\"سعيد ابوطالب\" عضو كميسيون فرهنگي مجلس شوراي اسلامي در اينباره مي گويد: من معتقدم قانون كپي رايت بينالمللي حاوي مفاهيم ديگري است كه در حال حاضر به نفع ما نيست.
وي پايين بودن ميزان محصولات داخلي نسبت به واردات را دليل اين نوع تلقي ميداند و ميافزايد: بايد به سطحي از قدرت و توانايي در توليد و توزيع محصولات فرهنگي برسيم تا شرايط پذيرفتن قانون كپي رايت بينالمللي را داشته باشيم.
به اعتقاد ابوطالب چنانچه ما قانون بينالمللي را بپذيريم در تكثير و توزيع محصولات وارداتي و ترجمه علمي دچار مشكل ميشويم چرا كه هنوز محصولات و منابع علمي ما كافي نيست.
\"آيت الله مكارم شيرازي \" از مراجع عظام تقليد نيز حق كپي رايت را براي صاحبان آثار محفوظ ميداند.
بنا به فتواي ايشان چنانچه فيلم، كتاب و... متعلق به يك شركت يا موسسه ايراني باشد كپي برداري بدون اجازه از آن \"حرام\" است.
اين مرجع بزرگ تقليد همين حق را در مورد آثار خارجي نيز قائل مي داند، مگر در مواردي كه اثر مورد نظر متعلق به كشورها يا اشخاصي باشد كه احترام نداشته باشد مانند آمريكا و اسرائيل.
بر اساس نظر حضرت آيت الله مكارم شيرازي پخش فيلم يا استفاده از سي ديها و نرم افزارهاي شركت هاي آمريكايي-اسرائيلي و... اشكال شرعي ندارد.
موافقان برقراي قانون كپي رايت در كشور معتقدند نبود قانوني چون كپي رايت ميتواند آثاري همچون نبود قوانين جزايي در يك جامعه را داشته باشد. دزدي كتاب، فيلم، نرم افزار و يا هر اثر شخصي ديگري همانند دزدي ماشين و يا اشياء گرانبهاي ديگران است.
با ظهور شاهراه هاي اطلاعاتي و شكل گيري جامعه اطلاعاتي و همينطور روند آزادسازي بازارهاي جهاني در قالب سازمان تجارت جهاني، چالش هاي عمده اي در برابر مبادلات فرهنگي آينده و چگونگي توزيع محصولات و كالاهاي فرهنگي و همچنين الگوهاي رفتاري افراد بوجود آمده است.
بنابراين نسل جديدي از مصرفكنندگان فرهنگي در كشورهاي صنعتي رو به توسعه در حال ظهور ميباشد.
به علاوه امروزه صنايع فرهنگي داراي حق تكثير و يا همان كپي رايت، نقش بسيار مهمي در توليد ناخالص داخلي اكثر كشورهاي صنعتي ايفا ميكنند، در اين كشورها صادرات كالاهاي فرهنگي و توليدات فكري افراد به مراتب مهم تر از صادرات كالاهاي صنعتي متعارف است.
اما متاسفانه صادرات فرهنگي در كشورهاي رو به توسعه جايگاه شايسته خود را ندارد و اقتصاد اين كشورها بيشتر متكي بر صادرات مواد خام فاقد ارزش افزوده است و كشورهاي مذكور به راحتي از فرصت بالقوه صادرات محولات فرهنگي و توليدات فكري خود چشم پوشي ميكنند.
امروز صنعت نرم افزار نقش عمده اي را در قدرت اقتصادي كشورهاي مختلف بازي ميكند. گسترش روزافزون فناوري اطلاعات در سرتاسر جهان، نويد بخش آينده اي پرشكوه تر و عظيم تر براي فرهنك و اقتصاد كشورهاست.
پيش نياز اين تحولات پيوستن به سازمان تجارت جهاني WTOو در پي آن قبول حق مالكيت معنوي براي توليدكنندگان آثار فرهنگي در حوزه هاي مختلف است.
در اين راستا ميتوان به نظرات يك كارشناس نرم افزار كامپيوتري مراجعه كرد.
\"بهروز نوعي پور\" از ماهنامه \"شبكه\" ميگويد: \"تجربه زندگي در دنيايي كه كپي رايت نرم افزار در آن رعايت ميشود، يعني تجربه زندگي در فضايي كه مدام بايد بابت به دست آوردن اطلاعات و ديگر مقولات نرم آفزاري پول خرج كنيم و اين تجربه بسيار شبيه حسي است كه ما در ديگر جنبه هاي زندگي روزمره خود داريم.
اگر يك كيلوگرم گوشت ميخريد، پول ميپردازيد و... اين سبك زندگي ناخودآگاه مارا عادت ميدهد كه همواره از يك سو ميزان سودمندي چيزي را كه به دست ميآوريم، نسبت به ميزان پولي كه خرج ميكنيم بسنجيم و در راه هزينه كردن دارايي مان، هر چند اندك هم باشد، تا آنجا كه صلاح مي دانيم، خست به خرج دهيم.
از سوي ديگر، در اين انديشه هستيم كه تا جايي كه ممكن است از كالا يا سرويسي كه در ازاي پرداخت پول به دست آورده ايم، استفاده كنيم.
مثلا اگر يك پاكت آب ميوه ميخريم و با ني آن را مينوشيم، وقتي به پايانش ميرسيم، حتما يكي دو بار با مكيدن ني كنترل ميكنيم كه مبادا قطره اي آب ميوه ته قوطي مانده باشد و هدر برود. زيرا به طور معمول مي خواهيم تا آخر پولي راكه پرداخته ايم، استفاده كنيم.
اما تجربه زندگي در دنيايي كه خيلي چيزها تقريبا مفت و مجاني به دست ميآيند، شبيه زندگي كودكان و نوجواناني است كه پول تو جيبي و مخارجشان را پدر و مادرشان ميدهند. واضح است كه چرا آنها قدر اين پول را نميدانند.
نوجواني ممكن است به راحتي قوطي آب ميوه اي را كه مادرش، صبح، هنگام خروج از منزل داخل كيف مدرسه او گذاشته، صرفا به دليل اين كه مزهاش را نمي پسندد داخل سطل آشغال بيندازد. بسياري از خوراكي هاي ديگر نيز مممكن است نصف و نيمه داخل اين كيف انبار شوند،حيف و ميل شوند و يا به اين و آن داده شوند. كمي تخمه، يكي دو نارنگي، چند عدد شكلات و...
در حقيقت زندگي نرم افزاري ما كاربران كامپيوتر در ايران را ميتوان به زندگي همان نوجواناني تشبيه كرد كه قدر خوراكي هاي داخل كيف مدرسه خود را به درستي نميدانند. قدر خيلي چيزهاي مفت ديگر را هم كه پدر و مادر به آنها ميدهند، نميدانند. به همين دليل روي دستگاه اغلب كامپيوترهاي ما معمولا انواع نرم افزارهاي گوناگون و خرت و پرت هاي كم مصرفي را ميتوان يافت كه صرفا به دليل اين كه مفت به دست آوردهايم و ميخواستم به اصطلاح تست كنيم، نصب و سپس در گوشه اي رها شده اند.\"
اقدامات انجام شده در ابعاد ملي و بينالمللي
سازمان ثبت اسناد و املاك كشور به عنوان دستگاه متولي امر \"مالكيت معنوي\" در كشور، براي گسترش كمي و كيفي اين مهم فعاليت هاي مختلفي در بعد ملي و بينالمللي انجام داده است كه حاصل اين اقدامات ارتقاء جايگاه ايران در ارتباط با مالكيت معنوي در بين كشورهاي عضو سازمان جهاني مالكيت معنوي است.
در حال حاضر بستر مناسبي براي ارتقاي حقوق مالكيت معنوي در كشور ايجاد شده است و با تلاش وافر قوه قضاييه و سازمان ثبت اسناد و املاك كشور و هماهنگي و همكاري دولت، مجلس شوراي اسلامي و شوراي نگهبان در بعد بينالمللي، جمهوري اسلامي ايران به معاهدات مهمي ملحق شده است.
برخي از اين معاهدات عبارتند از: كنوانسيون تاسيس سازمان جهاني مالكيت معنوي، موافقت نامه و پروتكل \"مادريد\" در مورد ثبت بينالمللي علائم تجاري و خدماتي، همچنين جلوگيري از نصب نشانه هاي منبع غير واقعي يا گمراهكننده بر كالا و موافقت نامه \"ليسبون\" در مورد حمايت از اسامي مبدا و ثبت بينالمللي آنها.
در ابعاد ملي نيز طرح و بعضي موارد تصويب ثبت اختراعات، علائم تجاري و خدماتي، نام هاي تجاري و طرح هاي صنعتي كه مطابق با آخرين استانداردهاي بينالمللي و لحاظ كردن منافع ملي تهيه و تدوين شده، قانون نشانه هاي جغرافيايي در مجلس شوراي اسلامي را ميتوان نام برد.
در سال هاي اخير همچنين، رشته حقوق \"مالكيت فكري و معنوي\" به عنوان شاخه و گرايش جديدي از حقوق در دپارتمانها و دانشكده هاي حقوق تاسيس شده و به موازات آن محافل علمي و پژوهشي در ارتباط با اين موضوع، تحقيقات و پژوهش هاي بنيادي و كاربردي مختلفي انجام دادهاند و نويسندگان و اساتيد دانشگاه تاليفات متعددي به رشته تحرير درآورده و در اختيار دانش پژوهان و علاقه مندان به اين رشته قرار داده اند.