عالم فاضل، سيدمحمود طباطبائي در کتاب "المواهب السنيه" در مورد اين مناظره مي نويسد: او با جمع زيادي از يهوديان در "ذي الکفل" به گفتگو نشست و با نقل مطالب تورات، وقوع تحريف در آنها را نشان داد و از بذل هيچ عطوفت و نصيحتي نسبت به آنان دريغ نکرد تا جائي که آنان به ناتواني خويش اعتراف کردند و از او مهلت خواستند. من از بعضي از بزرگان شنيدم که يکي از آن دو عالم يهودي که سخت ادعاي معرفت داشت به زيارت سيد آمد.

سيدمحمدباقر خوانساري در "روضات الجنات" با اشاره به اين واقعه مي نويسد: بحث و گفتگوي سيدبحرالعلوم با جماعتي از علماي يهود، به واسطه دم مسيحائي او منجر به هدايت آن گروه و اعترافشان به حقيقت و اقرارشان به نبوت پيامبر ما شد و اين قضيه چنان آشکار است که براي اثبات، به دليل و شهودي نياز ندارد.

علامه بحرالعلوم هفت ماه قبل از وفات، بهمراه جمعي از شاگردان خود به زيارت جدش حسين بن علي عليها السلام مشرف مي شود. در اين مسافرت، در محلي به نام "ذي الکفل" که حدود سه هزار يهودي زندگي مي کردند مجلس مناظره اي با دانايان آنها برگزار مي کند. اين مناظره منجر به اسلام آوردن جمع زيادي از آنان مي شود. بنا به نقل علامه محقق، شيخ آقابزرگ تهراني در کتاب عظيم "الذريعه" (ج 22، ص 303)، نسخه اي از متن اين مناظره در کتابخانه مولي محمدعلي خوانساري در نجف وجود دارد که شاگرد علامه، شيخ محمدسعيد الدينوري آن را گرد آورده است. نسخه خطي مناظره نيز به تصحيح مرحوم شيخ محمد جواد بلاغي وجود دارد. همچنين شاگرد ديگر علامه، سيدمحمدجواد عاملي صاحب "مفتاح الکرامه" نيز، آن گونه که از انتهاي کتاب "متاجر" او معلوم مي شود، اين مناظره را به رشته تحرير درآورده است که متن آن در مقدمه "رجال السيد بحرالعلوم" ص 65 – 50 آمده است. اين ترجمه براساس آن متن صورت گرفته است.

فهرست مطالب کتاب به شرح زیر است:

بخش اول: زيست نامه علامه بحرالعلوم

قطره دريا

جوشش دريا

خروش دريا

حرکت دريا

عظمت دريا

اخلاق محمدي

صاحب الکرامات الباهره

بر کرسي زعامت

در قلمرو ادب

نمونه عالي فقاهت

عمق دريا

آثار قلمي

استادان

شاگردان

آثار خير

توصيف غواصان دريا

خاموشي دريا

بخش دوم: مناظره