كتاب «الفائق فی اصول‌الدين» اثر «ركن‌الدين‌بن الملاحمی الخوارزمی» با تحقيق ويلفرد مادلونگ و مارتين مكدرموت از سوی مؤسسه پژوهشی حكمت و فلسفه ايران و مؤسسه مطالعات اسلامی دانشگاه آزاد برلين منتشر شد.

به گزارش خبرگزاری قرآنی ايران (ايكنا) به نقل از مؤسسه پژوهشی حكمت و فلسفه ايران، اين كتاب كه اكنون به علاقه‌مندان و پژوهشگران قلمروی مطالعاتی فلسفه و كلام اسلامی معرفی می‌شود، به قلم ركن‌الدين‌بن ملاحمی خوارزمی (درگذشته 536ه‍/1141م) است كه نويسنده‌ای معتزلی به شمار می‌آيد.

در ميان متكلمان اسلامی، معتزليان در كنار شيعيان به عدليه يا كسانی كه عدل را در زمره اصول اعتقادی خود قلمداد كرده‌اند، شهرت يافته‌اند. چهار اصل ديگر اعتقادی معتزليان عبارتند از: توحيد، وعد و وعيد، امر به معروف و نهی از منكر، و منزله بين المنزلتين. در برابر معتزليان، متكلمان اشعری قرار دارند كه می‌توان ايمان‌باوری و ظاهر‌گرايی را مبنای آموزه‌های اعتقادی آنان دانست.

كتاب الفائق فی اصول الدين كه برای نخستين بار تصحيح و چاپ شده است، تنها متن كامل درباره عقايد آخرين مكتب كلامی معتزلی است كه چهار سال پيش از مرگ نويسنده به نگارش درآمده است. وی كه از معاشران زمخشری، مفسر مشهور قرآن، بوده است، افزون بر اين اثر، كتابی با عنوان «تحفه المتكلمين فی الرد علی الفلاسفه» به نگارش درآورده كه از عنوان آن چنين برمی‌آيد كه در رد انديشه‌های فيلسوفان باشد و نسخه خطی آن موجود است. ديگر اثر ملاحمی، شرحی است بر كتاب «المعتمد فی اصول الدين» نوشتة ابوالحسين بصری. مصححان اين كتاب عبارتند از ويلفرد مادلونگ و مارتين مكدرموت.

ويلفرد مادلونگ، كه پيشتر كتاب جانشينی حضرت محمد(ص) وی جايزه كتاب سال جمهوری اسلامی ايران را به خود اختصاص داده بود، در زمره پژوهشگران كلام اسلامی به شمار می‌آيد، كه افزون بر كتاب ياد‌شده، دو كتاب ديگر وی مكتب‌ها و فرقه‌های اسلامی در سده‌های ميانه با ترجمه جواد قاسمی و فرقه‌های اسلامی با ترجمه ابوالقاسم سری به پارسی انتشار يافته است.

مارتين مكدرموت ديگر مصحح كتاب، رساله دكتری خود را سال‌ها پيش زير نظر مادلونگ گذرانده است و پيشتر كتابی از وی با عنوان انديشه‌های كلامی شيخ مفيد با ترجمه احمد آرام به پارسی انتشار يافته است.

مصححان، سه نسخه خطی برجای مانده از كتاب الفائق را از يمن فراهم آورده‌اند و مراتب سپاس خود را از مسئولان يمنی كه اين نسخه‌ها را برای تصحيح در اختيارشان گذارده‌اند، و نيز از جورج قنواتی، رضوان السيد، احسان عباس و زابينه اشميتكه اظهار كرده‌اند. افزون بر متن كتاب كه ششصد و سی صفحه است، مقدمه‌ای به انگليسی از مصححان در باب زندگی و انديشه‌های ملاحمی قرار دارد كه دكتر نصرالله پورجوادی آن را به پارسی ترجمه كرده است.

فهرستی بيست و پنج صفحه‌ای در پايان كتاب از اعلام، فرق و مذاهب، كتاب‌ها، جای‌ها و آيات قرآنی، خواننده را به مضمون كتاب بيشتر رهنمون می‌‌كند.