سردى روابط ميان اسرائيل و تركيه كه اولين نشانه هاى آن در پى اعتراض شديد «رجب طيب اردوغان»، نخست وزير تركيه عليه عمليات اخير نظامى نيروهاى اسرائيلى در نوار غزه بروز يافت، روز گذشته با فراخوانى سفير آنكارا در سرزمين هاى اشغالى وارد مرحله جديد شد. نخست وزير تركيه پس از حمله نظاميان اسرائيلى به اردوگاه رفح در نوار غزه صريحاً آن را محكوم و اعلام كرد كه احتمالاً روابط دو طرف در پى اين اقدام نظامى بازنگرى خواهد شد. اردوغان پس از اين انتقاد شديد موضوع را تمام شده تلقى نكرد و همچنان به انتقادهاى خود در مورد اقدامات اسرائيل عليه فلسطينى ها ادامه داد. او تلاش كرد تا دامنه تاثيرات منفى چنين اقدامى را بسيار گسترده تر از آنچه به نظر مى آيد، توصيف كند.

نخست وزير تركيه در يك گردهمايى بين المللى در استانبول گفت كه اسرائيل با اقدام به طراحى ترور، دست به تروريسم دولتى زد و در حال حاضر در اسرائيل تروريسم دولتى مشهود وجود دارد. وى تاكيد كرد كه تروريسم دولتى اسرائيل مانع از برقرارى صلح در منطقه خاورميانه است. اردوغان افزود: نخست وزير اسرائيل براى برقرارى صلح در خاورميانه نه تنها به تركيه كمك نكرده، بلكه اقدام هاى وى در ترور دولتى موجب شكست تلاش هاى تركيه در اين زمينه شده است.

در پى انتقادهاى تند نخست وزير تركيه از اقدام نظامى اخير اسرائيل كه به كشته شدن بسيارى از فلسطينى ها در اردوگاه رفح منجر شده بود و تداوم اين لحن سرزنش آميز در روزهاى پس از آن رسانه هاى تركيه به نقل از منابع ديپلماتيك رژيم اسرائيل اعلام كردند كه ادامه اين وضعيت موجب واكنش منفى اسرائيل و يهوديان ديگر كشورهاى جهان عليه آنكارا خواهد شد. اين در حالى بود كه به نظر مى رسيد نخست وزير تركيه قصد ندارد از موضع خود عقب نشينى كند. «عبدالله گل»، وزير امور خارجه تركيه اعلام كرد كه كشورش موضوع فراخوانى سفير خود در تل آويو را براى انجام پاره اى مشورت ها در مورد تحولات اخير در فلسطين احتمالاً در دستور كار خود قرار خواهد داد. چهارشنبه گذشته رسانه هاى تركيه اعلام كردند كه رجب طيب اردوغان دعوت اسرائيل براى سفر به فلسطين اشغالى را نپذيرفته و گفته است كه اقدام نظامى اسرائيلى ها در غزه نشان مى دهد كه زمان براى انجام چنين ديدارى مناسب نيست.

اين موضوع نشان داد كه بايد در انتظار تيره تر شدن روابط اسرائيل و تركيه در روزهاى آينده ماند. تا اينكه آنكارا روز گذشته بالاخره تهديد پيشين خود مبنى بر بازگرداندن ديپلمات هايش از سرزمين هاى اشغالى را عملى كرد و سفير و كنسول خود را از اين كشور فراخواند. اين در حالى بود كه رسانه هاى اسرائيل اعلام كردند كه اين اقدام وزارت خارجه تركيه به طور محرمانه انجام گرفته است تا مناسبات سرد دو طرف بيش از پيش متشنج نشود. اگرچه بسيارى از تحليلگران امور سياسى انتقادهاى اخير مقامات تركيه از اقدامات جديد اسرائيل را وضعيتى موقتى در روابط ديپلماتيك ميان دو طرف قلمداد كردند، اما به نظر مى رسد كه فراخوانى ديپلمات هاى ارشد تركيه از اسرائيل را بايد سطح جديدى از افزايش تنش ها در اين روابط برشمرد.

رسانه هاى اسرائيل در پى بروز اولين نشانه ها از سردى روابط ميان تركيه و اسرائيل بخش اعظم مطالب خود را به اين موضوع اختصاص داده و آن را با شدت و حدت بيشترى دنبال كردند. راديو اسرائيل گفت كه مقامات اسرائيلى از روند تيرگى روابط با تركيه «به شدت نگران» هستند. اين راديو افزود: «تركيه و اسرائيل روابط گسترده اى در زمينه هاى بازرگانى، نظامى، آب و انرژى دارند و مقامات اسرائيلى اميدوارند كه تلاش هايشان براى حل بحران اخير نتيجه بخش باشد.»

«پينى آويوى»، سفير اسرائيل در تركيه يكى از اين مقامات بود. وى گفت: «رهبرى تركيه درك مى كند كه روابط با اسرائيل از چنان اهميتى برخوردار است كه نبايد عناصر متفرقه و بى اهميتى آن را خدشه دار سازد.» آويوى تاكيد كرد كه ترك ها مخالف سياست هاى اسرائيل در قبال فلسطينى ها هستند، با اين حال اين روند تاكنون نتوانسته است روابط دوجانبه اسرائيل و تركيه را با مشكلى مواجه سازد. اين مقام اسرائيلى افزود: «ما مى توانيم بر سر موضوعات بسيارى با يكديگر به بحث و جدل بپردازيم، اما بر سر روابط دوستانه مان جاى هيچ شك و شبهه اى نيست.» سفير اسرائيل در تركيه خاطرنشان كرد كه تركيه اخيراً گام هاى مثبت بيشترى را در راستاى بهبود سطح مناسبات خود با اسرائيل برداشته است كه از جمله آنها مى توان به قرارداد ۸۰۰ ميليارد دلارى ميان شركت هاى تجارى دو طرف و احداث نيروگاه هاى برق در «آشكلوم» و «ايلات»، اشاره كرد.

اين سخنان و واكنش ها حكايت از عمق نگرانى مقامات اسرائيلى از تيره تر شدن روابط كشورشان با تركيه حتى به صورت موقتى دارد. تركيه تنها كشور در جهان اسلام است كه روابط عميقى را با اسرائيل برقرار كرده است. قراردادها و رزمايش هاى مشترك نظامى اى كه ميان دوطرف طى دهه گذشته صورت گرفته است، دليلى روشن بر اين مدعا است. از طرفى اسرائيلى ها تلاش مى كنند تا از طريق تركيه موضع خود را در جهان اسلام و خاورميانه ارتقا داده و بدين ترتيب به حضور خود در اين منطقه مشروعيت ببخشد. اسرائيلى ها در اين راستا اخيراً گام هاى بزرگترى را برداشته و نشان داده اند كه براى به كارگيرى از اهرم تركيه براى حل بحران خاورميانه بسيار مصمم هستند. با اين حال نمى توان دغدغه هاى جديد ترك ها در نوع روابط با اسرائيل نيز در چشم انداز آتى اين روابط بى توجهى نشان داد. اگرچه پيوند نظاميان تركيه با مقامات اسرائيلى با توجه به رويكرد مشترك دو طرف در زمينه هاى مختلف را بايد پيوندى استراتژيك دانست، اما وجود يك دولت ميانه رو اسلامى در تركيه نيز حوائج و ملزومات خود را دارد. شايد بتوان اين ملزومات را در دو حوزه عمده مورد توجه قرار داد:

حمله اخير نيروهاى اسرائيلى به اردوگاه رفح در فلسطين انعكاس گسترده اى در رسانه هاى تركيه و به ويژه شبكه هاى تلويزيونى اين كشور داشته است، از آنجايى كه دولت جديد تركيه منتخب بخش وسيعى از افكار عمومى در اين كشور است، نمى تواند به واكنش هاى شديد مردم نسبت به اين حمله بى اعتنا باشد و بايد موضع جديدى را حتى در صورت تيرگى روابط با اسرائيل عليه اين حمله اتخاذ كند.

وجود علائق تاريخى، همسايگى و جغرافيايى تركيه با كشورهاى اسلامى و لزوم اتخاذ موضع نسبت به تحولات اخير در عراق از يكسو و لزوم مخالفت با يكجانبه گرايى آمريكا براى فراهم آوردن زمينه هاى لازم به منظور عضويت تركيه در اتحاديه اروپا از سوى ديگر باعث شده است تا ترك ها رويه جديدى را براى دورى از مثلث راهبردى آمريكا، انگليس و اسرائيل در دستور كار قرار دهند. انتقادهاى شديد آنكارا از شكنجه اسراى عراقى توسط نيروهاى آمريكايى و جنايات اخير رژيم اسرائيل در اردوگاه رفح را بايد در همين راستا مورد ارزيابى قرار داد.

وجود چنين دغدغه هايى در دولت تركيه باعث شده است تا مقامات اين كشور حتى به طور موقتى تلاش كنند تا سطح جديدى از روابط خود با اسرائيلى ها را به عنوان يكى از اضلاع اين مثلث راهبردى در دستور كار قرار دهد. بدون شك حتى يك تغيير موقت در روابط فعلى ميان اسرائيل و تركيه، فصل جديدى را در نوع مناسبات دو طرف در آينده ورق خواهد زد.