اگر بتوانيم مرز بين نقد سازنده و منصفانه و نقدهاي بدون چارچوب مشخص و بدون هدف اصلاح را مشخص كنيم، قطعا در آن صورت ميتوانيم در رفتارهاي موجود و نقدهايي كه نسبت به دولت صورت ميگيرد، تفاوت قائل شويم.
به طور يقين وقتي نقدها به يك جنگ فرسايشي بدل شود كه با غرض ورزيهاي سياسي و با هدف ناموفق جلوه دادن رقبا صورت ميگيرد، نقدي غيرسازنده صورت گرفته است كه نه تنها تاثير اصلاحي به دنبال ندارد بلكه حتي باعث تخريب دستاوردها و اقدامات مثبت نيز ميشود.
از سويي، نقدهايي ميتواند موثر واقع شود كه اولا هدف اصلاح امور را دنبال كند و ثانيا به دنبال نقد، راهكارهاي پيشنهادي براي تغييرات اساسي ارائه شود تا بتوان با استفاده از آنها در اصلاح امور اقدام كرد.
برخي معناي نقد را با مچگيري و تخريب و منفيبافي و سياهنمايي مترادف ميدانند، حال آنكه نقد به معني تحليل و نه الزاما توجه به وجه سلبي است و در نقدهايي كه از دولت صورت ميگيرد، اين موضوع صادق است.
زماني كه مرزي ميان نقد سازنده همراه با ارائه راهحلهاي پيشنهادي و ايرادگيريهاي بيهوده نباشد، در اين بين افراد و دستگاههايي نيز كه نقدپذير نبوده و زير بار هيچگونه اصلاحي نميروند، براحتي با حفظ وضعيت نامناسب موجود، زيانهاي بسياري وارد ميكنند.
لطفالله فروزنده، قائم مقام دبيركل جمعيت ايثارگران انقلاب اسلامي معتقد است نقدها 2 گونهاند؛ برخي نقدها از سوي افرادي كه دلسوز هستند ارائه ميشود كه البته اين افراد قطعا رويكردهاي دولت نهم را پذيرفته اند و به مباني و اصول نيز معتقدند و جهتگيريهاي ارزشي دولت نهم را قبول دارند.
فرزونده تاكيد ميكند: اين گروه به دنبال موفقيت دولت هستند؛ بنابراين از بين اقداماتي كه دولت انجام داده برخي فعاليتها را مناسب ندانسته يا نيازمند اصلاح و تعديل ميدانند. اين عده اقدام به نقد دولت ميكنند، اما با هدف خدمت به دولت و اصلاح امور و تامين مصالح عمومينقاط قوت و ضعف دولت را به طور توام ميبينند و قصد تخريب و چوب لاي چرخ دولت گذاشتن ندارند.
بر اينكه دولت در مسير فعاليتهاي خود بويژه در زمينه برقراري عدالت نيازمند مساعدت و همفكري همه دارد، شكي نيست و قطعا دلسوزان نظام، انقلاب و مردم نيز از هيچ كمكي به دولت دريغ نميكنند.
اين ناقدان به تعبير رهبر معظم انقلاب وجودشان لازم است و دولت نيز بايد با سعه صدر نقدهاي مصلحانه را شنيده و آنها را در بهبود شيوهها و روشها به كار بندد تا در نهايت، منافع مردم تامينشود.
فروزنده نيز تاكيد دارد: در هر كاري و هر هدف بلندي قطعا مشكلاتي نيز وجود دارد كه بايد دولت با استفاده از نقطه نظرات صاحبنظران سعي كند نقاط ضعف خود را برطرف و قوتها را برجستهتر كند.
قائم مقام جمعيت ايثارگران انقلاب اسلاميتاكيد كرد: در مقابل، طيفي هستند كه با در پيش گرفتن رفتار سياسي و ملاحظات قشري و جناحي، نقدها و ضعفهايي را مطرح ميكنند كه چه بسا نكات مطرح شده از نقاط قوت دولت نيز باشد.
رهبر معظم انقلاب در فرمايشهاي خود انتقاد را خدمت و تخريب را خيانت به نظام و كشور دانستند و با ابراز تاسف شديد از تخريب دولت نهم تحت عنوان انتقاد، افزودند: انكار امتيازات و نقاط مثبت، برجسته كردن ضعفها و بدگويي مستمر، تخريب است نه انتقاد.
به عقيده فروزنده، عدهاي هستند كه موفقيت دولت را نميخواهند. اين عده از ابتداي روي كار آمدن دولت نهم در مطبوعات خود، تهمت زدن را آغاز و به برجسته كردن نقاط ضعف دولت اقدام كردهاند.
اين فعال سياسي معتقد است اين گونه نقدها و هجمهها با برنامه صورت ميگيرد. حتي برخي از اين افراد كه تنها به نقاط ضعف دولت ميپردازند پيش از اين، خود در كشور مسووليت داشتهاند و عملكرد آنها نشان ميدهد كه مشكلات بيشتري هم داشتهاند، ولي بهگونهاي جلوه ميدهند كه در زمان مسووليت آنها، كشور هيچ مشكلي نداشته است.
حضرت آيتالله خامنهاي همچنين دولت را به پذيرش انتقادهاي دلسوزانه و صحيح توصيه موكد كردند و با اشاره به اقدامات تخريبي برخي افراد در تبديل نقاط قوت دولت به نقاط ضعف خاطرنشان كردند: زبان دولت در موضوع هستهاي، زبان عزت و اقتدار ملي است، اما برخي چون فلان دولت زيادهخواه از موضع هستهاي عزتمند دولت ايران خوشش نميآيد، اين مواضع صحيح را هدف تخريب قرار ميدهند.
آنگونه كه رهبر معظم انقلاب اسلامينيز تاكيد كردهاند حمايت از دولت به معناي چشم بستن بر ضعفهاي آن نيست و در بخشهايي نيز اقداماتي صورت گرفته است كه دولت بهطور دقيق بايد درباره آن تدبير داشته باشد.
از اين فرمايشهاي مقام معظم رهبري بر ميآيد كه رد هرگونه انتقاد به بهانه تخريب منطقي نيست، زيرا نقدهايي نيز صورت ميگيرد كه در آن راهكارهاي اجرايي عملي ارائه ميشود و با در نظر گرفتن اين راه كارها ميتوان به سمت تغييرات و اصلاحات بنيادين در امور كشورداري حركت كرد.
دولت نهم كه از ابتدا بر مبناي تحقق عدالت نسبي بويژه ايجاد عدالت در بخش توزيع منابع و امكانات كشور كار خود را آغاز كرده است بايد به ملزومات عدالتطلبي نيز توجه داشته باشد، زيرا جاري كردن عدالت نيز كار آساني نيست كه بتوان با برنامهريزيهاي ساده به آن دست يافت، بلكه هدفي است قابل دستيابي، اما پيچيده و مشكل كه نياز به تعامل و دريافت نقطه نظرات همه صاحبنظران دارد.
از طرفي نميتوانيم به بهانه برقراري عدالت، قوانين كشور را زيرپا بگذاريم و بدون توجه به قوانين اقداماتي انجام دهيم كه نه تنها در نهايت منجر به استقرار عدالت نميشود، بلكه فتح بابي براي فرصت جويان براي ناديده گرفتن قانون خواهد شد.
شايد نتوان منصفي را پيدا كرد كه بر برقراري عدالت و برنامهريزيها و تلاشهاي همه مسوولان براي ايجاد جهشي بزرگ در روند پيشرفت كشور و عدالت گستري وسيع، تاكيد نداشته باشد، اما همانطور كه رهبر معظم انقلاب اسلاميتاكيد كردند، معنويت و عقلانيت لازمه تحقق عدالت است و اگر بخواهيم ايران عزيز ما الگوي ديگران شود بايد پيشرفت و عدالت را به موازات هم مورد توجه كامل قرار دهيم.
مقام معظم رهبري در بخشي از سخنانشان خطاب به هيات دولت خاطر نشان كردند: ممكن است دولت، روال تصويب يك قانون ابلاغشده را صحيح نداند، اما متصدي اين مساله، قوه مجريه نيست و دولت حتي اگر معتقد به ضعف يك قانون بود بايد به آن عمل كند.
رهبر انقلاب نظارت مستمر بر زير مجموعهها را بسيار مهم و موجب رفع موانع احتمالي و پيشرفت كارها دانستند و افزودند: رئيس جمهور نيز بر عملكرد وزرا نظارت كند البته اين مساله نبايد با استقلال كار وزيران منافات پيدا كند، چرا كه اعضاي دولت از مجلس راي گرفتهاند و در حوزه كار خود استقلال دارند.
در اين ميان ميتوان به نقش و كاركرد احزاب و مطبوعات در ارائه نقدهاي منصفانه و سازنده تاكيد كرد. احزاب و مطبوعات به عنوان نظارت كننده بر اعمال مسوولان دستگاههاي اجرايي ميتوانند با هدايت نقدها به سمت نقدهاي تاثيرگذار و اصلاحگر زمينه تغيير و اصلاح را به وجود آورند.
يكي از كاركردهاي احزاب و مطبوعات آن است كه به نمايندگي از شهروندان و به عنوان ناظران اعمال حكومتي همواره عملكرد دولتها را به نقد ميكشند كه نتيجه اين فرآيند بيش از هر چيز عايد دستگاه اجرايي ميشود و اين نتيجه به بهبود روشها و اصلاح امور از ناحيه نهادهاي اجرايي ميانجامد.
نقدي كه به معناي بررسي و نظارت بر عملكردها بوده و در آن توجه به نقاط قوت و ضعف بهطور مساوي صورت گيرد، تاثيرات خود را برجاي گذاشته و نقدكننده ميتواند با ديدن نكات ظريف، قوت و ضعف مسيري روشن را در مقابل تصميم گيران و اداره كنندگان كشور قرار دهد و در اين صورت است كه ماحصل ارائه چنين نقدي تامين مصالح عمومي و منافع ملي است و دستگاه اجرايي نيز قطعا از چنين نقدهايي كه با صداقت و حسن نيت صورت ميگيرد، استفاده كافي و وافي خواهد برد.
همانطور كه رهبر معظم انقلاب نيز تبيين فرمودند، در حال حاضر برخي نقدها با حسن نيت و با هدف اصلاح امور صورت نميگيرد، بلكه عدهاي تنها قصد دارند با بهانهجوييهاي بي مورد حتي نقاط قوت دولت نهم را نيز به عنوان ضعف عملكرد آن به حساب آورند و در روند فعاليتهاي دولت اخلال ايجاد كنند.
توجه به ملزومات تامين بستر مناسب براي توسعه و رشد تا حدي مهم و ضروري است كه بيتوجهي به آن ميتواند گناهي نابخشودني تلقي شود. رعايت انصاف در ارائه نقد و پذيرش نقد رفتاري است كه از سوي نقدكننده و نقدشوند مورد توجه قرار ميگيرد، زيرا بدون در پيش گرفتن اين رويه نه تنها اصلاحي در امور صورت نميگيرد، بلكه مسير پيشرفت نيز مسدود ميشود.
به طور قطع برخي نقدهايي كه از دولت صورت ميگيرد منطقي و از روي دلسوزي است، اما متاسفانه در مواردي مقاومتهايي نيز در مقابل اين نقدهاي ناصحانه صورت ميگيرد كه اين مقاومتها زمينه را براي نقد با اهداف و غرايض جناحي و سياسي آماده ميكند.
به عنوان نمونه ميتوان به اعتراض بسياري از اصولگرايان به اظهارات غيرمنطقي و غيرمسوولانه يكي از معاونان رئيس جمهور اشاره كرد كه اين اظهارات زمينه هجمههاي بسياري را عليه دولت بهوجود آورد.
بخش عمدهاي از دلسوزان دولت و شخص رئيسجمهور بر اين نكته تاكيد كردند كه بايد با فرد خاطي برخورد شود و دليل اين درخواست هم اين است كه نبايد اظهارنظر خارج از حيطه مسووليت به يك امري متداول و عادي در دولت مبدل شود، اما تاكنون در مقابل اين موضوع، مقاومت صورت گرفته و به اعتراضها و درخواستها ترتيب اثر داده نشده است.
حميدرضا ترقي، عضو برجسته حزب موتلفه اسلامي نيز با اشاره به نامناسب بودن رفتار دولت در اين خصوص، گفت: اعتراضهايي كه به اظهارات غيرمسوولانه رحيم مشايي صورت گرفت را ميتوان نمونهاي از نقدهاي دلسوزانه دانست. 200 تن از نمايندگان مجلس در نامه اي نسبت به اين اظهارات اعتراض كردند و خواستار استعفاي وي شدند. جمعي از مراجع نيز به اينگونه اظهارنظرها اعتراض كردند، اما متاسفانه به جاي اينكه عذرخواهي صورت بگيرد و رحيم مشايي از سمت خود استعفا كند، مورد تاييد دولت نيز قرار گرفت. عليرغم درست و منصفانه بودن نقدها كه با هدف تضعيف دولت نيز نبوده است، دولت از پذيرش آن امتناع كرده است.
ترقي تصريح كرد: مرز نقد و تخريب براساس رهنمودهاي رهبر معظم انقلاب روشن است. افراد بايد حسن نيت خود را ابتدا به اثبات رسانند و سپس اقدام به نقد كنند. از سويي، كساني كه اقدام به نقد عملكرد دولت ميكنند ابتدا بايد به نقاط قوت و دستاوردهاي دولت اشاره كنند و سپس با هدف اصلاح و تعديل، اشكالات و نواقص را گوشزد كنند. معاون دبيركل حزب موتلفه اسلاميتاكيد كرد: نقدي كه با بيان نقاط قوت صورت بگيرد نه تنها باعث تضعيف دولت نخواهد شد، بلكه سبب ميشود دولت نسبت به ضعف عملكرد در برخي حوزهها كه شايد از نظر آنان پنهان مانده باشد، آگاه شود و بكوشد در مسير درست حركت كند.
ترقي در عين حال تاكيد كرد بيشتر نقدهايي كه امروز از دولت صورت ميگيرد جنبه تخريبي دارد. آن مقدار نقد دلسوزانه و مشفقانه نيز كه صورت ميگيرد معمولا در محافل اصولگرايي است كه در آن پيش از هر نقدي به دستاوردها و فعاليتهاي سازنده دولت نهم اشاره ميشود.
وي تصريح كرد اصولگرايان موظفند در صورتي كه اشكالي در برنامهها و فعاليتهاي دولت ميبينند با راهكارهاي اصلاحي آن را به شخص رئيسجمهور يا مجموعه دولت انعكاس دهند، زيرا عملكرد دولت نهم به حساب همه جريان اصولگرايي گذاشته ميشود.
عضو برجسته حزب موتلفه اسلامي معتقد است رقباي اصلي انتخاباتي دكتر احمدينژاد، امروز اصليترين متولي نقدهاي تخريبي عليه مجموعه دولت و عملكرد آن، هستند.
وي به اين نكته اشاره كرد كه براي دستيابي به پيشرفت متناسب با شأن ملت بزرگ ايران به اين امر مهم نياز داريم كه فارغ از هرگونه نگاه شخصي و قشري و جناحي به عملكرد دولتها، تنها با هدف اصلاح امور كه تامين منافع ملي و مصالح عمومي را نيز در پي دارد، بپردازيم. به همان ميزان كه زيادهروي در اعتراض و ارائه نقد، شكننده دستاوردهاست، ناديده گرفتن نقاط ضعف دولت و گذشتن از آن نيز انحراف در برنامهها و اهداف را به دنبال خواهد داشت.
