| تصميم اخير روسيه مبني بر عدم فروش سيستم موشكهاي ضدهوايي «اس - 300» به ايران (دستكم در حال حاضر)، اين اميد را كه مسكو در حال تلاش براي جلوگيري از دستیابی تهران به سلاحهاي هستهاي است، برانگيخته است. اظهارات اخير رهبران مسكو حاکی از آن است كه مسکو بيش از خوشبيني اميدوارانه آمريكاییها، در راهبرد آنها شركت خواهد كرد. عليرغم اين نشانههاي نويدبخش، دلايل قوي براي ترديد در خصوص تداوم همكاري روسيه با آمریکا وجود دارد.
نياز به كمك روسيه
در حاليكه دولت اوباما راهبرد ايراني خود را بهکار بسته است، كنگره و برخي صاحبنظران از حمايت و پشتيباني روسيه تمجيد كردهاند. در افتتاحيه جلسه «دورنماي تعامل با روسيه» كه در 19 مارس برگزار شده بود، سناتور «جان كري» اظهار داشت: «آنچه در راستاي تلاش ما براي جهان عاري از سلاحهاي هستهاي مورد نياز است، تلاش بیشتر روسيه براي جلوگيري از مسلح شدن ايران به سلاحهاي هستهاي است. تصميم رييسجمهور براي گشودن درها جهت تعامل مستقيم با ايران در مسير درستي قرار دارد، اما ضروري است كه در صورت عدم پيشرفت در مذاكرات، از استراتژي تعامل با تعهد به تحريمهاي چندجانبه بسيار مؤثر حمايت كنيم. براي اين منظور ما به كمك روسيه نياز داريم.»
سناتور «كارل لوين» در سخنراني سوم مارس خود اظهار داشت: «براي برخي چالشهاي امنيتي بينالمللي مانند اشاعه سلاحهاي هستهاي، ما به همكاري روسيه نياز داريم و اين امور را نميتوانيم بدون روسيه انجام دهيم.» او به اين موضوع اشاره کرد كه ايران يكي از اين مسایل است.
«برنت اسكوكرافت» مشاور سابق امنيت ملي در دوران رؤسايجمهور جمهوريخواه (جرالد فورد و جرج دابليو بوش) گفت: «با توجه به آشكار شدن خطر هستهاي ايران، تنها فرصت براي منصرف كردن این کشور آن است كه روسيه و آمريكا در خصوص ايران با هم مرتبط شوند.»
دستور كار واقعي روسيه
روسیه نیز مانند اروپا، اسرایيل، ايالات متحده آمريكا و اكثر دولتهاي غربي، نميخواهد ايران به سلاح هستهاي دست يابد. با اين وجود، چنین انتظاری كه موضوع فوق منجر به همكاري مشترك آمريكا – روسيه خواهد شد، عميقا اشتباه است. اگر – همانگونه كه مسكو بیم دارد – اين امر سبب شود كه ارزش روسيه بهعنوان يك شريك يا محافظ براي ايران تقليل يابد، مسكو تمایل نخواهد داشت كه ايران دواطلبانه از برنامه صلحآميز هستهاي خود چشمپوشي كند يا مجبور گردد با اجبار از دستيابي به سلاحهاي هستهاي بازداشته شود. از این منظر، حتي يك ايران مسلح به سلاح هستهاي براي مسكو از ارجحيت بيشتري برخوردار است.
مسكو به دو دليل، منافع اندكي در همكاري با واشنگتن جهت جلوگيري از ايران براي كسب سلاحهاي هستهاي دارد: نخست اینکه روسيه بهنحو معقولي روابط خوبي با ايران دارد. شركتهاي روسي از فروش تسليحات و تكنولوژي هستهاي به ايران بهره ميبرند و بهنحو فعالي در جستوجوي سرمايهگذاري در حوزههاي نفت و گاز ايران هستند. از سوی دیگر، روسيه از اينكه تهران از شورشيان چچن يا ديگر شورشيان حمايت نكرده و یا نفوذ روسيه در آسياي مركزي و قفقاز را به چالش نكشيده، استقبال نموده است.
از این گذشته، مسكو ترجيح ميدهد كه ساير كشورها يعني آمريكا، اروپا، اسرایيل يا تركيبي از آنها، در مواجهه با تهران در خصوص مسئله هستهاي پيشقدم شوند. اگر آنها موفق شوند تهران را به متوقف ساختن تلاشهايش وادار سازند، در آن صورت، روسيه با اجتناب و دوري از چالش استراتژيك، از داشتن يك قدرت هستهاي در همسايگي خود منتفع ميشود. اما اگر آنها در متوقف كردن اين اقدام ناكام شوند، مسكو ترجيح خواهد داد كه اين بازيگران – و نه روسيه – كانون خشم و عصبانيت ايران شوند. اين موضوع بهويژه اگر ايران به سلاحهاي هستهاي دست پيدا كند، درست خواهد بود.
دوم اینکه كرملين دولت اوباما را همچون دولتي مينگرد كه از روسيه ميخواهد روابطش را با ايران بهمخاطره اندازد، در حاليكه واشنگتن خود آشكارا در تلاش براي بهبود روابط ايران – آمريكا است. روسيه براي مدت طولاني از اين قضيه نگران بود كه اگر روابط ايران و آمريكا بهبود يابد، نفوذ خودش در ايران كاهش خواهد يافت. برخي ناظران روسي متقاعد شدهاند كه تهران ترجيح ميدهد ابزارهای تسليحاتي، راكتورهاي هستهاي و تقريبا همه چيز را از غرب بخرد تا از روسيه. اگرچه روسيه مایل نیست شاهد منازعه و درگيري ايران و آمريكا باشد (بهويژه اگر اين امر منجر به نفوذ گسترده آمريكا در منطقه شود)، اما مسلما هيچ سودي نیز در تسهيل بهبود روابط آمريكا – ايران نخواهد داشت.
اطمينان خاطر نادرست مدودف
برخي ناظران اين نگرانيها را وارد ندانسته و اعلام كردهاند كه «ديميتري مدودف»، رييسجمهور روسيه، به اوباما گفته روسيه بهنحو روبهافزايشي از برنامه هستهاي ايران نگران بوده و خواستار افزايش همكاري با ايالات متحده است. با این وجود، اگر چنين گزارشهایي درست هم باشد، نبايد چندان جدي گرفته شود. نخست آنكه، اظهار تمايل مدودف براي همكاري بیشتر با ايالات متحده بهاين معني نيست كه وی اين مسير را دنبال خواهد كرد. او ميداند كه واشنگتن طالب همكاري روسيه بوده و ممكن است با بررسی دورنماي این همكاري دريابد كه دولت اوباما چه امتيازي را بهمنظور جلب حمايت مسكو ارایه خواهد داد.
دوم پاسخ سرد رييسجمهور روسيه به نامه اوباما است؛ كه خاطرنشان کرده بود اگر تهديد ايران مطرح نباشد، هيچ نيازي به استقرار سيستم دفاع موشكی بالستيك آمريكا در لهستان و جمهوري چك نيست. این نامه بيانگر آن است كه اين امتياز براي مسكو كافي نيست. حتي اگر مدودف اين اظهارات را بيان كرده باشد، اين «ولاديمير پوتين» است كه تصميم نهايي را در سياست خارجي روسيه ميگيرد.
سوم آنکه پوتين كه بهطور خصوصي در جمع ملاقاتكنندگان غربي در خصوص برنامه هستهاي ايران ابراز نگراني كرده بود، طي مصاحبه با «سي.ان.ان» در آگوست 2008 بهطور تلويحي گفت كه همكاري روسيه با ايران، بسته به همكاري آمريكا با گرجستان است. این نکته كه مسكو نسبت به تداوم حمايت آمريكا از گرجستان (از جمله مانور نظامي در آنجا) ابراز نگراني كرده، بيانگر آن است كه آمريكا با روسيه در اين خصوص همكاري نخواهد كرد. حتي اگر واشنگتن بهدنبال امتياز دادن به مسكو باشد، ايالات متحده چه كمكي از مسکو ميتواند انتظار داشته باشد كه بتواند در خصوص مسئله هستهاي ايران با آمریکا کنار بیاید. روسيه نه تنها در هيچ اقدام قهرآميز عليه ايران شركت نخواهد كرد، بلكه به روابط اقتصادي خود با اين كشور – بهويژه از زماني كه مسكو نگران آن شد كه واشنگتن در تلاش براي قاپيدن بازار ايران است - آسيب نخواهد رساند. برخي بر اين باورند كه نگراني مدودف درباره برنامه هستهاي ايران منجر به حمايت روسيه از تحريمهاي شديد شوراي امنيت سازمان ملل عليه دولت ايران خواهد شد. اما هشدارهای مدودف بيشتر الفاظي است تا واقعي. مسكو اقدامات بيشتري نسبت به گذشته انجام خواهد داد؛ يعني همكاري با چين براي به تأخير انداختن و ملايمتر كردن قطعنامهاي كه بهوسيله ايالات متحده يا يكي از متحدانش ارایه ميشود و سپس كاهش دادن خشم ايران بهوسيله اين ادعا كه مسكو بهطور واقعي ايران را از تحريمهاي شديد كه آمريكا بهدنبال تحميل آنها است، حفظ خواهد كرد.
حركت به جلو بدون روسيه
اگر روابط آمريكا و ايران بهبود يابد، واشنگتن به كمك روسيه احتياج نخواهد داشت و اگر اين روابط بهبود نيابد، روسيه مايل يا قادر نخواهد بود كه گام چشمگيري براي ممانعت از دستيابي ايران به سلاحهاي هستهاي بردارد. اينكه آيا دولت اوباما در تلاش براي بهبود روابط با تهران است، هنوز يك پرسش باز است، اما اين نظر كه واشنگتن به روسيه براي كمك به آمريكا در مورد ايران نيازمند است، درست نيست.
| 
