دور جديد تحولات خونين پاكستان با قدرت يافتن و پيشروي شبه نظاميان طالبان به سمت پايتخت اين كشور كليد خورد. كاروان جنگي طالبان كه از ناحيه استراتژيك سوات حركت خويش را شروع كردند نه تنها موقعيت ارتش اين كشور كه حيات دولت نوپاي زرداري را با خطر جدي روبه‌رو ساختند. در اين اثنا برخي از احتمال فروپاشي دولت اسلام‌آباد و تسلط طالبان بر اين كشور خبر دادند و برخي ديگر تئوري جانشيني جديد براي دولت آصف علي‌زرداري را مطرح كردند. حال سفر مهم امروز زرداري به ايالات متحده بحث جدي در رابطه با تداوم يا قطع حمايت امريكا از دولت پاكستان را پيش كشيده است.

رشته وقايع مهم پاكستان را در مصاحبه‌اي با دكتر نوذر شفيعي كارشناس مسائل پاكستان و استاد دانشگاه به بحث گذاشتيم كه از نظرتان مي‌گذرد:

 

● چه عواملي باعث شد طالبان محلي كه پيش از اين فقط در نواحي مرزي مستقر بودند، به يك تهديد ملي در پاكستان تبديل شوند؟

سناريوهاي مختلفي در رابطه با مطرح شدن طالبان محلي پاكستان به عنوان تهديد ملي مطرح است. اول اين‌كه امريكايي‌ها با تشويق و تجهيز اين گروه شبه‌نظامي قصد داشتند تا به نوعي دولت پاكستان را مجبور به همكاري بيشتر در زمينه مبارزه با تروريسم كنند. ديگر اين‌كه چون دولت پاكستان در جنگ عليه تروريسم با دولت امريكا همكاري كرد، طالبان وارد عمل شد تا اسلام‌آباد را از همكاري با واشنگتن باز دارد. سوم اين‌كه طالبان به مرور زمان گسترش پيدا كرد و توانست نيروهاي خود را تجهيز كند و در نتيجه تصميم گرفت قلمرو خود را افزايش دهد.

● دو فرضيه‌اي كه شما در قسمت اول پاسخ خود مطرح كرديد با هم تناقض دارند. چگونه طالبان هم مي‌تواند توسط دولت امريكا تجهيز شود و هم با دولت پاكستان به دليل همكاري با ايالات متحده وارد جنگ شود؟

اين سناريوها براساس برداشتي است كه هر يك از نيروهاي دخيل از ديگري دارد، مثلاً امريكا پاكستان را متهم به عدم همكاري كافي در مبارزه عليه تروريسم مي‌كند و به بمباران مناطق قبايلي مي‌پردازد. اين بحثي است كه ژنرال حميد گل نيز به آن اشاره كرده است. رئيس سابق سازمان اطلاعات پاكستان بر اين باور است كه نيروهاي امريكايي‌ طالبان، پاكستان را مسلح مي‌كنند و اين كار در پاكستان انقلاب برپا خواهد كرد. به هر حال قلمرويي كه طالبان در آن مستقر است توسط امريكايي‌ها بمباران مي‌شود كه طالبان اين اقدام را به همكاري پاكستان با امريكا نسبت مي‌دهد. به همين دليل طالبان در دو جبهه عليه دولت اسلام‌آباد و امريكا در حال مبارزه هستند.

● به لحاظ جغرافيايي هم‌اكنون طالبان بيشتر در كدام مناطق پاكستان مستقر هستند؟

3 منطقه در پاكستان تحت سلطه طالبان است: 1) منطقه قبايلي كه تحت كنترل كامل طالبان است. 2) بخش‌هايي از سرحد مثل دير اسماعيل‌خان، سوات و بونر 3) برخي مناطق ديگر مانند بلوچستان و پنجاب كه طالبان در اين مناطق فقط قابليت تأثير‌گذاري دارند.

● چه شد روند درگيري با طالبان از كنترل دولت و پليس پاكستان خارج گرديد و پاي ارتش به ميان كشيده شد؟

با شروع درگيري‌ها ارتش تا مدتي از مداخله در اين امر سرباز مي‌زد. شايد ارتش ملي پاكستان بي‌ميل نبود تا براي تثبيت جايگاه خود، در برابر طالبان تعلل كند. در واقع ارتش با اين كار قصد داشت تا وزن خود را براي دولت اسلام‌آباد و امريكا مشخص كند.

● برخي ناظران بويژه در امريكا و اروپا نقش دولت زرداري را در مهار طالبانيسم تمام يافته تلقي مي‌كنند آيا اين فرضيه درست است؟

يكي از مأموريت‌‌هاي دولت زرداري مقابله با راديكاليسم در پاكستان بود و قرار بود با همكاري بي‌نظير بوتو قدرت را در دست بگيرد و اين هدف را محقق سازد. ولي مأموريت زرداري با به هم ريختن چينش امريكا در نيل به اين مقصد به انجام نرسيد. بدين معنا كه مثلث بوتو، پرويز مشرف و كياني كه توسط امريكا چيده شده بود تحت تحولات پاكستان به هم ريخت. كشته شدن و حذف بوتو از صحنه سياسي پاكستان و كناره گرفتن مشرف باعث شد تا معادله قدرت در پاكستان به نتيجه نرسد. از طرفي كياني فرمانده جديد ارتش نسبت به مشرف از قدرت بسيار كمتري برخوردار بود و نتوانست در مبارزه با راديكاليسم تأثيرگذار باشد. يكي ديگر از دلايل ضعيف شدن دولت زرداري فاصله گرفتن ارتش از دولت بود كه باعث شد دولت در مبارزه خود تا حد زيادي تنها بماند.

● آيا اكنون كه ارتش وارد عمل شده، به معناي واقعي با طالبان مقابله مي‌كند؟

ميزان مقابله ارتش با طالبان به ميزان پاداش و كمك‌هايي بستگي دارد كه امريكا اعطا مي‌كند. از طرفي وابستگي ميان ارتش و طالبان باعث بازخوردهايي در اين مبارزه مي‌شود. اين است كه كمك‌ها و تجهيز كردن ارتش در مبارزه با طالبان انگيزه بيشتري ايجاد مي‌كند. همچنين احترام به برخي ملاحظات ارتش باعث مي‌شود ارتش قدرت مانور بيشتري در جنگ با راديكاليسم داشته باشد. به طور مثال امريكا بايد از بمباران مناطقي كه در آن ارتش با نيروهاي طالبان درگير است خودداري كند تا به اعتبار ارتش لطمه‌اي وارد نشود.

● آيا وضعيت طالبان به گونه‌اي هست كه با حمله گازانبري ارتش منزوي شود؟

طالبان برخلاف تصور اوليه خود با مواجهه جدي ارتش روبه‌رو شدند و از برخي مناطق تحت نفوذ خود بيرون رانده شدند. مقابله با آنها نيز بيشتر شده و آنها نيز مقاومت بيشتري از خود نشان مي‌دهند. در نتيجه مهار و تضعيف طالبان در مدت زمان طولاني و تحت يك جنگ فرسايشي ميسر خواهد بود. زيرا اين گروه شبه نظامي بشدت براي حفظ سلطه خود در مناطق قبايلي مقاومت مي‌كند.

● فكر مي‌كنيد در آستانه سفر زرداري به امريكا، اوباما چه سناريويي براي پاكستان آماده كرده است؟ آيا امريكا دست از حمايت دولت زرداري برخواهد داشت و يا به مداخله مستقيم نظامي در پاكستان اقدام خواهد كرد؟

درواقع سفر زرداري به واشنگتن مرور تحولات پاكستان و تلاش براي برداشتن گام‌هاي بعدي است. در مذاكرات سران دو كشور مشخص خواهد شد كه چگونه مي‌توان از تحركات اخير طالبان در جهت تحكيم روابط دو كشور سود برد. امريكا قبلاً گفته بود كه اگر دولت پاكستان همكاري نكند تمام كمك‌هاي خود را قطع خواهد كرد و زرداري در اين سفر در پي اثبات مشروعيت و مبارزه عليه تروريسم است. احتمال دخالت مستقيم نظامي امريكا در پاكستان بسيار كم است زيرا واشنگتن ترجيح مي‌دهد در اين گونه مسائل خود دولت پاكستان وارد عمل شود تا شرايط به سود طالبان سوق پيدا نكند.