عبارت- خاورميانه ي بزرگ- به سرعت برق و باد همه جا بر سر زبان ها ا فتاد. در عرض چند هفته، يکباره، رهبران، سياستمداران و متخصصان روابط بين الملل، برخي با نگراني، عده اي باعلاقه اي واقعي يا توام با احتياط بدان پرداختند و گروهي نيز اين طرح را متفرعنانه خواندند، زيرا عنوان کردن چنين ترکيبي را، به منزله ي هوا و هوس تازه ي کارگزاران بوش تلقي کردند.
ابتکار طرح" خاور ميانه ي بزرگ" به موضوع کار ديپلماسي غرب تبديل شده و در دستور جلسه نشست هاي آتي آمريکا واروپا در ماه ژوئن آينده جاي دارد. اتحاديه ي اروپا نيز که خو د را ملزم به اعلام موضع در قبال آن مي يابد، بررسي آن را در دستور کارنشست سران اروپا در ماه مارس آينده قرار داده است.
هدف اين پروژه ي آمريکا ايجاد يک استراتژي جهاني مشترک به همراه متفقين اروپايي وهم پيمانان" ژ۸ "در جهت ايجاد چرخه اي مطبوع در منطقه اي است که از مراکش تا افغانستان را در بر گيرد. در نشست هفت کشور صنعتي جهان و روسيه،که از ۸ تا ۱۰ ماه ژوئن آينده در سي آيلند فلوريدا برگزار مي شود، واشنگتن، هم پيمانان خويش را در جريان کم و کيف اين پيشنهاد از منظر نتايج سياسي – اجتماعي آن قرار خواهد داد. بخش مربوط به امنيت، دراجلاس ناتو، در ۲۸ و ۲۹ ژوئن، در استامبول مورد بحث قرار خواهد گرفت.
به نظر " نيکول گنسوتو" که مديريت مطالعات استراتژيک اتحاديه ي اروپا را بر عهده دارد، اين امر حاصل مشکلاتي است که کارگزاران بوش، نه تنها در عراق بل در مجموعه ي روابط ايالات متحده با بقيه ي جهان، با آن رودررو هستند. به گفته ي او " جورج بوش بايد در جستجوي نظريه اي قابل قبول تر از آن چيزي باشد که به دخالت نظامي در عراق انجاميد. در سال انتخابات، او بايد، آمريکا را با همپيمانانش آشتي دهد تا شايد بتواند جريان هاي مختلف حاضر در ميان کارگزارانش را، هر يک به گونه اي ،متقاعد سازد".
بسياري از مسئولان بلند پايه ي اروپا با اين تجزيه و تحليل موافقند و ياد آور مي شوند که اين طرح آمريکا، از انديشه شخص بوش در زمينه ي " شکل دهي مجدد خاورميانه" سرچشمه مي گيرد. اما با طرح چنين پروژه اي، کارگزاران بوش، بار ديگر اعتراف مي کنند که ريشه کني تروريسم جز از راه مبارزه با فقرو واپس ماندگي سياسي، اجتماعي و اقتصادي امکان پذير نيست. نظريه اي که اروپائيان همواره مدافع آن بوده اند.
نخستين واکنش در قبال اين طرح از سوي وزير خارجه آلمان بود. يوشکا فيشردر نشست سالانه ي مونيخ، پيشنهاد آمريکا را با شور و شوق مطرح کرد و در باره ي روش همکاري قدرت هاي دو سوي اقيانوي اطلس در زمينه ي خاور ميانه سخن راند. اين در حالي است که ساير اروپائيان،از جمله فرانسه، با اين قضيه بسيار محتاطانه تر برخورد مي کنند.
اختلافات اسرائيل و فلسطين
در وهله ي نخست، هر حرکتي در جهت تثبيت اوضاع منطقه و کمک به اصلاحات در آن بايد به گونه اي بنيادين به بحران موجود ميان فلسطين و اسرائيل بپردازد. نبايد از نظر دور داشت که اروپائيان چه در زمينه ي سياسي و چه اقتصادي هرگز منتظر حرکت آمريکا نمانده اند.هدف از بيانيه ي بارسلون که در سال ۱۹۹۵ ميان اتحاديه ي اروپا و کشورهاي جنوب و شرق درياي مديترانه مورد توافق قرار گرفت نيز چيزي جز ايجاد روابط با ثبات با اين کشورها براي سوق دادنشان به سوي پيشرفت اقتصادي و مدرن کردن جوامع مدني، نبوده است. از آ ن سال تا کنون، اروپا ميليارد ها ارو در اين زمينه سرماي گذاري کرده حال آن که مبلغ اختصاص يافته از سوي ايالات متحده، براي پروژه اش، تا به امروز از ۱۵۰ ميليون دلار تجاوز نمي کند.
به گفته ي يک کارشناس اروپايي: "هراس ما اين است که ايالات متحده بخواهد از ابزارهاي ما در جهت پيشبرد ديدگاه ژئوپوليتيک خويش در خاور ميانه، بهره جويد و هدفش از درخواست همراهي ما همين باشد".
با مطالعه ي گزارش کارآمريکا در نشست "ژ ۸ "،ميزان بهره گيري از انديشه هاي مربوط به همکاري اروپا و همسايه هاي مديترانه اي اش، و آن هم حتا تا حد جزئيات،در اين گزارش، چشمگيرو شگفت انگيزبه نظر مي رسد. به اين ترتيب، آمريکا به شدت از نتايج آخرين نشست اروپا و مديترانه استفاده مي کند تا ميزان شکست خود را به حد اقل رساند.
بدترين ِ ابزار ها
در طي اجلاس وزراي خارجه ي اتحاديه ي اروپا که در روز دوشنبه ۲۳ فوريه به رياست خاوير سولانا، مسئول سياست خارجي اين اتحاديه، برگذار شد، وي اعلام کرد: " اتحاديه ي اروپا بايد با کاربرد نهادها و ابزار هاي خويش، موضعي مستقل داشته باشد ودر ضمن رويکرد آمريکا را نيز تکميل کند" .
در زمينه ي مسائل امنيتي اين طرح و دخالت دادن سازمان ناتو در آن، پاريس و همچنين بروکسل مردد به نظر مي رسند چرا که اين اقدام را توسل به" بدترين ِ ابزارها" يي مي يابند که مي تواند واکنش هاي تندي را ببار آورد.
نخستين عکس العمل ها در کشورهاي مورد نظر منفي هستند. رهبران عرب نسبت به آمريکا بد بينند و گمان مي کنند که اين کشور در حال دست زدن به عملياتي انحرافي در را بطه با مسئله ي اسرائيل و فلسطين است. آنان در واقع تنها به وسيله ي اروپا در جريان پروژه ي آمريکا قرار گرفته اند و اين امري است که در رابطه با همکاري آمريکائيان " بد ُيمن" به نظر مي رسد.
در هفته هاي اخير، کارگزاران آمريکا کوشيده اند انديشه ي تحميل يک دموکراسي از پيش آماده شده بر مسلمانان را از اذهان پاک کنند. سياستمداران آمريکايي در ناتو بر آن هستند که جنبه ي اميتي قضيه را پر رنگ سازند. به گفته ي يکي از آن ها :" کشور هاي بسياري مايل به ايجاد روابط تنگاتنگ با ناتو هستند. اين امر مي تواند شامل تعليمات نظامي و اداري، حضور در امر مبارزه با تروريسم و افزايش سلاح هاي کشتار انبوه باشد" .
به باور اروپائيان مسئله تلاش هاي انجام شده در چهارچوب " گفتگوهاي مديترانه اي" ميان پيمان آتلانتيک و ۷ کشور منطقه يعني الجزاير، مراکش، تونس،موريتاني، مصر، اردن و اسرائيل، کمابيش مورد توجه است. اما به گفته ي يکي از مسئولان اروپايي: "هماهنگي راه برد ها در افغانستان و موريتاني، بي معنا به نظر مي رسد" .اما ، در اين ابتداي تبادل نظر اروپا و آمريکا در مورد طرح " خاور ميانه ي بزرگ"، اختلاف نظرها به رغم واقعي بودن، قابل حل به نظر مي رسند.
اهداف مورد تعريف جورج بوش
چندي است که جورج بوش، در مواقع گوناگون و از جمله در سخنراني روز ۲۰ ژانويه درباره ي دولت واحد، به" شکل دهي" تازه ي منطقه اشاره مي کند :" مادام که خاورميانه در چنگال استبداد، نااميدي و خشم گرفتار باشد، انسان ها و جنبش هايي را توليد خواهد کرد که امنيت آمريکا و دوستانش را به مخاطره خواهند افکند. به همين سبب است که آمريکا در پي برقراري آزادي در خاورميانه است. ما مخالفان اصلاحات را وادار به سرفرودآوردن خواهيم کرد".
رئيس جمهور آمريکا در سخنراني ۲۶ فوريه اش، در برابر" موسسه ي تجارت آمريکا" گفت :"يک عراق آزاد نشان خواهد داد که چگونه آزادي مي تواند اين منطقه ي مهم را دگرگون سازد.(...)نشانه هاي مثبتي از يک آرزوي نيل به آزادي در منطقه به چشم مي خورند. برخي سرکردگان منطقه از يک منشورنوين عربي سخن مي رانند که ضمن ستايش اصلاحات داخلي و شرکت گسترده تر سياسي به بازگشايي اقتصادي و آزادي مبادلات خواهد پرداخت".
