اگر هركدام از واژه هاي "بورس تحصیلی"، "بورس دكترا" و يا "بورس در مقطع دكترا" را در موتورهاي جستجو گر اينترنتي مثل google و يا yahoo سرچ كنيد، يكي از ركورد هايي كه موتور جستجو گر نشان خواهد داد عبارت:

"قابل توجه متقاضیان درخواست بورس تحصیلی در مقطع PHD" است. پس از باز كردن اين ركورد وارد سايت ‌‌‌‌"مؤسسه تبادلات آکادمیک آلمان (DAAD)" در ايران خواهيد شد.

در سايت ‌‌‌‌"مؤسسه تبادلات آکادمیک آلمان (DAAD)" مطالب ذيل راخواهيد خواند:

"از سال 2003 در تهران نیز یک مرکز اطلاع رسانی IC دایر است. کلیه خدمات DAAD رایگان می باشد. متذکر می شویم که این مرکز کاملاً غیر انتفاعی است و هیچ گونه همکاری با مراکز خصوصی- تجاری در زمینه اخذ پذیرش ندارد."

خدمات DAAD در تهران

"ارائه اطلاعات درباره دانشگاه ها ورشته های تحصیلی در آلمان، پاسخ گوئی به سوالات کوتاه تلفنی، پاسخ به سئوالات کتبی از طریق پست الکترونیکی، کمک در تهیه درخواست پذیرش، برگزاری همایش های اطلاع رسانی، ارائه مشاوره به منظور انتخاب دانشگاه و رشته تحصیلی مناسب، اطلاع رسانی درباره بورسیه های DAAD و مدارک مورد نیاز، کمک برای ارتباط بااستاد راهنمای مناسب در آلمان برای مقطع دکترا، معرفی منابع اطلاعاتی جامع تر، حمایت ازراه اندازی پروژه های علمی مشترک، همکاری با انجمن های بورسیه شدگان محلی"

"پروژه جهانی IC (مرکز اطلاع رسانی) از طریق قرارداد همکاری بین انستیتو گوته وDAAD در سال 1999راه اندازی شد.

وظایف اصلی IC، اطلاع رسانی در مورد چگونگی تحصیل درآلمان، مشاوره و حمایت از دانشجویان ومحققان به منظور تحصیل یا پژوهش در آلمان. مسئولین مراکز اطلاع رسانی اساتید DAAD می باشند که علاوه بر فعالیتشان در این مراکز به تدریس در دانشگاه های محل خدمت مشغول می باشند."

"مؤسسه تبادلات آکادمیک آلمان (DAAD) امکانات زیر را در اختیار محققان، فارغ التحصیلان و دانشجویان ایرانی قرار می دهد:

1- بورس تحصیلی دوره دکترا: بورس های دوره دکترا برای فارغ التحصیلان جوان دوره های کارشناسی ارشد در نظر گرفته شده است. دوره بورس کامل برای آلمان سه سال و در موارد استثنایی چهار سال می باشد. علاوه بر این امکان استفاده از دوره های تحقیقاتی طی نوشتن رساله تحصیلات دکترا به مدت یک تا ده ماه وجود دارد.

2- بورس های تحصیلی رفت و برگشت (ساندویچ): این نوع بورس تحصیلی امکان نوشتن بخشی از رساله دکترا در یکی از دانشگاه های آلمان و بخشی دیگر را در یکی از دانشگاه های ایران به وجود می آورد. دانشجویان دکترا در این برنامه تحت نظر یک استاد ایرانی و یک استاد آلمانی کار می کند.

3- بورس های تحقیقاتی برای محققان ایرانی و دعوت مجدد از دارندگان قبلی بورس های تحصیلی (DAAD): در این برنامه دوره های تحقیقاتی یک تا سه ماهه برای محققان ایرانی و دارندگان قبلی بورس های DAAD در نظر گرفته شده است.

4- موسسه DAAD با همکاری سازمان های تحقیقاتی آلمان برنامه های ویژه زیر را نیز شامل می شود: بورس های DAAD-لایب نیتس، برای دانشجویان دوره دکترا و فوق دکترا: این برنامه برای تمام فارغ التحصیلان، دانشجویان دکترا و فوق دکترای خارجی می باشد که مایلند در یکی از انستیتوهای لایب نیتس کار کنند. این بورس 6 تا 36 ماه است و امکان گذراندن دوره دکترا در آلمان وجود دارد.

5- بورس های DAAD- هلم هولتس: این برنامه ویژه مشترک بین DAAD و انجمن هلم هولتس برای دانشجویان بسیار متبحر و قابل دوره دکترا و فوق دکترای خارجی است. بورسیه ها در یکی از مراکز انجمن هلم هولتس در زمینه خاک و محیط زیست، بهداشت، فن آوری های کلیدی، ساختار ماده، رفت و آمد جاده ای و فضایی تحقیق می کنند. دوره بورس ها 12 تا حداکثر 36 ماه می باشد."

"بورس هاي مذكورفقط ویژه متقاضیان دوره دکترا بوده و پژوهشگران براي بورسيه شدن بايد سنشان بيش از 32 سال نباشد "

"بورس DAAD مربوط به زمان اقامت در آلمان و مخارج سفر می باشد."

"دانشمندان ایرانی و بورس شدگان دراز مدت سابق (بیش از 1 سال) به انضمام رشته های موسیقی و هنرهای تجسمی می توانند درخواست اقامت پژوهشی کنند به این شرط که تا زمان بورسیه، حداقل 3 سال در کشور مبدأ اقامت داشته و با مدرک دکترا در دانشگاه ها و یا سازمان های پژوهشی ایرانی، مشغول به فعالیت باشند. تعیین یک برنامه کاری وتحقیقی روشن 1 الی 3 ماهه با یک متخصص آلمانی الزامیست."

"برنامه تبادل دانشمندان: در چهارچوب قراردی بین DAAD و یک دانشگاه ویا مؤسسه علمی ایرانی، تبادل دانشمندان ایرانی و آلمانی به منظور اقامت تحقیقاتی کوتاه مدت حمایت می شود."

"همکاریهای دانشگاهی: همکاریهای درازمدت در زمینه های مختلف(بطور مثال: اساتید میهمان، تبادل دانشجو، کنفرانس هاو سمینارهای مشترک، رشته های مشترک و غیره) همکاریهای 2 یا3 جانبه در سطح مؤسسات" (1)

اظهارات خانم پترا کوپل مایر، مدیر مرکز مبادلات دانشگاهی آلمان

خانم دکتر پترا کوپل مایر (Petra Köppel Meyer) مدیر مرکز مبادلات دانشگاهی آلمان(DAAD)در ایران، در چهارشنبه 21 آذر ماه 1386 در سخنرانی خود، با موضوع" چشم‌انداز همکاری علمی ایران و آلمان" که در گروه علمی – تخصصی انسان شناسی فرهنگی انجمن جامعه‌شناسی ایران واقع در دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران برگزار شده بود مطالب جالبي را در خصوص موسسه تحت مديريتش در تهران بيان مي كند.

ايشان در خصوص موسسه DAAD مي گويد:

"مرکز مبادلات علمی آلمان یا DAAD در سال‌های میان دو جنگ جهانی با هدف ارائه تسهیلاتی برای ادامه تحصیل دانشجویان آلمانی در آمریکا تاسیس شد و امروزه DAAD نه به عنوان یک نهاد تولید کننده علم، بلکه بیشتر به عنوان یک نهاد تسهیل‌گر با هدف ایجاد شرایط برای مبادلات علمی در سطح بین‌المللی به فعالیت‌های خود ادامه می‌دهد."

DAAD یک مرکز بین‌المللی است که برنامه اصلی آن برقراری ارتباط میان دانشجویان، استادان و پژوهشگران سایر کشورها با آلمان و پذیرش و آموزش ‌آن‌ها در ای کشور است.

DAAD یک سازمان غیر انتفاعی است اما نه در معنایی که از این واژه در ایران فهمیده می شود به این معنا که این مرکز از وزارت خانه های دولتی مستقل است ولی به وسیله این وزارتحانه ها تامین مالی می شود.

وي در همين زمينه ادامه مي دهد: "دوره‌های دکتری در آلمان 3 تا 4 ساله هستند و به دو شیوه می‌توان از این تسهیلات استفاده کرد

1- برنامه بین‌المللی دکتری(international postgraduate programme) یاIPP:

این شیوه سنتی اخذ درجه دکتری است. برنامه بین‌المللی دکتری از طرف DAAD و هیات تحقیق آلمان DFG برگزار می‌شود. DFG یک نهاد دانشگاهی تحقیقاتی است که از سوی وزرات علوم و دولت فدرال آلمان حمایت می‌شود و به ارائه تحصیلات تکمیلی می‌پردازد. این موسسه بیشتر در زمینه همکاری شاخه‌های مختلف علوم یا تحقیقات بین رشته‌ای به فعالیت می‌پردازد.

2ـ انستیتو ماکس پلانک: ماکس پلانک موسسه‌ای تحقیقاتی است که به عنوان یک نهاد مستقل و با همکاری DAAD به ارائه تحصیلات دکتری در زمینه علوم پایه بیولوژی، پزشکی، فیزیک، شیمی، فنی و علوم انسانی می‌پردازد. بورس های تحصیلی بورس‌های که از سوی DAAD ارائه می‌شود شامل دوره دکترا و پژوهش های تحقیقاتی است."

وی در خصوص بخش مالی بورس مافزاید: "بورس تمامی هزینه‌های رفت و آمد و سکونت را تامین می‌کند."

وی در خصوص تمایل به عدم استفاده از بورس می گوید:

"متقاضی تحصیل در آلمان در صورت عدم برخورداری از بورس باید حداقل سالانه معادل 8000 یورو برای تامین مخارج خود در نظر بگیرد. کارکردن در آلمان برای دانشجویان برای ساعات محدودی ممکن است اما نباید دانشجویان بر درآمد حاصل از چنین کارهایی حساب کنند زیرا کارهایی نه چندان با ثبات و موقی هستند و در نهایت می توانند هزینه های حاشیه ای را پوشش دهند." خانم مایر تا کید می کند که:هدف نهایی آلمان از این کمک ها گسترش فرهنگ خود و ایجاد زمینه هایی برای همکاری های میان دو کشور در اینده است و به همین جهت نیز تمایل دارد که دانشجویان پس از اتمام تحصیل خود به ایران برگردند و در این کشور به کار و فعالیت بپردازند. " (2)

تشریح بورس های تحصیلی در سایت دویچه ‌وله (www.dw-world.de)

سایت دویچه ‌وله (www.dw-world.de) شبکه‌ی برون‌مرزی آلمان که به زبان آلمانی و ۳۰ زبان‌ دیگر به تولید و پخش برنامه‌های رادیویی، تلویزیونی و اینترنتی می‌پردازد درخصوص ادامه تحصیل درآلمان، اعطای اینگونه بورسها را اینگونه شرح می دهد:

1- بورس‌های مؤسّسه‌ی تبادلات دانشگاهی آلمان "دِآآدِ" (DAAD)، مؤسّسه‌ی تبادلات آکادمیک آلمان "دِآآدِ" (DAAD) در چهارچوب بیش از ۱۰۰ برنامه‌ی گوناگون دانشجویان خارجی را برای ادامه‌ی تحصیل در مقاطع گوناگون و یا برای انجام فعالیّت‌های تحقیقاتی بورسیه می‌کند. بورس‌های "دِآآدِ" (DAAD) به دانش‌آموختگان واجد شرایط همه‌ی رشته‌ها تعلّق می‌گیرد.

2- بورس‌های ۶ تا ۳۶ ماهه‌ی DAAD“ـ لایب‌نیتس“ ویژه‌ی دانشجویان دکترا و فوق دکترا

3- بورس‌های ۱۲ تا ۶ ماهه‌ی“ DAADـ هلم هولتس“ ویژه‌ی دانشجویان برجسته‌ی خواستار گذراندن دوره‌های دکترا و یا فوق دکترا

4- بنیاد کُنراد آدِناوئِر (Konrad Adenauer) این بنیاد، که به حزب دموکرات مسیحی وابسته است، با پشتیبانی مالی خود از دانشجویان خارجی، برای آنان امکان تحصیل در آلمان را فراهم می‌کند و به آنان این فرصت را می‌دهد که معلومات خود را در رشته‌ی مورد نظر گسترش دهند و حتّی در رشته‌ی خود رساله‌ی دکترا بنویسند. هدف این نهاد از اعطای بورس به دانشجویان خارجی این است که این دانشجویان پس از پایان تحصیل و بازگشت به کشورهای خود، در زمینه‌های علمی، اقتصادی، سیاسی، مدیریتی و یا در رسانه‌های گروهی و نهادهای بین‌المللی به فعالیّت بپردازند.

5- بنیاد هاینریش بُل، این بنیاد وابسته به حزب سبز آلمان است و در زمینه‌های گوناگونی مانند گسترش دموکراسی، مسائل زیست‌محیطی، خشونت‌ستیزی و همبستگی در سطح بین‌المللی به فعالیت می‌پردازد. با در نظر داشتن این برنامه‌ها، این بنیاد سالیانه ۸۰ تا ۱۰۰ دانشجو را بورسیه کرده و به پشتیبانی آن‌ها در طول تحصیل می‌پردازد. این پشتیبانی مالی به دانشجویان آلمانی و خارجی واجد شرایط از تمام رشته‌های تحصیلی تعلّق میگیرد. راندمان بسیار خوب تحصیلی و تعهّد اجتماعی‌ـ سیاسی دانشجو، دو شرط لازم برای دریافت بورس از این بنیاد هستند. بورسیه‌شوندگان می‌باید آمادگی خود را برای تقبّل مسئولیّت نشان داده و فعالانه در جهت اهداف نهاد قدم بردارند. دانشجویانی که خواستار دریافت این بورس هستند، باید در یکی از مراکز آموزش‌عالی آلمان ثبت‌نام شده و تحصیلات مقدّماتی را به پایان رسانده باشند.

6- بنیاد فریدریش اِبِرت (Friedrich- Ebert- Stiftung)، بنیاد فریدریش اِبِرت (Friedrich- Ebert- Stiftung) وابسته به حزب سوسیال‌ـ دموکرات آلمان است و از دانشجویان و پژوهشگران خارجی که در یکی از مراکز علمی آلمان قصد تحصیل دارند، پشتیبانی مالی می‌نماید. دانشجویان همه‌ی مقاطع تحصیلی سوای مقطع دکترا که مایل به دریافت بورس از این بنیاد هستند، تنها به شرطی این بورس را دریافت می‌کنند که ابتدا در یک دانشگاه آلمانی نام‌نویسی شده‌ و در حال تحصیل باشند. پس از اعلام موافقت با ادامه‌ی تحصیل در مقاطع تکمیلی و دکترا از سوی یکی از دانشگاه‌ها، متقاضیان می‌توانند برای دریافت بورس اقدام نمایند. به درخواست‌ دریافت بورس از خارج از کشور ترتیب اثر داده نمی‌شود. تنها پس از نام‌نویسی و آغاز تحصیل در مراکز آمزش عالی آلمان، می‌توان برای دریافت این بورس اقدام کرد. این نهاد سالیانه ۴۰ بورس تحصیلی به دانشجویان اعطا می‌کند و دانشجویان کشورهای افریقایی، آسیایی، آمریکای لاتین و اروپای شرقی از شانس بیشتری برای دریافت این بورس برخوردارند.

7- بنیاد فریدریش نُویمان (Die Friedrich- Neumann- Stieftung) به حزب لیبرال (FDP) آلمان نزدیک است و به دانشجویان خارجی در مقاطع گوناگون تحصیلی بورس اعطا می‌کند. دانشجویان دکترا هم می‌توانند بورس این نهاد را دریافت کنند مشروط براین‌که موضوع رساله‌ی دکترای آنان هم از لحاظ علمی جالب توجّه و هم برای جامعه ارزشمند باشد. شرایط لازم برای دریافت این بورس عبارتند از: 1- استعداد بالاتر از حدّ معمول در رشته‌ی انتخابی 2- قابل اطمینان بودن و آمادگی به عهده گرفتن مسئولیّت‌های اجتماعی 3- داشتن تعهّد اجتماعی‌ـ سیاسی نشأت گرفته از طرز فکری آزادی‌خواه 4- انتظار این بنیاد از بورسیه شوندگان این است که این افراد پس از پایان تحصیل به سرزمین خود بازگشته و دانش آموخته را در راه رفاه هموطنان خویش به کار گیرند.

8- بنیاد هانس زَیدِل (Die Hanns-Seidel-Stiftung) این بنیاد به حزب سوسیال‌ـ مسیحی آلمان(CSU) در ایالت بایرن وابسته است. بورس این بنیاد به دانشجویان فوق دکترا که دارای شرایط زیر هستند تعلّق می‌گیرد: جوان‌تر از سی ودو سال، معدّل بالا، معلومات زبان آلمانی خوب، فعال بودن در زمینه‌های اجتماعی‌ـ سیاسی، جهان‌بینی مسیحی (3)

شرایط دریافت بورس برای تحصیل در دانشگاه‌های آلمان

کاوه بهرامی گزارشگر سایت دویچه ‌وله (www.dw-world.de) شرایط دریافت بورس را در مطلبی با عنوان " شرایط دریافت بورس برای تحصیل در دانشگاه‌های آلمان" اینگونه شرح می دهد:

در آلمان هشت موسسه وجود دارد که عمده فعالیتشان مربوط به حمایت مالی از دانشجویان خارجی است. این موسسات ممکن است، وابسته به یک حزب سیاسی در آلمان باشند یا گروهی مذهبی را نمایندگی کنند.

از شرایط دریافت بورسیه تحصیلی در آلمان، می‌توان به نمرات خوب در مقطع کارشناسی، اتمام تحصیل در موعد مقرر و همچنین شرکت در سمینارهایی که از سوی موسسه مورد نظر برگزار می‌شود، اشاره کرد. علاوه بر این، نامه پذیرش از استاد راهنما، بخصوص برای دانشجویان مقطع دکترا الزامی است. آنچه برای اکثر موسسات اهمیت دارد، اطمینان از بازگشت متقاضی به کشورش پس از اتمام دوران تحصیل در آلمان است، تا از این طریق علاوه بر انتقال تجربیاتش به سایرین، وجهه مثبتی نیز از جامعه و فرهنگ آلمان به مردم کشور خود منتقل کند.

هشت موسسه مربوط به بورسیه تحصیلی برای دانشجویان خارجی، بورسیه خود را تنها در اختیار دانشجویانی قرار می‌دهند، که حداقل یک مقطع تحصیلی را در آلمان به اتمام رسانده باشند. اما موسسه دیگری با نام موسسه "تبادلات آکادمیک آلمان" با دفتر نمایندگی در تهران وجود دارد که شرایط دریافت بورسیه در آن متفاوت است. به طور مثال مدت اقامت متقاضی در آلمان به هنگام درخواست بورسیه نباید از یک سال بیشتر باشد.

دتلف پرویسه، از مسئولان موسسه "کنراد آدناور"، یکی از افرادی است که بدون موافقت آنها، بورسیه تحصیلی به دانشجویان خارجی تعلق نخواهد گرفت. او در ارتباط با شرایطی که امکان دریافت بورسیه تحصیلی را آسان می کند، می‌گوید: «آنچه در کنار نمرات خوب در رشته تحصیلی اهمیت دارد، شخصیت فرد متقاضی است. ما تنها به دنبال افراد تحصیل کرده نیستیم، بلکه برای ما افرادی در اولویت قرار دارند که به لحاظ شخصیتی علاقه مند به بهبود اوضاع در کشورهایشان هستند».

از آنجا که موسسه تبادلات آکادمیک آلمان، تنها بنیاد مرتبط با بورس تحصیلی است که در تهران نمایندگی دارد، توجه به این نکته لازم است که دریافت بورسیه تحصیلی از این موسسه برای مقاطع کارشناسی و کارشناسی ارشد امکان پذیر نیست.

متقاضیان دانشجو در مقطع دکترا، عمده ترین مراجعه‌کنندگان به این موسسه هستند. این محدودیت از طرف سایر موسسات در آلمان وجود ندارد و متقاضیان خارجی می‌توانند حتی در ترم‌های اول تحصیل نیز بورسیه درخواست کنند. (4)

انگیزه های لازم برای دریافت بورس

سایت (http://cairo.daad.snoopmedia.com) وابسته به موسسه DAAD در مطلبی با عنوان "اطلاعات عمومی"، دریافت بورس را به عواملی همچون هوش سرشار و يا نمره هاي خوب مربوط نمی داند بلکه، انگيزة شخصي و اجتماعي را جزو شرايط اعطاء بورس قلمداد می کند این نوشتار اینگونه ادامه پیدا می کند که: بعضي از بنياد ها و انجمن ها از سوي دولت و يا اقتصاد حمايت مالي مي شوند و بعضي ديگر تحت حمايت كليساها مي باشند.

بسياري از برنامه هاي اعطاء بورس مخصوص دانشجويان خارجي و يا دانشجويان دكترا Graduierte دارند، مي باشند. بطور كلي بايد به موقع كسب اطلاع كرده و تقاضاي بورس داد، چرا كه تعداد متقاضيان بسيار مي باشد.

بطور كلي مقدار بورسي كه به دانشجويان در آلمان اعطاء مي شود، طوري تنظيم شده است كه جوابگوي نياز هاي روزمرة آنان باشد. گرچه مقدار آن به نظر زياد مي رسد، در آخر ماه چيزي زيادي از آن باقي نمي ماند. اگر دانشجوي بورسيه از طريق كار دانشجويي درآمد كسب مي كند، بايد به اطلاع مؤسسة اعطاي بورس برساند. معمولاً مقدار درآمد از هزينة بورس كسر ميشود.

براي حزبهاي دموكراتيك در آلمان روشن شده است كه نيروهاي علمي امروز تصميم گيرندگان فردا هستند. بنابراين كمكهاي مالي به دانشجويان خارجي و دكترا در راستاي اهداف سياسي آلمان مي باشد. زيرا كسي كه در آلمان تحصيل كرده است و با بازار و فرهنگ اين كشور آشنايي دارد، بعد از تحصيل به دنبال برقراري ارتباط با شركتهاي آلماني مي باشد. اين مؤسسه ها بخصوص به دانشجويان مستعد ياري مي دهند. دارا بودن انگيزة شخصي و اجتماعي داوطلبان همواره جزو شرايط مهم بوده است؛ همچنين آمادگي وارد كردن معلومات كسب شده در آلمان به كشور خود بعد از تحصيل. به جز حمايت مالي بورسيه ها كمك هاي ديگر دريافت مي كنند، بطور مثال در دانشگاه توسط استاد راهنما حمايت علمي مي شوند و امكان شركت در گردهمايي هاي مؤسسه شركت كنند. (5)

متصل کردن دانش آموختگان ایرانی، دانشگاه های آلمان

در سایت سفارت آلمان در تهران در خصوص شبکه فاراغ التحصیلان ایران-آلمان اینچنین آمده است.

"آیا در آلمان تحصیل کرده اید یا فرصت مطالعاتی خود را در آلمان گذرانده اید؟ ما مایل هستیم پس از بازگشت شما به ایران، با شما ارتباط داشته باشیم. شما می توانید در شبکه ی فارغ التحصیلان ایرانی از دانشگاه های آلمان در تهران فعالیت کنید." (6)

• GIAN شبکه فاراغ التحصیلان ایران-آلمان

"از پاییز سال 2003 اعضای شبکه فارغ التحصیلان ایران-آلمان (German-Iranian-Alumni-Network، GIAN) یکدیگر را به طور مرتب ملاقات کرده و چندین همایش در ایران برگزار کرده اند. پنجمین سمپوزیوم ژیان "دانش مدیریت و نوآوری در تحصیلات عالیه" در تاریخ 3 تا 6 شهریور 1387 در دانشکده ی کارآفرینی دانشگاه تهران برگزار شد." ارتباط با ژیان (GIAN): آقای دکتر مصطفی رضوی gian@ut.ac.ir

• VIATUB، جمعیت فارغ التحصیلان دانشگاه فنی برلین

"انجمن فارغ‌التحصیلان دانشگاه فنی برلین (VIATUB) بیش از 20 سال است که فعالیت می‌نماید. اعضای VIATUB بطور مرتب در تهران در اولین جمعه هر ماه ایرانی با یکدیگر ملاقات می‌نمایند. VIATUB با حمایت فارغ‌التحصیلان دانشگاه فنی برلین اقدام به تشکیل سمینار و سمپوزیوم می نماید. اعضای VIATUB می توانند در دیگر سمینارهای فارغ‌التحصیلان دانشگاه فنی برلین شرکت نمایند."

VIATUB خوشحال خواهد گردید، چنانچه شما تماس بگیرید: viatub_ir@yahoo.de

اهداف آشکار و پنهان

• مختصري در خصوص جمهوری فدرال آلمان

آلمان هم اکنون یکی از صنعتی‌ترین کشورهای جهان است و موتور اقتصادی حوزه‌ی پولی یورو محسوب می‌شود.جمهوری فدرال آلمان یکی از اعضای سازمان ملل متحد، ناتو، کشورهای گروه هشت و گروه پنج بوده و از بنیانگذاران اتحادیه اروپا است. این کشور پرجمعیت‌ترین و ثروتمندترین عضو اتحادیه اروپا نیز هست.آلمان دارای نظام سیاسی جمهوری فدرال دموکراتیک پارلمانی بوده و دارای ۱۶ ایالت است. امور و مسائل سیاسی در آلمان در سطوح کشوری و ایالتی و تا حدی کمتر در سطح امور شهری از طریق حزبها و با جانبداری حزبی پیش برده می‌شود. احزاب نیرومند آلمان عبارت اند از حزب دموکرات مسیحی (CDU) و حزب سوسیال‌مسیحی (CSU)، حزب سوسیال‌ دموکرات (SPD)، حزب لیبرال (دموکراتهای آزاد FDP)، حزب اتحاد سبزها (Bündnis 90/Die Grünen) و حزب چپ (Die Linke).

آلمان پس از آمریکا و ژاپن سومین قدرت صنعتی جهان است. بهبود اقتصادی این کشور پس از جنگ جهانی دوم «معجزه اقتصادی آلمان» خوانده شده‌ است. صنایع مهم شامل الکتریکی، مکانیکی، خودروسازی، مواد شیمیایی، منسوجات، هوافضا، غذایی و وسایل نقلیه‌است. از آغاز دهه ۱۹۸۰، رشد کلانی در صنایع تکنولوژی پیشرفته روی داده‌است. آلمان ذخایر طبیعی نسبتاً کمی دارد و شدیداً به واردات مواد اولیه متکی است.

• سیاست خارجی آلمان

سایت دویچه ‌وله (www.dw-world.de) در خصوص سیاست خارجی آلمان اینگونه می نویسد.

"آلمان در سیاست خارجی بازیگر تنها نیست. سیاست آن تقویت بلوکی است که "غرب" خوانده می‌شود. آلمان در این بلوک سیاست خود را پیش می‌برد. یک وجه اصلی سیاست خارجی آلمان فعالیت آن در صحنه‌ی اروپا و جهان در چارچوب اتحادیه‌ی اروپاست. آلمان نزدیکی ویژه‌ای با فرانسه دارد. همکاری و همراهی با ایالت متحده‌ی آمریکا رکن دیگری از سیاست خارجی آلمان فدرال است. آلمان با اسرايیل روابط دوستانه‌ی ویژه‌ای دارد و تقویت مناسبات با کشورهای عربی را نیز همواره جزو اولویتهای سیاسی خود قرار داده است. در سالهای اخیر حقوق بشر به یک مفهوم راهنمای عمده‌ی در سیاست خارجی آلمان بدل شده است.(7)

• روابط آلمان و ایران

در سایت سفارت آلمان در تهران روابط آلمان و ایران چنین توصیف شده است:

«ایران و آلمان به تاریخی طولانی در روابط سیاسی خود می نگرند که تا به اوایل قرن هفدهم می رسد. در سال 1885 اولین نمایندگان سیاسی بین ایران و در آن زمان امپراتوری آلمان اعزام شدند. روابط دیپلماتیک بین ایران و جمهوری فدرال آلمان از سال 1952 وجود دارد. این روابط در سال های گذشته خالی از تشنج نبوده. به عنوان مثال اعلام رأی دادگاه معروف به میکونوس در آوریل 1997 بحرانی طولانی را به دانبال داشت. با سفر موفقیت آمیز ریاست جمهوری اسلامی ایران، آقای خاتمی به آلمان در ژوئن 2000 زیربنایی استوار برای روابط دو کشور گذاشته شد. اخیراً در کنار روابط بازرگانی و فرهنگی، مسئله حقوق بشر و به ویژه نگرانی جامعه بین المللی در ارتباط با برنامه هسته ای ایران درکانون روابط قرار گرفته است.»

سایت سفارت آلمان در تهران برخلاف رسانه های دیپلماتیک و با استفاده از رسم میهمان نوازی ایرانی ها، اقدام به انتشار برخی از رکورد های ضد ایرانی پرداخته است که در وظایف یک رسانه دیپلماتیک نمی باشد (8) (9)

• سئوال های هم عرض؟

1) هدف موسسات شبه دولتی آلمانی از اعطای چنین بورسهای تحصیلی چیست؟

2) درشرايط بد اقتصادي حاكم بر كشور هاي اروپا يي چرا موسسات آلماني حاضر به پذيرش دانشجويان ونخبگان ايراني براي تحصيل در كشورشان هستند؟

3) هزينه هايي معادل چهل هزار يورويي براي يك دوره دكترا در آلمان به همراه هزينه هاي اجتماعي متصوره به چه دليل در سيستمي كه برخواسته از سيستم اقتصاد سرمايه محور و ليبرالي است و همه چيز را بر مبناي سود و زيان مادي مي بيند براي داشجوياني خرج مي شود كه مي خواهند به كشورشان برگردند و احيانا" قصد دارند در بهبود امور كشورشان موثر باشند.

4) براستي دانشجويان و نخبگان ايراني از چه مزيتي برخوردارند كه باعث شده است كه موسسات اروپايي و خصوصاً آلماني طرفدار پرو پا قرص جذب انها براي بورسهاي كوتاه مدت و بلند مدت شده اند؟

5) چرا سفارت آلمان در صدد است تا از دانش آموختگان ایرانی، دانشگاه های آلمان، شبکه درست کند و به آنها انسجام بدهد؟

• تشريح يك اصطلاح... (آسيميله شدن)

در تماس شهروندان کشوري ضعيف با جامعه اي در يک کشور قوي (از نظر ثروت و سرمايه) افراد به سرعت آسيميله شده و بعضا خود را در مقابل تمدن جديد باخته و به تقليد رفتار آنان مي پردازند. فرد آسيميله شده به طور ارادي يا غيرارادي سعي مي کند خود را به آن شخص که متجددتر است شبيه کرده و نسبت به مدرنيسم و مظاهر زندگي كشور متجدد، خود را حتي از آنان نيز متعصب تر نشان دهد. در حالي که يک شهروند كشور ضعيف، گذشته اش را با بزرگنمايي مي ستايد، فرد اسيميله به دليل دگرشيفتگي دربست از گذشته اش بريده و حتي آن را انکار مي کند. برخي عوام که تنها مصرف کنندگان توليدات غربي اعم از فرهنگي، اقتصادي و ورزشي اند، آسيميله مي شوند، جامعه را تنها به يک مصيبت اجتماعي گرفتار مي کنند. اما اسيميله شدن تحصيل کردگان مصيبت بزرگتري است که خواسته يا ناخواسته در ابعاد گوناگون گريبان جامعه اي را مي گيرد.دگرشيفتگي تحصيلکردگان و روشنفکران که قشر آگاه و متعقل پيکره اجتماع خويشند، فاجعه اي است که خسارت هاي فراواني را مي تواند بر جامعه تحميل کند. تاريخ نشان داده است که جهان سومي ها در مواجهه با تمدن جديد غرب، بعضا چنان مفتون و مسحور شده اند که بي درنگ شروع به تقليد از آنها کرده و به جاي اين که علل رشد و پيشرفت آنان را بيابند و خود نيز تلا ش کرده اند به درجات بالا برسند و به خلق تمدن و تکنولوژي بپردازند، به شبيه سازي هاي ظاهري بسنده کرده و در اين راه افراط هم مي کنند. آسيميله شدن يا شبيه سازي از عوامل ثانويه تغيير رفتار اجتماعي در بورس شدگان و يا مهاجران به كشورهاي غربي است. که گريبان کشورهاي مبدا را مي گيرد و به عنوان آسيبي جدي مطرح است. (10)

• شكست هيمنه استكبار

وقوع و ادامه حيات انقلاب اسلامي باعث شكسته شدن هيمنه استكبار(آمریکا) و همپيمانان غربي شان گرديد، با در پيش گرفتن مشي استقلال طلبانه و عزت جويانه و ماهيت الهام بخش انقلاب اسلامي ايران، تحركات و دشمني هاي قدرت هاي بزرگ شكل جديدي به خود گرفت. بلوك شرق و غرب تمام همت خود را برا ي نابودي انقلاب اسلامي بكار گرفتند، خصوصا" ايالات متحده آمريكا به بزرگترين دشمن و اسرائيل نيز به عنوان مهمترين دشمن استراتژيك براي جمهوري اسلامي ايران تبديل شده اند ودر فرصت هاي متعدد در صدد ضربه زدن به انقلاب اسلامي ايران بر آمده اند و يك جنگ دائمي و فرسايشي را از فرداي پيروزي انقلاب اسلامي برملت ايرا ن(اعم از سياسي و نظامي وفرهنگي) تحميل نموده اند و عملا كشور ايران را در معرض هميشگي تهديدهاي سخت و نرم خود قرار داده اند، با لحاظ نمودن جميع جهات، ميطلبد با دوري از غفلت و ساده انگاري، بصورت مداوم از توطئه هاي دشمنان ايران اسلامي جهت ضربه زدن به انقلاب اسلامي آگاهي پيدا نماييم.

دشمنان انقلاب از جمله بلوکی که اصطلاحاٌ "غرب" خوانده می‌شود از هرنوع وسيله و ابزاري جهت نابودي انقلاب مردمي ايران استفاده نموده و همكنون نيز پس از نتيجه نگرفتن از اقدامات تروريستي ومجموعه اقدامات سخت خود، متوسل به براندازي نرم گرديده اند.كه با هوشياري و مديريت مدبرانه مقام معظم رهبري و دلسوزان نظام اسلامي نتوانسته اند تا كنون به اهداف خود نائل آيند.

• تربيت نيرو و يار گيري در داخل ايران

بلوك غرب با توجه به شناختي كه از پتانسيل هاي عقیدتی و سیاسی و نظامی جمهوري اسلامي بدست آورده است، با واقع نگري، اقدام به طرح ريزي هاي بلند مدت نموده اند تا استحاله و براندازي جمهوری اسلامی طي دراز مدت محقق شود و در اين راستا در صدد تربيت نيرو و يار گيري در داخل ايران براي اهداف بلند مدت خود از طريق شبكه هاي روشنفكري، اپوزيسيون، فعالان مدني، فعالان كارگري و دانشجويي نموده اند، از انجايي كه امكان دارد فعالان هريك از گروههاي پيش گفته به نحوي داراي پتانسيل هاي آرماني و يا ميهن پرستانه باشند و در شرايط مبارزه عليه جمهوري اسلامي امكان گزينش نمودن فعالان سياسي و مخالفان ايران وجود ندارد لذا بلوك غرب براي تربيت نيروي مطيع و هماهنگ با" جهان‌بینی مسیحی" سرمايه گذاري هاي گسترده اي انجام داده است تا پس از نابودي نظام اسلامي نيز دچار مشكل كمبود نيروي مطيع بلوك غرب، نگردد.

فعاليت علمي پوششي براي جاسوسي

• جاسوسي

جاسوسی در لغت، جستجو کننده خبر، و خبرپرسی آمده است و مترادف با تجسس می‌باشد.

موضوع جاسوسی سوژه اصلی بسياري از رمان ها و فیلمهای و مقالات سياسي و امنيتي در دنيا بوده است. اين موضوع آنقدر قدمت دارد كه به تاریخ پیدایش بشر برمی گردد. در قرن معاصر به دليل بروز جنگ هاي متعدد، سرویس های جاسوسی بر فعاليت هاي خود افزودند. در حين مبارزه هاي اطلاعاتي مابين سرویس های جاسوسی، شگفت ترین ماجراها خلق شد. جنگ جهاني اول در زمینه جاسوسی مشحون از ماجراهای شگفت انگيزاست. در این جنگ، سرویس های اطلاعاتی غربي به اوج كارآمدي خود رسیدند. در جنگ جهاني دوم نیز، سرویس های جاسوسی بسیار قدرتمندتر و پیشرفته تر از گذشته نمایان شدند. در دوران اخیر، جاسوس ها به قلمرو اقدامات سیاسی و عرصه دیپلماسی، اقتصادی و تکنولوژی گام نهاده اند. هنگامی که یک دولت بر آن می شود تا عملی غير قانوني را در خارج از کشورش برای تامین و یا حفظ منافع خویش اجرا کند طبیعتا دست یاری به سوی سازمان های جاسوسی دراز می کند تا این اقدام به صورت پنهانی انجام شود. سرویس های اطلاعاتی برای رسیدن به اهداف خود از تمام گروهها به صورت مستقیم و یا غیر مستقیم استفاده می کنند اما در این میان نقش نخبگان تحصيلكرده برجسته تر از ساير طبقات اجتماعي مي باشد. سازمان های جاسوسی بیش از هر چیز در صدد شکار "جاسوسان مقيم " یعنی افرادی که در داخل یا پیرامون اهداف مورد نظر آنها قرار دارند بر می آیند. از اين رو هميشه در صدد شناسايي و شكار سوژه جهت دستيابي به اهداف و برنامه هاي ترسيم شده خود مي باشند. سیستم هاي اطلاعاتی و جاسوسی، در ابتدای هزاره سوم میلادی درصدد اطلاع از همه چیز در هر زمان و هر مكان و تحت هر شرایط است.توانايي جمع آوری اطلاعات فرهنگي اقتصادي، اجتماعي و سياسي و امنيتي، جزئی از قدرت ملی هر كشوري شناخته می شود و از پایه های اساسی امنیت ملی هر كشوری به شمار می آید.

جاسوسی به افراد زیرك و با جرأت نیاز دارد كه توانایی ریسك پذیری بالایی داشته باشند. جاسوس به دست مأمورین اطلاعاتی آموزش می بیند تا برای انجام كاری به خارج از مرزها اعزام گردد، درحالی كه مأمور اطلاعاتی در دفتر كار خود می نشیند و منتظر می ماند تا با وسایلی كه در اختیار جاسوس گذاشته شده و اطلاعات رسیده از او به جمعبندی مفهومی و محتوایی برسد.

• چرخه اطلاعات

درمباحث امنیتی، کار اطلاعاتی سه جزء دارد:

۱. جمع آوری اطلاعات (اعم از آشكار و پنهان)

۲. تجزیه و تحلیل اطلاعات

٣. توزیع اطلاعات (انتشار اطلاعات)

در یک سازمان مدرن امنیتی جزء دوم است که اهمیت دارد.و اگر در يك سازمان امنيتي تجزيه و تحليل اطلاعات و پردازش اين اطلاعات دچار نقصان گردد، جمع آوري گسترده اطلاعات نه تنها براي سازمان مفيد نخواهد بود بلكه باعث پيدايش پديده اي به نام" آوار اطلاعاتي" خواهد گرديدكه سازمان مزبور را فلج خواهد كرد. در همين راستا بايداولاٌ اطلاعات بصورت مشخص و حساب شده جمع آوري گردد و در زمينه تجزيه و تحليل اطلاعات نيز بايد با استفاده از افراد مجرب از مشاوره هاي نخبگان سياسي و اجتماعي و تحليل گران مشرف به موضوعات متلابه استفاده بهينه نمود.

سازمان اطلاعاتي با شكار جاسوس از ميان نخبگاني كه هماهنگي كامل با جهانبيني خود دارند سعي مي كند راهبرد هاي سياسي و امنيتي خود را بصورت جهت دار به سر مزل مقصود برساند ضمن اينكه برخورد كشور جاسوس پذير، با جاسوس متفكر و پر آوازه وبه اصطلاح نخبه به مانند ساير جاسوسان نمي باشد و برخورد با چنين جاسوساني هزينه هاي سياسي و تبعات تبليغاتي زيادي را براي كشور مورد هدف خواهد داشت.

• انگیزه جاسوسان

انگیزه جاسوسان برای ارتکاب این جرم متعدد است، برخی مزدور هستند و به انگیزه های مالی و از روی حرص و آز دست به ارتکاب این جرم می زنند که شاید بیشتر تعداد جاسوسان را این افراد تشکیل دهند.

انگیزه دیگر جاسوسان برای ارتکاب این جرم به دلایل عقیدتی و ایدئولوژیک بر می گردد، یعنی این که جاسوس خود را از لحاظ فکری و عقیدتی به کشور دیگری غیر از کشور محل تولد یا اقامت خود وابسته می داند و در نتیجه برای آن کشور جاسوسی می کند. جاسوسیهای حزب توده در ایران به نفع بلوک شرق سابق، از جمله، به این وابستگی فکری به اردوگاه شرق و طرز فکر مارکسیستی اعضای این حزب بر می گردد.

در مواردی دلیل مبادرت به جاسوسی گرفتار شدن در جریانات جنسي است. (کا. گ. ب) در این موارد مشهور بود که دختران زیبایی را بر سر راه ماموران خارجی که به اطلاعات آنان نیاز داشت قرار می داد و این دختران با برقراری رابطه با اشخاص مذکور اطلاعاتی را از آنها بدست می آوردند.

در برخی از مواقع این زنان هنگام روابط و مراودات جنسي، عکسهای نامناسبی را به طور محرمانه از فرد مورد نظر گرفته و در اختیار سازمان جاسوسی متبوع خود قرار می دهندوسازمان مذکور نیز با در دست داشتن این عکسها به عنوان برگ برنده، شخص مربوطه را مجبور به همکاری می کند. گاهی جاسوسی ناشی از فریب خوردن جاسوس است، یعنی این که وی تصور می کند برای یک سازمان و یک کشور کار می کند در حالی که در واقع از اطلاعات او برای سازمان و کشور دیگری استفاده می شود. برخی از جاسوسان بطور علنی مثلاً با انتشار نشریه و کتاب، اطلاعاتی را دراختیار بیگانگان قرار می دهند. این افراد معمولاً از سیستم خود ناراضی اند ولی برخلاف جاسوسان ایدئولوژیک، لزوماً علاقه ای به سیستم خاص دیگری هم ندارند.

از آنجايي كه فرستادن يك جاسوس رسمي دركشوري ديگر محتاج صرف هزينه هاي گزاف و شامل خطرات احتمالي مي باشد در برخی موارد سرويس هاي جاسوسي سعي مي كنند از جاسوساني استفاده نمايند كه از ماهيت كار و فعاليت خود خبر نداشته باشند و يا از اهميت اين فعاليت اطلاع كافي نداشته باشند.

بايد اذعان نمود بسياري از نخبگان و دانشگاهياني كه در سوداي كسب علم بورسيه نهادهاي شبه دولتي كشورهاي بيگانه مي شوند شايد حتي هرگز متوجه اين موضوع نگردند كه تحليل هاوتحقيق ها و فعاليت هاي انها تا چه حد مي تواند براي پيشبرد اهداف سياسي و امنيتي كشور بورس كنند مفيد باشد و اصولا سرويس جاسوسي كشور منتفع از ارائه يك تحقيق دانشگاهي به دنبال چه چيز مي باشد و بايد اين تحقيق ها را در راستاي يك پازل در نظر گرفت كه با جمع نمودن حلقه هاي اين پازل(نیروهای شبکه) مي توان نتيجه مطلوب را كسب نمود.

البته ناگفته نماند که مامور اطلاعاتی مي تواند به اين فكر كند كه براي محقق شدن اهداف دولت و كشورش يك كار مهم و فداكارانه انجام مي دهد، اما شخص يا گروهي كه براي يك كشور بيگانه جاسوسي مي كند، همواره با يك حس حقارت آميز دست به گريبان است. (11) (12) (13)

• نقش گسترده جاسوسان آكادميك در توزيع اطلاعات

اولين بار آلوين تافلر (Toffler) تغییرات جوامع بشری را به سه موج كشاورزی، صنعتی و اطلاعاتی تقسیم نمود.

پس از موج فناوری اطلاعات كه باعث شد اطلاعات در دست همگان قرار بگیرد، دیگر نمي‌توان برتری اطلاعاتی را صرفاً داشتن اطلاعات دانست بلكه بشر به دنبال كسب دانش از اطلاعات است بطوری كه ارزش‌ها و سرمایه‌ها به سمت كسب دانش سوق‌یافته و فرایند تبدیل اطلاعات به دانش، به عنوان یك ارزش اصلی محسوب مي‌شود. در عصر حاضر شاهد آن هستیم كه جوامع پیشرفته در حال استقرار سیستم‌های اطلاعاتی هستند و هر روز سرعت تبادل اطلاعات بیشتر و بیشتر مي‌شود. این فرایند باعث شده است تا زیرساخت‌های اساسی بر اساس فناوری اطلاعات در این جوامع شكل بگیرد. همانطور كه در جوامع كشاورزی، زمین و در جوامع صنعتی، كارخانه، بستر فعالیت بودند در جوامع اطلاعاتی سیستم‌های اطلاعاتی، زیرساخت‌های اساسی محسوب مي‌شوند. سیستم‌های اطلاعاتی سیستم‌هایی هستند كه داده‌ها را پردازش كرده و به اطلاعات لازم برای تصمیم‌گیری تبدیل مي‌كنند.

در نتیجه برتری اطلاعاتی را مي‌توان در قدرت پردازش اطلاعات و توليد راهبرد و دانش مبتني بر اطلاعات، دانست.

جاسوسان آكادميك در اين فرايند به مثابه فرماندهان در صحنه ای هستند كه در جبهه نبرد اقدام به هدايت خط اتش برای نابودی دشمن خود و دشمن جهن بینی خو اقدامات موثری را انجام می دهند.

• هدف از تربيت آسيميله شدگان (بورس شدگان)

بعد از عنوان مقدمه اي طولاني مي توان اينگونه ادعا نمود كه، هدف از تربيت آسيميله شدگان (بورس شدگان) مي تواند موارد ذيل باشد.

2- ايجاد تغيير در ماهیت اسلامی حکومت ايران

3- پيشبرد اهداف سياسي و تجاري و نظامي، كشور آلمان و همپيمانان سياسي و امنيتي كشور آلمان با استفاده از مدیران آینده

4- ضربه زدن به اهداف جمهوري اسلامي با استفاده از تحليل ها و پژوهشهاي نخبگان و تحصيل كردگان مقيم ايران (در راستاي اهداف كوتاه مدت)

5- تربت نيروي مناسب و هماهنگ با اهداف بلوك غرب براي استفاده در روز مبادا

6- شناسايي و شكار سوژه هاي مناسب براي جاسوسي

7- ایجاد شبکه ای از دوستداران بلوک غرب که منافع کوتاه مدت و بلند مدت بلوک غرب را تامین می نمایند.

نتيجه گيري

1- يكي از دلايل كمتر مهم بودن قبح چنين بورسهايي شايد به دليل سبقه تاريخي و استعماري كشورهايي همچون انگلستان و آمريكا باشد شاید اگر انگلستان و آمریکا در ایران چنین موسساتی راه می انداختند در اندک زمانی مجبور به تعطیلی این مراکز میشدند در صورتی که كشوري همچون آلمان در اين خصوص كمتر مورد توجه بوده و پس زمینه کمتری در خصوص ماهیت استعماریش وجود دارد.

2- سازمان اطلاعات و امنيت آلمان BND همانند سایر همپیمانان غربی خود در جستجوي راهكارهاي «فروپاشي ايدئولوژيك» در جامعه ايران و براندازی نظام مبتنی بر اسلام عدالت محور است. وهمکنون نیز موضوع مذکور را با محوریت حقوق بشر و آزادی های سیاسی و مذهبی در جامعه ایران پیگیری می کند. می توان اینگونه ادعا نمود که سفارت آلمان در تهران همکنون جور لانه جاسوسی آمریکا در تهران می کشد و BND به نیابت از سایر سازمانهای جاسوسی بلوک غرب فعالیت های گسترده و آشکاری را علیه انقلاب اسلامی ایران پیگیری می کندو فعالان ضد انقلاب در تهران نیز پشتیبانی همچون سفارت آلمان در تهران دارند.

3- به طور قطع، مسئولان سیاسی و دیپلماتیک کشور از خطرات اين قبيل اقدامات در همه جاي جهان آگاهند، و ادامه فعالیت چنین موسسات در کشور مقوله ديگري است كه بايد بيشتر به آن توجه كرد.

منابع:

1- http://ic.daad.de/tehran/index_fa.html

2- http://www.fakouhi.com/node/1673

3-http://www.dw-world.de/dw/article/0، 2144، 2376490، 00.html

4- http://www.dw-world.de/dw/article/0، 2144، 3772736، 00.html

5- http://cairo.daad.snoopmedia.com/fa/43.htm

6- http://www.teheran.diplo.de/Vertretung/teheran/fa/06/Studieren__in__Deutschland/Studieren__in__Deutschland.html

7- http://www.dw3d.de/dw/article/0، 2144، 2387064، 00.html

8- http://www.teheran.diplo.de/Vertretung/teheran/fa/Startseite.html

9- روابط ایران و آلمان در پیج و خم تاریخ: http://rezaspaces.blogspot.com/2005/07/blog-post_12.html

10- ناتوي فرهنگي و رابطه آن با آموزش جامعه: http://www.mardomsalari.com/Template1/News.aspx?NID=20980

11- جرم جاسوسي - دكتر حسين مير محمد صادقي: http://www.ghavanin.ir/PaperDetail.asp?id=137

12- روايت خسرو معتضد از جاسوسی در ايران: http://iraneconomist.com/content/view/12712/2/

13- جاسوسي منافقین: http://www.irandidban.com/master.asp?ID=02556