مقاله «مرگ از منظر ملاصدرا»، نوشته «محمدرضا اسدی» در آخرين شماره از فصلنامه علمی ـ پژوهشی «قبسات» منتشر شده است.
به گزارش خبرگزاری قرآنی ايران (ايكنا)، نويسنده در اين مقاله، براساس مبانی وجودشناسی و متافيزيكی ملاصدرا، به بحث از موضوع مرگ پرداخته شده است. از نگاه ملاصدرا، انسان، حيوان ناطق ميرنده است.
به زعم نويسنده، به باور ملاصدرا، نفس در يك حركت جوهری تدريجی و سير تكوينی، برای انتقال از دنيا به آخرت، تمامی مراحل وجودیاش را طی میكند و پس از پايان پذيرفتن سير نفس در دنيا پديده مرگ رخ میدهد. بنابراين، مرگ چيزی نيست جز پايان يافتن حركت نفس در دنيا و انتقال به عالم آخرت.
نگارنده میآورد: اما در اين زمينه، پرسشهای مهمی وجود دارد كه در اين نوشتار از نظر ملاصدرا به پاسخ آنها پرداختيهايم كه برخی از اين پرسشها به اين قرار است: آيا پس از مرگ، سير نفس و تحول او در برزخ، امكان پذير است يا خير؟ آيا مرگ ويژه انسان است يا تمام پديدههای عالم ـ اعم از جماد و گياه و حيوان و فرشته و غيره ـ نيز میميرند؟ و آيا مرگ امری ضروری و اجتناب ناپذير است؟
مؤلف در بيان حقيقت مرگ از نظر صدرای شيرازی مینويسد: او مرگ را امری وجودی میداند؛ زيرا مرگ در نظر او انتقال از عالمی به عالم ديگر و از منزلی به منزل ديگر است. نفس اين انتقال، يك امر وجودی است و دو طرف انتقال ـ دنيا و آخرت ـ نيز از امور وجودی هستند. بنابراين، به واسطه مرگ، آدمی در هيچ يك از موقعيتهايش ـ يعنی در هنگام مرگ و پس از مرگ ـ در عدم قرار نمیگيرد، بلكه نحوه هستی و حيات او تغيير میپذيرد و نه بيشتر. پس مرگ امری عدمی نيست، بلكه يك حقيقت كاملا وجودی است.
اسدی نكته مهم ديگر در سخنان ملاصدرا را آن میداند كه مرگ برای او، پايان حركت تدريجی نفس است. مرگ به فعليت نهايی رسيدن و قوه امكان را پشت سر گذاشتن است. با مرگ، آدمی از امكان بالفعل شدن رها میشود و بالفعل میشود؛ يعنی به فعليت تبديل میشود. بر همين اساس، در مرگ ـ طبيعی، مرگ حادثهای نيست كه از بيرون بر انسان عارض شود. مرگ، يك امر طبيعی است كه از متن هستی و از متن حيات آدمی میجوشد، شعله برمیكشد و خاموش میشود.
نويسنده میآورد: آری مرگ امری وجودی است كه آدمی را نيز به يك امر وجودی ديگر رهنمون میكند. بنابراين، اگر مرگ چون شعلهای در حيات و هستی آدمی، افروخته شود و سپس خاموش شود، خود، از جنس خاموشی و عدم نيست، بلكه مرگ نيز چهرهای از چهرههای وجود و حيات است كه آدمی با آن، از چهرههای هستی؛ يعنی دنيا رها میشود و با چهرهای ديگر از هستی؛ يعنی آخرت آشنا میشود.
آخرين شماره فصلنامه علمی ـ پژوهشی «قبسات» در حوزه فلسفه دين و كلام جديد با صاحب امتيازی و مدير مسئولی «علیاكبر رشاد» و سردبيری «محمد محمدرضايی» روانه بازار نشر شد.
