصيل را گذرانده، اگر فقط به آموخته ها و فهم خودش اكتفا كند و پذيرش بحث و گفتگو با ديگران را نداشته باشد، چنين كسي غالبا يك سونگر بار مي آيد و حتي گاهي علمش جهت انحرافي پيدا مي كند و هرچه پيش مي رود، بيشتر از مسير حق جدا مي شود؛ درحالي كه خود او هم متوجه انحراف نيست. اما اگر بنا داشته باشد نظريات خود را با ديگران مطرح كند و حرف هاي آن ها را هم بشنود، و در صورت لزوم در آراء خود تجديدنظر كند، - تا شايد يكي از مصاديق آيه شريفه فبشر عبادالذين يستمعون القول فيتبعون احسنه (زمر/81) باشد- نيازمند سعه صدر است. چون اگر انسان در بحث و گفتگو با مخالف كم تحمل و بي حوصله باشد، بحث به نتيجه نمي رسد و همان كج روي ادامه پيدا مي كند.
براي اين كه عالم به اين آفت ها مبتلا نشود، بايد حوصله، تحمل و سعه صدر داشته باشد؛ نظر ديگران را جويا شود و خوب به آنها گوش بدهد. نمونه اي از اين شيوه پسنديده، جلسات شوراي استفتاء مراجع محترم تقليد است. مرجع تقليدي كه درباره مسئله اي تحقيق كرده و فتوا داده، در عين حال، فتواي خود را براي عده اي از علما مطرح مي كند و نظر ايشان را جويا مي شود، چه بسا آن ها اشكالاتي به اين فتوا داشته باشند كه در اين جلسه پيرامون آن بحث و گفتگو مي شود. پس عالم براي رفع اشكالات احتمالي نظراتش نيازمند حلم است.
هم چنين در مقام تعليم، وظيفه استاد اين است كه شاگرد را پرورش دهد تا او هم از لحاظ علمي رشد كند. اما اگر استاد حوصله نداشته باشد، پاسخ هاي سرسري به اشكالات و سؤالات شاگرد بدهد، يا اجازه بحث به او ندهد، شاگرد رشد نمي كند. بنابراين در مقام تعليم نيز استاد بايد حليم باشد.
نقل شده كه روزي كنيزي خدمت حضرت زهرا (س) رسيد و مسأله اي پرسيد و جواب گرفت. اما وقتي از محضر حضرت صديقه طاهره (س) خارج شد و مسأله را در ذهن خود مرور كرد، متوجه شد درست ياد نگرفته؛ لذا نزد آن حضرت برگشت و بار ديگر مسئله را از ايشان پرسيد. حضرت زهرا (س) مجددا سؤال او را با توضيحات بيشتري پاسخ دادند. آن كنيز هم كه تصور مي كرد جواب سؤالش را فرا گرفته، از منزل حضرت خارج شد؛ اما بار ديگر كه مسأله را مرور كرد، مجددا متوجه شد كه درست نفهميده؛ لذا باز نزد حضرت زهرا (س) برگشت. اين مسأله چندين بار تكرار شد؛ تا جايي كه خود آن كنيز سرافكنده و خجل شد. اما حضرت با خوشرويي جوابش را با توضيحات بيشتر فرمودند و پس از آن براي دلگرمي او افزودند: اگر كسي بار سنگيني را به تو بدهد كه به بام منزل ببري، و در برابر آن صدهزار درهم به تو بپردازد، آيا از حمل آن بار احساس خستگي مي كني؟ هر مسأله اي كه ما به شما بياموزيم، اجر و ثواب آن بيش از آن است كه فاصله زمين تا عرش را پر از لؤلؤ كنند. بنابراين هر چه هم سنگين باشد، تحمل آن سخت و دشوار نيست. (بحار/23) اين دستورالعملي است براي معلم كه باور كند آموختن علم به ديگران مثل خريدن كيسه اي از جواهرات براي خود است كه خستگي ندارد و نبايد انسان از سختي هاي آن ناراحت و دلسرد شود.
بنابراين عالم هم در مقام نظريه پردازي و تحقيق، نيازمند حلم، بردباري، سعه صدر و تحمل كلام ديگران است، هم در مقام بحث با همتايان نبايد صبر و تحمل از كف بدهد و هم در مقام تعليم آموخته هاي خود به ديگران بايد حوصله داشته باشد و در برابر مشكلات خسته نشود.

37 بازديد 0 امتياز 0 نظر

◄ مطالعات موضوعي :


● دانش

◄ افراد و مشاهير


● امام علي

◄ دسته


● متن / مقاله

◄رسته :3

◄تاريخ ارسال:10/11/1388