مقاله «خوانشی وحیمحور از آزادی و عدالت»، توسط «سيدكاظم سيدباقری» نوشته شده و در آخرين شماره از دو هفتهنامه «پگاه حوزه» (شماره 237، مردادماه 1387) منتشر شده است.
به گزارش خبرگزاری قرآنی ايران (ايكنا)، در ادبيات انديشه سياسی اسلام، هر چند كه مباحث عدالت و عدالتورزی بيش از آزادی بوده است، اما واقعيت آن است كه در سرشت اين انديشه، عدالت و آزادی دارای ارزشی همسنگ بوده و همواره اين دو مفهوم كليدی از اهميتی بالا برخوردار بودهاند.
برای آزادی تاكنون بيش از 200 تعريف ذكر شده است. به طور كلی در آزادی، سه عنصر و مقوله وجود دارد: آزادیخواه، نبود مانع و هدف. آزادی سياسی زمانی شكل میگيرد كه اشخاص و تشكلهای سياسی در انجام دادن رفتارهای سياسی مطلوب و برخورداری از حقوق اساسی از محدوديتها و موانعی كه دولتها ممكن است در برابر آنها ايجاد كنند، رها و آزاد باشند و آزادی خود را برای رسيدن به هدفی مشخص به كار گيرند. در انديشه سياسی اسلام همه زوايای آزادی درنظر گرفته شده است. از نظرگاه اين انديشه، آزادی سياسی يعنی افراد و گروهها برای انجام فعاليتهای مطلوب سياسی، با گذر از بندهای درونی، از موانع بيرونی رهايی يافته و در جهت كمال انسانی حركت كنند.
در قرآن كه سرچشمه حركت تمدنی و پويايی اجتماعی در ميان مسلمانان است، عدل و آزادی، به جد مورد توجه قرار گرفته است. از يكسو خداوند میفرمايند: «پيامبر(ص) بار گرانشان را از دوششان بر میدارد و بند و زنجيرشان را میگشايد.» (اعراف/ آيه 157) و همچنين در آيه 25 سوره حديد درباره فلسفه بعثت انبياء(ع) میخوانيم: «به راستی كه ما رسولان خويش را با آيههای روشن فرستاديم و با آنان كتاب و ميزان آورديم تا مردم به برپايی قسط و عدالت بر پاخيزند.»
فلسفه سياسی اسلام، پس از طرح مراتب وجود و اين كه هستی مطلق در ذات واجب، جلوهگر میشود، به مراتب ضعيفتر وجود از جمله جامعه و انسان پرداخته میشود. نوع نگرش به هستی و در صدر خلقت بودن خداوند، حكايت از يك نظم و روش پيشينی و عقلی دارد. در اين قرائت، نوعی تعين، تشكل و تفهم از پيش تعريف شده وجود دارد.
دستی از قبل هستی را شكل و نظم بخشيده و آنرا با هدفی مشخص آفريده است. خداوند با وحی، نظم و نظام جامعه را ترسيم كرده و پيامآورانش جامعه مطلوب را به بشر اعلام كردهاند، جامعهای كه در آن بايد عدالت، آزادی، سعادت و قانون حضوری آشكار داشته باشد.
در انديشه سياسی اسلام، عدالت و آزادی میتواند بسترساز جامعه سعادتمند مبتنی بر آموزههای وحيانی باشد كه موجب شكوفايی استعدادهای پيدا و پنهان آدمی شود. گنجايش روح و روان آدمی چندان است كه میتواند بر اساس آنها به سوی مرزهای بلند كمال حركت كند و به معنی دقيق كلمه، جانشين خداوند در زمين شود
در انديشه سياسی اسلام، خود متعالی انسان، رهايی از قدرت مستبدانه و شكوفايی استعدادهای مادی و معنوی او مورد توجه قرار میگيرد. آزادی در اين انديشه، برای رسيدن به هدايت و انتخاب راه برترو در بردارنده فضيلتهای بسيار ديگر است. هيچكس نمیتواند آدمی را برای رسيدن به شناخت برتر و جامعه بهتر محدود كند.
عدالت برای مراعات و تأمين حقوق شهروندان است و آزادی يكی از اساسیترين اين حقوق است و لذا آنرا قيد میزند. سؤال از عدالت آنگاه بر میآيد كه افرادی آزاد و مساوی كه هيچ كدام بر ديگری توانايی و برتری ندارند، در نهادهای مشترك جامعه خود شريك میشوند.
در انديشه سياسی اسلام، عدالت و آزادی میتواند بسترساز جامعه سعادتمند مبتنی بر آموزههای وحيانی باشد كه موجب شكوفايی استعدادهای پيدا و پنهان آدمی شود. گنجايش روح و روان آدمی چندان است كه میتواند بر اساس آنها به سوی مرزهای بلند كمال حركت كند و به معنی دقيق كلمه، جانشين خداوند در زمين شود.
در نگرش آرمانی، اين آزادی همراه با آگاهی، شناخت و مسئوليت است. بی بند و باری، عدم رعايت دستورهای خداوند و بندگی بتهای دروغين، انسان را از پويندگی در جهت عدالت و آزادی و شكوفايی استعدادها باز میدارد.
دو هفتهنامه پگاه حوزه به صاحبامتيازی دفتر تبليغات اسلامی حوزه علميه قم و مديرمسئولی و سردبيری «سيدعباس صالحی» و با همكاری شورای سياستگذاری متشكل از «عبدالرضا ايزدپناه» و «احمد ترابی» منتشر میشود و به بهای 1500 ريال در اختيار علاقهمندان قرار میگيرد.
