يكي از ترسناكترين يافتههايي كه اين روزها با اندكي مطالعه در واشنگتن به دست ميآيد اين است كه اكثر مردان و زناني كه سياست آمريكا را در خاورميانه تدوين ميكنند يا بر آن نفوذي دارند، تجربهاي اندك در اين منطقه دارند يا اصلا تجربهاي ندارند.
دانستههاي آنها درباره مردم خاورميانه يا روندهاي سياسي اين منطقه بسيار اندك است و تجربه عراق به بهترين شكل اين وضعيت را نشان ميدهد.
سياستگذاري آمريكا در كل خاورميانه تحتتأثير ۳ نيروي عمده همچنان باقي مانده است: اول، منافع اسرائيل و لابي قدرتمند آن در واشنگتن كه كاملا در برابر مواضع دولت اسرائيل تسليم است؛
دوم، نياز هويتي اما نه چندان قابل فهم براي نشان دادن واكنش به حملات ۱۱ سپتامبر كه در قالب حمله نظامي و سياسي عليه اهدافي در خاورميانه بروز پيدا كردهاست؛ و بالاخره عزم جدي براي رويارويي و مهار ايران و متحدان شيعه و سني آن در كل خاورميانه.
يكي از پيامدهاي مهم و قابل توجه چرخش شگرف واشنگتن به سوي اسرائيل ناديده گرفتن تمايلات مردمي در سراسر اين منطقه بودهاست كه اين هم باعث شده تا انتقادات شديدي عليه آمريكا برانگيخته شود.
اين نكته معلوم نيست كه سياستگذاران آمريكايي افكار عمومي خاورميانه را بهدليل غفلت و آماتوربودن ناديده ميگيرند يا بهدليل فشارهاي لابي اسرائيلي.
به هر حال دليل اين وضعيت هر چه كه باشد تاسفآور است زيرا اكنون ديگر همه از تمايلات مردم خاورميانه باخبرند.
دليل اصلي رويكرد منفي مردم خاورميانه نسبت به آمريكا حمايت بيچونوچراي اين كشور از اسرائيل در مقابل فلسطين است. مسائل ديگري كه بر نگاه خاورميانهايها به آمريكا تاثير ميگذارد موضوعاتي مانند عراق، نفت و حمايت از رژيمهاي ديكتاتوري است.
اما مناقشه فلسطين همچنان و در طول سالهاي گذشته اصليترين دليل نگاه منفي منطقه خاورميانه به آمريكا باقي ماندهاست.
در صحنه داخلي كشورها، هر روز تعداد بيشتري از مردم در خاورميانه تقاضاي زندگي در جامعهاي را دارند كه براي آنها اعتبار و عزت و حقوق شهروندي به همراه بياورد.
آنها بهدنبال حقوق اوليه خود مانند امنيت، فرصت زندگي، نيازهاي اجتماعي و اقتصادي و توانايي ابراز هويت فرهنگي و سياسي هستند. اين را اكنون ميتوان به خوبي در افكار عمومي مردم ديد.
تحليل جديدي از اين پديده به تازگي توسط مؤسسه بروكينگز در واشنگتن منتشر شده كه نيازمند بررسي دقيق است.
اين مطالعه كه به سرپرستي شيبلي تلهامي استاد دانشگاه مريلند و از همكاران مؤسسه بروكينگز تهيه شده، به تحليل برداشت افكار عمومي اعراب با محوريت موضوع فلسطين ميپردازد و افكارسنجيهاي مردم ۶ كشور عربي را در سالهاي ۲۰۰۲ تا ۲۰۰۸ مورد بررسي قرار ميدهد.
اين بررسي نشان ميدهد كه اعراب، آمريكا را براساس سياستهايش مورد قضاوت قرار ميدهند و نه ارزشهايش. اكثراعراب بر اين باورند كه آمريكا به خاطر تقويت اسرائيل به عراق حمله كرد.
همچنين اين تحليل نشان ميدهد كه حزبالله و حماس محبوبترين گروهها در ميان افكار عمومي اعراب هستند. اين نتايج براي آمريكا در آينده دردسر ساز خواهد شد.
تلاش براي آينده
در نتيجه انتقادهاي مداوم و روبهرشد عليه آمريكا و اسرائيل، جريان فكري جديدي در سالهاي اخير در منطقه خاورميانه شكل گرفته و آن حمايت و تمايل به نظاميگري و نوعي مقابله منفي است كه در سراسر منطقه گسترده شدهاست.
اين يكي از مهمترين تحولات راهبردي است كه در سالهاي اخير در خاورميانه روي دادهاست. ميليونها نفر از اعراب و ديگر مردم خاورميانه بعد از سالها رنج و به حاشيه راندهشدن و قرباني شدن، اكنون عزم خود را جزم كردهاند كه سرنوشت خود را به دست بگيرند و كل گذشته را به چالش بطلبند.
