اينترنت به تدريج فضاي حضور خود در جامعه و خانواده را گسترده تر مي كند از يكسو دامنه اطلاعات و آگاهيهاي عمومي و تخصصي اقشار مختلف جامعه را گسترش داده و از ديگر سو زمينه ارتباط افراد با يكديگر را در شهرها و كشورها افزايش مي دهد. اما نمي توان به آثار مخرب آن بر اذهان جمعيت جوان و نوجوان كشور بي تفاوت ماند.

بسياري از كارشناسان بر ضرورت توجه خانواده ها بر چگونگي استفاده فرزندان از اينترنت تاكيد مي كنند. متاسفانه آمارهاي غيررسمي از وبگردي و سركشي برخي از جوانان و نوجوانان به برخي از سايتهاي مبتذل خبر مي دهند!

ظهر يكي از گرمترين روزهاي آغازين فصل تابستان است و من در يكي از خيابانهاي شهر، براي چك كردن ايميل خود به دنبال مكاني هستم تا بتوانم به اينترنت دسترسي پيدا كنم. يكي از دوستانم مطلبي را كه براي انجام يك كار پژوهشي به دنبالش بودم، برايم ايميل كرده است. پرسان پرسان در جست و جوي نشاني يك كافي نت برمي آيم. برخي از كاسب هاي محل مي گويند كه در همين حوالي يك كافي نت وجود دارد، اما هر چه بيشتر به تابلوها دقت مي كنم از وجود آن نااميدتر مي شوم.

بالاخره جواني كه در يك فروشگاه لوازم يدكي اتومبيل، كار مي كند آدرسي را به من مي دهد كه با پي جويي آن به انتهاي يك كوچه و روبروي درب يك منزل مي رسم تابلوي كوچك، دربي بسته و يك آيفن تصويري در كنار آن، تعجبم را برمي انگيزد!

تكمه زنگ را فشار مي دهم و پس از چند لحظه فردي پاسخ مي دهد و بعد از چند پرسش، گويا از لحن و طريقه پي گيري هايم، مطمئن مي شود كه مي تواند به من اجازه ورود دهد!

پله هايي كه به سمت پايين ادامه دارد، مرا تا زيرزمين خانه به پيش مي برد. هرچه پايين تر مي روم، صداي موسيقي بلند و واضح تر به گوش مي رسد. تا اينكه درب چوبي اي را مي گشايم كه بر روي آن تابلوي بزرگي نصب شده است «Wellcom» عبارتي كه معاني متعددي را در بر مي گيرد! فضاي به اصطلاح كافي نت برايم تازگي دارد. يك سالن بزرگ و مجهز به رايانه هاي فراوان كه دختران و پسران جوان با وضعيتي نامناسب و به صورت مختلط در استفاده از اينترنت مسابقه مي دهند!

زني جوان با ظاهري نامناسب براي پرس وجو درباره موضوع تحقيق كه در پي آن هستم به نزدم مي آيد، بدون مقدمه به وضع موجود اعتراض مي كنم. با بي اعتنايي لبخندي مي زند.... از آن مكان خارج مي شوم.

در اين انديشه ام كه چرا اين گروه از جوانان با توانايي و استعداد فراوان به جاي استفاده مناسب و بهينه از ساعات اوقات فراغت خود، به اينگونه امور لغو و بيهوده روي بياورند و لحظات گرانبهاي عمر خويش را با ابتذال، پوچي، لاابالي گري و در نهايت تباهي و نيستي چوب حراج بزنند.

متأسفانه اطلاع رساني مناسبي درباره وضعيت و محتواي سايت هاي اينترنتي براي خانواده ها، جوانان و نوجوانان كه با كنجكاوي وارد فضاي اينترنت چت روم ها مي شوند صورت نگرفته كه خود اين بي توجهي به استفاده فرزندان و عدم كنترل ارتباط آنها عملاً زمينه هاي جرم را براي نوجوانان و جوانان فراهم مي كند.

رفتار و گفتار مفسده انگيز

در جهان بيش از ميليونها كودك، نوجوانان و جوان با اينترنت سروكار دارند. در بعضي كشورها حدود 80 درصد مدارس ابتدايي و راهنمايي به اينترنت دسترسي دارند و بسياري از مشاغل به مهارت هاي اينترنتي نيازمند است.

آموزش از راه دور يكي از گزينه هاي مناسب ادامه تحصيل است كه فضاي اينترنت نيز سهم مهمي در آن دارد. نوجوانان و جوانان با استفاده از آن مي توانند اطلاعات عمومي خود را به سرعت افزايش دهند. با اين همه كار با رايانه و اينترنت موجب بهبود وضعيت تحصيلي آنها نمي شود!

بسياري از كارشناسان معتقدند آنها اغلب وقت خود را براي كارهاي ديگري با اينترنت صرف مي كنند و در اين حين اشخاص ناشناس با برقراري ارتباط با كودكان، نوجوانان از طريق پست هاي الكترونيكي (E-mail) و اتاق هاي گفتگو (Chatroom) به سوء استفاده از آنان مي پردازند فرامرز لطفي روانشناس و كارشناس امور خانواده درباره خطرات اينترنت اينگونه مي گويد: «اينترنت يك ابزار رسانه اي است كه فوايد و مضرات آن بيشتر از ساير ابزارها است اين ابزار مي تواند زمان لازم براي مطالعه، ورزش، فعاليتهاي اجتماعي و بودن در دنياي واقعي را كاهش دهد. فرزندان ما علاوه بر ديدن صفحه رايانه، نياز دارند ساير حواس خود را مانند بويايي، شنوايي و لامسه پرورش دهند كه استفاده زياد از آن و صرف وقت در فضاي مجازي اينترنت، چشم، دست و ستون فقرات آنها را به شدت آسيب مي زند.

آنان همواره در معرض پيام هاي مستهجن قرار دارند كه بي توجهي نسبت به چگونگي استفاده آنان از اينترنت نتايج تلخي را به همراه دارد.»

وي تاكيد مي كند: كودك، نوجوان و جوان، با استفاده بي هدف از اينترنت دچار سردرگمي و اتلاف وقت مي شود. براحتي در دام وسوسه انگيز خريد انواع بازي ها، فيلم ها و كارتون هايي با محتواي غيراخلاقي و نامناسب گرفتار مي شود.»

احمد ميرابي يكي ديگر از كارشناسان فناوري اطلاعات با اشاره به گسترش پديده خريد و فروش فيلمها و سي دي هاي ايراني، خارجي ازطريق اينترنت و دريافت آن توسط شبكه هاي پستي كشور از عدم وجود مديريت صحيح براين جريان انتقاد مي كند و آن را تهديدي جدي براي خانواده ها مي داند.

وي مي گويد: «افراد سودجو با استفاده از اين غفلت و مديريت ناصحيح برخي مسئولين، نهايت استفاده را ببرند.»

پنجه اينترنت بر آرامش و امنيت خانواده

بدون ترديد صرف ثانيه هاي پرشور و انرژي ايام نوجواني و جواني با وب گرديهاي بي هدف، آنها را از تفكر درباره آينده و فرصت هاي شغلي و تحصيلي و كسب مهارتهاي فني، حرفه اي وكارآمد درايام فراغت و به خصوص تعطيلات تابستاني بازمي دارد و آنان را به سمت پوچي و بي هدفي مي كشاند.

فاطمه معين زاده، كارشناس امور اجتماعي با اشاره به ايجاد حالات روحي و رواني نامناسب و بروز رفتارهاي تند و عصبي درجوانان به واسطه استفاده بيش از حد و افراطي از اينترنت، شكسته شدن حريم ها و نفوذ جريان هاي ضدفرهنگي- اخلاقي را از ديگر عناصر تهديدآميز اينترنت برمي شمرد و مي افزايد:

 «تالارهاي گفتگوي اينترنتي و برخي سايت ها به صورت هدفمند و برنامه ريزي شده جوانان را نسبت به مسائلي چون دين و مذهب، سنت و مناسبات اخلاقي و اجتماعي چون حياء، غيرت، ادب و خويشتنداري بي تفاوت مي كند. در مواردي نيز با ترويج مذاهب و آئين هاي دروغين و الحادي، آنها را به انحرافاتي بي بازگشت سوق مي دهد كه بي گمان اين خطر سلامت جامعه را به شدت تهديد مي كند.»

خانم زهره علي عسگري از كارشناسان امور فرهنگي، نقش خانواده را در كنترل فرزندان در استفاده از اينترنت از هر نهاد ديگر مهمتر مي داند و با تاكيد بر نقش موثر پدر و مادر در جلوگيري از انحرافات فكري و رفتاري فرزندان مي گويد: «هر كجا والدين غايبند يا غيبت طولاني دارند، حوادثي غيرقابل پيش بيني رخ مي دهد كه نتايج خوبي به همراه ندارد. نمونه بارز آن اخبار و گزارش هاي خبري درباره فريب، فرار و اغفال نوجوانان و جوانان است كه به طور مرتب در رسانه ها منتشر مي شود.

وي دقت نظر و حضور پدر و مادر در چگونگي استفاده از اينترنت را مشكل گشا مي داند و تاكيد مي كند: «محيط امن تري را براي پيشرفت خانواده ايجاد مي كند. پدر و مادري كه حتي از زدن يك دكمه در صفحه كليد رايانه عاجزند و اندك آشنايي يي را با رايانه و اينترنت ندارند مسلما نخواهند توانست مانع از بسياري از عوارض نامطلوب شوند.»

وي پيشنهاد مي دهد تا فرهنگسراها، كلاسهاي مفيد و كاربران رايانه ويژه والدين برگزار شود تا آنها از فرزندانشان در استفاده از اينترنت و رايانه عقب نمانند و پا به پاي بچه هاي خود دراين دنياي مجازي قدم بزنند.»

مراقب دوستان نامرئي باشيد

رهايي فرزندان در دنياي مجازي پرمخاطره اينترنت عواقب تلخي به همراه دارد. شما تا چه ميزان با محيط، محتواي اينترنت آشناييد، بدون ترديد همراهي شما با فرزندانتان در استفاده از اين ابزار رسانه اي مانع از در غلتيدن آن ها در دامهايي كه پيش روي دارند، مي شود. چقدر دوستان جديد، نامرئي و الكترونيكي آنان را مي شناسيد؟

كارشناسان معتقدند كه والدين بايد برنامه هاي فعاليت هاي سني و رشدي و... مناسب با فرزندان خود را در اينترنت تعيين كنند. مثلا كودكان و نوجوانان به نظارت مستقيم و هشدار مداوم در مورد تبليغات و ورود به اتاق گفتگو (چت روم) نياز دارند و لازم است به نوجوانان و جوانان يادآوري شود كه به رعايت نكات ايمني در اينترنت و مدت زمان استفاده از آن توجه داشته باشند.

فرامرز لطفي همراهي والدين با فرزندان خود را در حين استفاده از اينترنت ضروري مي داند و خطاب به والدين مي گويد:

 «با هم پايگاهها را جستجو كنيد و نقش تبليغات را توضيح دهيد. بر خطرات اصلي اينترنت تمركز كنيد. اين قانون مطلق را تكرار كنيد كه نبايد هرگز كسي را از طريق اينترنت ملاقات كرد. از نرم افزارهاي فيلتركننده استفاده كنيد. پايگاههاي كتابخواني براي فرزندان مناسبند و آنها مي توانند به تنهايي به آن سايتها مراجعه كنند. براي نظارت آسان تر بر فرزندان بايد رايانه را در محل عمومي و قابل دسترسي براي همگان قرار دهيد.»

وي در ادامه مي افزايد: «اجازه ورود به اتاق هاي گفتگوي اينترنتي (چت روم ها) را فقط با نظارت خود به فرزندان بدهيد. در زمان استفاده از اينترنت الگوي خوبي براي فرزند باشيد و زمان استفاده را به هدفي خاص محدود كنيد. همه نرم افزارهايي را كه به خانه آورده مي شوند مورد ارزيابي قرار دهيد و در مورد مسائلي كه در رابطه با فعاليت هاي رايانه اي و اينترنتي فرزندانتان در خارج از محيط خانه اتفاق مي افتد اطلاعات به دست آوريد.»

علي تقي زاده، بلاگر و فعال عرصه فناوري اطلاعات هم بر نقش مهم و انكارنشدني و البته جدي والدين و خانواده ها در زمينه نظارت بر فعاليتهاي اينترنتي نوجوانان و جوانان تاكيد مي كند و با اشاره به عدم اعتماد به سيستم فيلترينگ اينترنت مي گويد: « نظارت بر استفاده اينترنت در كشورهاي پيشرفته نيز با جديت دنبال مي شود.

اما والدين ايراني، چگونه راضي مي شوند كه فرزندان خود را در يك اطاق تنها با رايانه اي متصل به اينترنت رها كنند؟!»

من و چت روم؛ دوستم و آي دي!

اينترنت نه تنها توانسته در مدتي كوتاه برخي از عادات اجتماعي، فرهنگي مانند خريد كردن، داده پردازي، تجارت و به طور كلي سطح زندگي انسان را دگرگون كند، بلكه اصول و باورهاي اخلاقي و حتي دوست يابي، همسرگزيني و... را هم دستخوش تغيير كرده است.

كنترل والدين بر فرزندان به واسطه كمبود آگاهي آنها از رايانه ها و از سويي ديگر دسترسي آسان به انواع و اقسام سايت هاي اينترنتي با محتواي غيراخلاقي تنها به اندازه زمان لازم براي تايپ يك عبارت... WWW موجب شده تا سوءاستفاده از اينترنت كم كم رنگ و بوي اختلال به خود بگيرد.

كارشناسان بر اين باورند كه اگرچه هرزه نگاري يك كژ رفتاري اجتماعي با تاريخچه طولاني است اما اينترنت اقدام به آن را آسان تر ساخته است كه عواقب نابهنجار و غيرقابل تصوري را براي نوجوانان و جوانان و در نتيجه خانواده هاي آنها در پي خواهد داشت. مهندس ميثم فلاح، معاون دفتر رسيدگي به تخلفات وزارت علوم تحقيقات و فناوري با اشاره به اينكه اين گونه جاذبه هاي كاذب اينترنت همواره مورد توجه جوانان قرار دارد و آنها را به كج راههاي بي بازگشتي سوق مي دهد هشدار مي دهد: «استفاده بيش از حد و اعتيادگونه نوجوانان و جوانان از اينترنت و فضاي مجازي، علاوه بر اينكه باعث به وجود آمدن روحيه خاص و ويژگيهايي از قبيل انزوا، دروغگويي و در برخي مواقع ايجاد هيجانات كاذب و بي ميلي و بي اشتهايي نسبت به غذا و روابط اجتماعي و افت تحصيلي و از دست رفتن رغبتها و انگيزه هاي تلاش و... در شخص مي شود، مي تواند پايه هاي خانواده را نيز كه از آن به عنوان اصل و بنيان جامعه ياد مي شود متزلزل كرده و رابطه هاي عاطفي و اخلاقي اعضاي خانواده را از بين برده و به جاي آن رابطه هايي مانند من و چت روم، دوستم و ID و... را جايگزين كند.

عفت شريعتي نماينده مجلس شوراي اسلامي با تاكيد بر لزوم تحقق فضاسازي فرهنگي و آموزش و حساس كردن خانواده-ها به دقت نظر والدين به مباني ارزش-هاي ديني و فرهنگي جامعه اشاره كرده و مي گويد: «در دوران گذشته خانواده هاي مفيد و مذهبي اجازه نمي دادند هر كتاب و صفحه گرامافوني وارد منزل شود و هر نواري مورد استفاده قرار گيرد. دوستان فرزندان خود را شناسايي مي كردند و با وجود آلودگي هاي موجود در سينماها و نشريات و... كه عكس ها و فيلم هاي مبتذل و ناخوشايندي را منتشر مي كردند، بنيان خانواده محكم بود، چرا كه دقت نظر شديدي وجود داشت. اما متاسفانه در شرايط حساس كنوني برخي پدران و مادران بسيار سهل گرفته اند و همه امور را به بيرون از منزل و اجتماع واگذار كرده اند.»

وي ادامه مي دهد: «بايد فرزندان ما پيش از مدرسه تربيت شده باشند و امورشان به كساني واگذار نشود كه معلوم نيست خودشان از چه شرايط روحي و تربيتي اي بهره مندند.

بايد بپذيريم كه كنترل افسار گسيختگي اينترنت تنها برعهده مجلس و دولت نيست، بلكه بخش مهمي از آن به تربيت صحيح فرزندان در كانون خانواده باز مي گردد. اگر ما بخواهيم از تكنولوژي هاي جديد استفاده كنيم، مي طلبد كه پيشتر از آن فرهنگ استفاده از آن را بياموزيم و به فرزندان خود آموزش دهيم.»

شريعتي با اشاره به اينكه هرگز نمي توان ماهواره، اينترنت، تلفن همراه و... را حذف كرد، مي افزايد: «ما نمي توانيم از تكنولوژي عصر خود بركنار باشيم. بلكه بايد از ابزار خرد و عقل خدادادي در راه استفاده صحيح از تكنولوژي استفاده كنيم. ابتدا بايد واكسن مصونيت را به وسيله پايبندي به ارزش هاي ديني و ملي به خود تزريق كنيم تا بتوانيم با اراده اي قوي در مقابل مظاهر تمدن غرب بايستيم.»

ادامه دارد ...