فيلسوف جنجالي

چند روز پيش، همايش دو روزه اي با عنوان «آنان كه مي انديشند» درباره آرا و انديشه هاي سيد احمد فرديد، در دانشگاه علامه طباطبايي برگزار شد و طي آن صاحب نظران زيادي ديدگاه هاي خود را درباره اين فيلسوف ايراد كردند.

دكتر احمد فرديد از شخصيت هاي بسيار بحث برانگيز در حوزه انديشه بوده است؛ او به همان اندازه كه مريدان و شاگردان وفادار و برجسته اي در ايران دارد، مخالفان سرسخت هم دارد.

وجود «گروه فرديدي» يك توهم است

يكي از شاگردان و دوستان فرديد دكتر رضا داوري است كه نزديك به ٥٠ سال با او همراه بود و در واقع برجسته ترين شاگرد فرديد، دكتر داوري است و در همايش اخير نيز او سعي كرد به برخي ادعاها و نقدها نسبت به فرديد پاسخ دهد. به گزارش فارس دكتر داوري در اين همايش اظهار داشت: گفته مي شود، فرديد كسي است كه ٢٠ سال در جمهوري اسلامي، حكومت را تعيين مي كرد و نمايندگان و شاگردانش زمام امور را در دست داشتند، ولي من در اين جا رجال حكومتي نمي بينم. من خودم، تنها يك معلم هستم كه با فلسفه زندگي مي كنم و اهل سياست نيستم. داوري افزود: گروه «هايدگري» يا «فرديدي» در ايران وجود ندارد و كساني كه شاگرد فرديد بودند نه مرام نامه اي دارند و نه در يك جا جمع مي شوند و تصور اين كه گروه فرديدي وجود دارد يك وهم است. يا اين كه نه يك وهم نيست بلكه غرضي در كار است. پس بايد ببينند از اين غرض ورزي و اتهام چه بهره اي مي برند و چه سود سياسي نصيب آن ها مي شود.

قائمي نيا: فرديد هايدگر را اسلامي كرد

در ادامه همايش در ميزگردي كه با حضور عليرضا قائمي نيا و سليمان حشمت برگزار شد عليرضا قائمي نيا گفت: «فرديد فلسفه يونان را زير سوال مي برد و مي گويد فلسفه اسلامي كه بنيانش در فلسفه يونان است، مورد قبول نيست». وي ادامه داد: عقل غرب و عقل يونان عقل طاغوتي است. فرديد در مقابل اين عقل، عقل قرآني را قرار مي دهد. او نسبت به فلسفه اسلامي بدبين است، اما به عرفان اسلامي توجه دارد از اين رو مي آيد بين اين دو پيوند برقرار مي كند. به گفته قائمي نيا بعيد نيست منظور فرديد از عقل قرآني همان عدل و عقل اسلامي باشد، چون در قرآن كلمه عقل مستقيما به كار نرفته است بلكه مشتقات آن به كار رفته است و لذا فرديد مي گويد در قرآن، عقل وجود دارد. اين مدرس حوزه و دانشگاه اظهار داشت: سنت گراها غرب جديد را رد كردند؛ روشنفكران مدرن هم سنت ديني را انكار كردند و هر دو تفكر كليشه اي است زيرا كه هر دو ماهيت و هويت پيچيده اي دارند و نمي توان كل تاريخ تفكر را بروز يك طاغوت و سر و ته يك كرباس دانست. وي به جاي اين دو تفكر كليشه اي تفكر انتقادي را پيشنهاد داد و گفت: در تفكر انتقادي هر فيلسوفي را تا يك جايي مي پذيرند، تفكر از صفر شروع نمي شود ولي بعد نوبت فيلترها مي رسد. به گفته قائمي نيا گرچه تفكر يوناني وارد اسلام شد؛ ولي اين تفكر يوناني تغيير كرده است و بعد از اين كه از فيلتر عبور كرد ارسطو هم اسلامي شد، كاري كه فرديد كرد اين بود كه هايدگر را اسلامي كرد.

رجبي: به نام دكتر فرديد به انقلاب اسلامي حمله مي شود

در ادامه مراسم، محمد رجبي، پژوهشگر و رئيس سازمان فرهنگي اكو، گفت: «به نام خداي پريروز و پس فردا» فرديد سخن خود را بعد از بسم ا...، هميشه با اين عنوان آغاز مي كرد. مي دانيم كه از اصول اساسي ايشان تقسيم تاريخ به پريروز، ديروز، امروز، فردا و پس فردا بود. امروز، از نظر گاه ايشان دوره اي بود كه حاكميت بشر به معناي نفسانيت بشر بر تاريخ است. يعني ليبراليسم به معني فلسفي اش كه آزادي مطلق خواهش انسان است و هيچ چيزي او را محدود نمي كند جز خواهش ديگران. وي افزود: روح دوره جديد خودبنيادي است. انسان به معني جديد عبارت است از خواسته و خواهش محض كه مبناي دوره جديد است. استاد از ديروز به دوره بنياد انگاري يا بنياد انديشي ياد مي كردند، دوره اي كه متافيزيك از آن آغاز مي شود و دوره اي كه بشر به عرصه مفهوم افتاد و به جاي معنا با مفهوم سر وكار داشت. رجبي گفت: به نام دكتر فرديد به انقلاب اسلامي حمله مي شود. مي گويند چرا فرديد به قدرت نزديك است. ايشان هيچ به قدرت نزديك نبوده است. الان كسي منادي آزادي است كه سال ها فرديد را خانه نشين كرد.

انديشه هاي فرديد مخالف نهضت نرم افزاري است

يكي ديگر از كساني كه در همايش «آنان كه مي انديشند» سخنراني كرد و به ارائه ديدگاه هايش پرداخت مدرس حوزه و دانشگاه حجت الاسلام خسروپناه بود. البته ايشان از ديدگاه مخالف نظريات خود را مطرح كرد. وي در همين رابطه به خراسان گفت: فرديد از فيلسوفان مطرح معاصر در ايران است؛ ولي به نظر من ديدگاه هاي اين فيلسوف به خوبي تبيين و نقد نشده است. فرديد در مورد فلسفه غرب، فلسفه اسلامي، عرفان اسلامي و روشنفكري ديني و هنر نظرياتي را بيان كرده است؛ ولي اين ديدگاه ها بسيار چالش برانگيز است. همان طور كه در همين همايش مطرح شده او فلسفه اسلامي را قبول ندارد. چون آن را متاثر از فلسفه يونان مي داند و او به طور كلي فلسفه يونان را طاغوتي و غير الهي مي داند. حتي بدتر اين كه وي فيلسوفان اسلامي را اصلا بر نمي تابد و كسي مثل ابن سينا را زنديق مي خواند و حتي به رد ملاصدرا مي پردازد و به طور آشكار حكمت متعاليه را به چالش مي كشد. غلامحسين خسروپناه در ادامه افزود: فرديد به اين شكل همه ميراث گذشته را به نقد مي كشد؛ بدون اين كه چيزي بر آن بيفزايد، با اين حال او خود را مدافع هايدگر و گاه ابن عربي نشان مي دهد يعني اين طور به نظر مي رسد كه او طرفدار آن هاست و از آن ها متاثر شده است؛ ولي اين مسئله قابل درك نيست زيرا، چگونه كسي كه اصلا حكمت متعاليه را نمي فهمد و يا آن را به كلي رد مي كند مي تواند ابن عربي را بشناسد.

دكتر خسرو پناه گفت: هواداران و شاگردان دكتر فرديد از انديشه ها و افكار تاثيرگذار فرديد سخن مي گويند، در حالي كه به نظر من او نه ملاصدرا را به خوبي فهميده است، نه ابن عربي و نه هايدگر را؛ هايدگري ها نسبي گرا هستند و يكي از نظرياتشان اين است كه غرب يك مجموعه به هم پيوسته است و اگر ما مباني علم و فلسفه غرب را نپذيريم كل علم امروز غرب را نپذيرفته ايم و آن را زير سوال برده ايم؛ ولي اين ديدگاه درست نيست و ما ممكن است بخشي از آن را بپذيريم و بخشي را نپذيريم و قسمتي از نظريات يك انديشمند را قبول داشته باشيم و قسمت هاي ديگر آن را رد كنيم. خسرو پناه همچنين گفت: مي گويند كه فرديد به انديشه صوفيانه و تفكر حضوري و شهودي اعتقاد داشت و اين نوع تفكر را بر فلسفه اسلامي ترجيح مي داد او معتقد است كه اصل تفكر حضوري است؛ ولي بايد پرسيد: فرديد كي و كجا سير و سلوك عرفاني داشته و چگونه به تفكر حضوري و شهودي رسيده است. خسروپناه در پايان خاطرنشان كرد: به نظر من ديدگاه هاي فرديد در مورد فلسفه و گرايش او به عقلانيت صوفيانه و به طور كلي مخالفت او با انديشه و تفكر فلسفي، براي جامعه ما مضر است. به عبارت ديگر اين انديشه ها مخصوصا با نهضت نرم افزاري توليد علم سرناسازگاري دارد و به همين دليل رواج انديشه هاي او را در وضعيت كنوني نادرست مي دانم.