رهبران سوريه، مصر و عربستان و کویت هفته گذشته نشستى را در رياض برگزار كردند كه هدف از آن دور كردن سوريه از ايران و همكارى اين كشور با متحدان آمريكا در منطقه اعلام شده است. رياض اميدوار است كه از طریق اين نشست بتواند روابط ضعيف عربستان و سوريه را در آستانه نشست اواخر ماه جارى رهبران عرب در قطر بهبود بخشد.

سوريه از مدت ها پیش با عربستان و مصر بر مسایل مهمی اختلاف پيدا كرده است كه هم پیمانی اين كشور با ايران و حمایت از گروه هاى مقاومت فلسطينى و لبنانى از مهمترين آنها به شمار مى رود.

مصر بارها ايران را متهم به کارشکنی در روند ميانجى گرى قاهره ميان گروه هاى مخالف فلسطينى کرده است و وزير امور امور خارجه اين كشور بارها تهران را متهم كرده كه در صدد تسلط بر خاورميانه است.

عربستان اعلام كرده است نشست ریاض كوششى براى رهيافت واحد سياسی اعراب در مقابله با مسائل مختلف بويژه موضوع فلسطينى است. در اطلاعيه مطبوعاتى دولت عربستان اشاره شده است كه نشست رياض منعكس كننده تلاش هاى اين چهار كشور براى رفع كدورت ها و حمايت از فراخوان ملك عبدالله در زمينه پشت سر گذاشتن اختلافات گذشته است.

مناسبات عربستان و سوريه از سال ۲۰۰۵ و به دنبال ترور رفيق حريرى، نخست وزير سابق لبنان، به شدت تيره شد. برخى از گروه ها و كشورهاى عربى بويژه در لبنان، سوريه را مقصر اصلى اين ترور معرفى كردند ولى دمشق اين اتهامات را رد كرده است. حمله رژیم صهیونیستی در تابستان سال ۲۰۰۶ به لبنان نيز تنش در روابط اعراب با دمشق را افزایش داد و بشار اسد، رييس جمهورى سوريه رهبران مصر، عربستان و اردن را به دليل ناكامى در توقف اين جنگ مورد انتقاد قرار داد.

اما در ماههای اخیر دولت سعودی برای بهبود رابطه خود با سوریه تلاش تازه ای را آغاز کرده است. هدف عربستان از بهبود رابطه با سوریه، رفع اختلاف در بین کشورهای عرب و محدود کردن نفوذ ایران در خاورمیانه اعلام شده است.سعود الفیصل، وزیر خارجه عربستان در اجلاس اخیر وزیران خارجه عرب در قاهره، خواستار اتحاد اعراب برای مقابله با چالش ایران شد.

از نظر مقامات عربستان، بدون همکاری سوریه که متحد نزدیک ایران و پل ارتباطی آن کشور با گروههای مقاومت فلسطینی و لبنانی است، امکان انزوای ایران و کاهش نفوذ آن در خاورمیانه وجود ندارد و به همین علت، پادشاهی سعودی در آستانه برگزاری اجلاس سران عرب تصمیم گرفته است تا از طریق رفع اختلافات خود با سوریه به نحوی سوریه را از جمهوری اسلامی دور سازد.

رهبران سعودی در حالی سیاست تنش زدایی با سوریه را در پیش گرفته اند که از یک سو دادگاه بین‌المللی مسئول رسیدگی به قتل رفیق حریری از اول ماه مارس جاری در نزدیکی لاهه آغاز به کار کرده و از سوی دیگر، آژانس بین‌المللی انرژی اتمی موضوع برنامه محرمانه هسته‌ای این کشور را که رژیم صهیونیستی ادعا می کند توسط جنگنده‌های خود نابود کرده، در دستور کار خود قرار داده است.

با توجه به این دو اهرم فشار بین‌المللی علیه دمشق، دولت عربستان امیدوار است که سوریه برای رفع اختلافات خود با کشورهای سازشکار عرب انعطاف بیشتری از خود نشان دهد و برای رها شدن از فشارهای بین‌المللی سیاست همکاری با ایران را کنار بگذارد.

همین شرایط دولت‌ آمریکا را نیز ترغیب کرده است که به منظور همراه کردن سوریه با روند صلح خاورمیانه و دوری از ایران، دست به ابتکار بزند و با فرستادن دیپلمات‌های خود به این کشور، بشار اسد را در برابر گزینه‌های تازه‌ای قرار دهد.

از آن سو بشار اسد در مصاحبه ای صلح با اسرائیل را ممکن دانسته و تاکید کرده که از دیدگاه منافع اعراب، بین دولت های راست و چپ اسرائیل تفاوتی وجود ندارد. معنای این سخن آن است که حتی با نخست وزیر جدید اسراییل بنیامین نتانیاهو که شخصیبتی افراطی است، امکان مذاکره وجود دارد.

حمایت اسد از ادعای امارات متحده عربی نسبت به سه جزیره سه گانه در خلیج فارس نیز از جمله نشانه هایی است که اعراب سازشکار را نسبت به دوری سوریه از ایران امیدوار کرده است.

البته سوریه همواره بیانیه‌های جمعی کشورهای عرب در مورد حمایت از ادعای امارات نسبت به سه جزیره خلیج فارس را امضا کرده است، اما تا کنون حمایت خاص این کشور از ادعای امارات به ندرت صورت گرفته است. ظاهرا بشار اسد تمایل دارد راه پدرش حافظ اسد را طی کند و ضلع مثلث عربی با حضور عربستان و مصر را بار دیگر تشکیل دهد.

با این حال بشار اسد نسبت به مواضع اصولی پدرش یعنی مقاومت در برابر رژیم صهیونیستی و تاکید بر بازپس گیری ارتفاعات اشغالی جولان پای بندی نشان می دهد. از این رو به نظر می رسد انعطاف دیپلماسی دمشق چه در عرصه مذاکره با رژیم صهیونیستی و چه تمایل به جبهه اعراب، بیشتر تاکتیکی باشد تا راهبردی.

همین امر موجب می شود سوریه به این آسانی جبهه مقاومت و هم پیمانی با جمهوری اسلامی ایران را ترک نکرده و بی تردید دمشق که از دیرباز معروف به پایداری در برابر زیاده خواهی های امریکا و اسراییل بوده است، بدون کسب امتیازات اساسی، به جبهه سازش نخواهد پیوست.