ذهن انسان از شگفت آورترين پديده هاي عالم آفرينش است. پديده اي كه بشر، با تمام پيشرفت هايي كه دركليه زمينه هاي علمي كرده است، هنوز نتوانسته پرده از روي رازهاي بي شمار آن بر دارد. حقيقت اين است كه انسان اگر چه در طول زندگي خود بر كره خاكي، به پيشرفت ها و دستاوردهاي شگرفي دست يافته و پاسخ برخي از پيچيده ترين معماهاي خلقت راكشف كرده است و اين روند را باشتاب وعمق بيشتري ادامه مي دهد و اين امر نشانه ظرفيت عظيم بالقوه اي است كه آدمي در يادگيري دارد، اما آيا فرايند يادگيري تابع سن خاصي است؟ و چرا برخي از افراد دچار فراموشي مي شوند؟ طبق پژوهش هاي انجام شده، هيچ زماني براي يادگيري دير نيست و آدمي تا پايان عمر مي تواند آموخته هاي جديدي را فرا گيرد، اما براي حفظ توانايي يادگيري، ذهن نيز همچون عضلات نياز به پرورش و تقويت دارد تا ما بتوانيم طول عمر يادگيري را افزايش دهيم. بالا بردن توانايي حافظه، يادگيري را هم افزايش مي دهد. بالا رفتن توانايي تمركز، بالا رفتن قابليت فكري، بالا رفتن عملكرد حافظه باعث افزايش يادگيري مي شود. دانستن، از اشتياق آغاز مي گردد. چون مشتاقي، پس عاشقي. عاشق مي داند به جهت اشتياقي كه در وجودش زبانه مي كشد هر آنچه زيباست، كسب آن دشوار است.

آيا هرگز انديشيده ايد كه شيوه مطالعه خود را به گونه اي دگرگون سازيد تا امكان كسب بيشترين بازدهي از اوقات مطالعه فراهم آيد؟ آيا به ضرورت اين دگرگوني پي برده ايد؟ آيا بر اين باوريد كه مي بايست شيوه اي را برگزيد كه افزايش بهره وري روي دهد و طول عمر يادگيري افزايش يابد؟ مي توان اسب دانش خويش را به پيش تازاند؟

در آن ديار كه پروردگارش به قلم سوگند ياد مي كند و رسولش را به خواندن فرا مي خواند، در سرزميني كه مهد تمدن است و پيامبرش بر فراگيري دانش ز گهواره تا گور، سخن مي راند، شوق آموختن، نخستين مرحله عشق مي شود. پس چه باك كه مردمانش از ابوعلي سينا تا همه آناني كه قرآن در سر و سينه دارند و اشعار حافظ را زمزمه مي كنند، براي آموختن سوار بر مركب دانش شوند و به ديار عشق و آن مقصد عالي راه يابند.

آموزش دوسويه، تمركز و پي گيري مداوم، خلاصه كردن، شرح دادن، تغذيه سالم، نداشتن استرس و خانواده با محبت و دوستان خوب و انگيزه يادگيري و بسياري چيزهاي ديگر در افزايش توان يادگيري موثرند. حال به نكاتي مهم كه معلمان مي توانند به آن توجه داشته باشند، مي پردازيم؛

-1 دانش آموزان را هم وارد كار كنيد و اگر در كلاس درس منفعل باشند، مطمئنا دچار پسرفت مي شوند. بنابر اين بايد آنان را با يك سرگرمي مشغول كنيد مثلا در يك درس باهم شركت كنند و نظريه خود را سريع بنويسيد يا آزمايشي انجام دهند. در اين صورت، يادگيري شان بيشتر مي شود.

-2 با سخنراني هاي خود در كلاس كه 10 دقيقه بيشتر طول نكشد، مشغول نگه شان داريم. وقتي انرژي در شاگردها جريان پيدا كرد بايد اين جريان را حفظ كرد.

-3 از داستان استفاده كنيد. داستان ها مي توانند هم سرگرم كننده باشند و هم مفهوم اصلي در افزايش يادگيري را بالا ببرند.

-4 دانش آموزان در همه سنين، ديدن فيلم را خيلي دوست دارند و كلاس هاي آموزش مهارت ها از طريق فيلم ويدئويي، تاثير بسزايي دارد.

-5 براي يك درس از بازي يا يك تئاتر در كلاس استفاده كنيد. يك موضوع خيلي خشك را به يك بحث جالب و سرگرم كننده تبديل كنيد.

-6 جايزه بدهيد. انرژي اي كه يك تكه شكلات يا حتي بازي به شاگردها مي دهد غير قابل باور است كه بر اساس سطح موفقيت گروه ها انجام مي شود. اين كار علاوه بر تفريح، تمركز و يادگيري شاگردها را بالاتر مي برد.

-7 از تصوير و موسيقي و رنگ استفاده كنيد. لذت و تفريح را بيشتر كنيد چون به يادگيري سرعت مي دهد. در خانه هم اين كار را مي شود انجام داد.

-8 از استعاره و تمثيل استفاده كنيد چون راه بسيار خوب و سرگرم كننده براي توضيح دادن مطالب و فهماندن آن به شاگردان مي باشد و اين امر، طول عمر و لذت يادگيري را در دانش آموزان چند برابر مي كند.

دانش آموزان و فراگيران نيز لازم است به نكاتي كه در پي مي آيد توجه كنند و آنها را به كار گيرند؛

افزايش طول عمر يادگيري را براي خود ساده كنيد. ورزش هاي فكري باعث تقويت حافظه و موفقيت در كارها و مثبت فكر كردن مي شود. با گفتن اينكه من متوجه نمي شوم، عدم موفقيت شما پيشاپيش در مغز برنامه ريزي مي شود. اعتماد به نفس و عدم استرس و تفحص در باب شيوه هاي فراگيري در سنين مختلف، آموزش دوسويه، تمركز و پي گيري مداوم، خلاصه كردن، شرح دادن، نمونه هايي است كه باعث طول عمر يادگيري در هر فرد مي شود.

انگيزه يادگيري را در خود ارتقا بخشيد. عوامل اختلال آفرين را از ميان برداريد. شما مي توانيد بسياري از عوامل به وجود آورنده اختلال مركزي و عوامل مخل در يادگيري را از ميان برداريد؛ عواملي همچون موسيقي يا برنامه هاي راديويي، تلفن هاي طولاني يا سرو صداهاي مزاحم ديگر. گوشه دنج و آرامي را پيدا كنيد تا مدت ها بتوانيد در آنجا بدون عوامل مزاحم، تنها باشيد.

يك برنامه منظم را در پيش بگيريد. شما مي توانيد با اجراي يك برنامه يادگيري ثابت، اثرات عادتي در خود ايجاد كنيد. اگر هر كار خود را در زماني معين و طبق يك برنامه يادگيري انجام دهيد، به زودي به آن عادت مي كنيد. به خاطر داشته باشيد كه اگر يادگيري نباشد، احساس كسالت و سستي به انسان دست مي دهد. از برنامه تمريني خود يك سنت كوچك بسازيد. اگر فردي هستيد كه در خانه احساس راحتي مي كنيد، روي صندلي راحتي خود و رو به پنجره بنشينيد. تفاوتي نمي كند كه چه كار مي كنيد اما بايد شرايطي كه در آن قرار داريد، مطلوب باشد، به گونه اي كه سريعا در وضعيت روحي بسيار خوبي قرار بگيريد و راحت تر از مزاحمت هاي روزمره خلاص شويد.

خود را به استراحت هاي كوتاه مدت و كارساز عادت دهيد. هيچ كس نمي تواند ساعت ها بدون وقفه به آموختن بپردازد. شما زماني به بهترين نتايج در يادگيري دست مي يابيد كه طبق يك برنامه زماني معين عمل كنيد. محل كار خود را در زمان استراحت ترك كنيد و سريعا به حياط، آشپزخانه يا جاي ديگر برويد. مقدار زمان دوره يادگيري و زمان استراحت ها بستگي به ميزان كار روزانه و وقت شما دارد. زمان برنامه امروز خود را طبق تجربه روزهاي قبل تصحيح كنيد اما در هر حال پس از 90 دقيقه يادگيري، بايد در هر شرايطي يك زمان استراحت 15 تا 20 دقيقه اي براي خود در نظر بگيريد. توجه داشته باشيد كه مرحله كار و تجديد قوا را كاملا از همديگر جدا سازيد.

مواد آموزشي را به اجراي تفكيك شده، تقسيم سازيد. تنها زماني به اجراي آموزشي بزرگ بپردازيد كه بتوانيد به خوبي از عهده يك دوره آموزشي برآييد. اگر مطالب را به اجزاي كوچك بيشتري تقسيم كنيد و آنها را ياد بگيريد و تكرار كنيد، سريع تر مي آموزيد.

در فرايند يادگيري، اجزاي تفكيك شده آموزشي را با خود تكرار كنيد. بكوشيد تا راه درست را پيدا كنيد. اگر در هر جلسه مقدار بسيار زيادي از مطالب را فرا مي‌ گيريد و متوجه مي شويد كه به هنگام تكرار، بيشتر آنها را فراموش كرده ايد، ترديد نكنيد كه اجزاي آموزشي شما بيش از حد بزرگ است. در اين صورت بي جهت قرار از كف مي دهيد و عصبي مي شويد. شما مي توانيد با كوچك كردن اجزاي آموزشي، دريادگيري موفق ‌شويد. با گام هاي آموزشي كوچك تر و به تعداد بيشتر، موفقيت بيشتري به دست مي‌ آوريد؛ آنگاه خود را تحسين مي كنيد و مي گوييد: «حالا من از تكاليف خود فلان درصد نتيجه مطلوب مي‌گيرم.» در اين صورت شما از خود و كار خود، خشنود مي شويد، خلق و خوي بهتري پيدا مي كنيد و موفقيت شما در يادگيري، افزايش مي يابد.