آب در بين مسلمانان، بخصوص شيعيان، از ارزش و احترام و جايگاه ويژه‌اي برخوردار است. آب مايه طهارت و پاكي است، شريف‌ترين مخلوق بعد از انسان، بهترين نوشيدني دنيا و آخرت، مهريه حضرت زهرا (س) [1]. شنيدن كلمه آب، ياد حسين تشنه‌لب (ع) در ذهن و قلب را تداعي مي‌كند[2].  

در قرآن كريم آيات زيادي وجود دارد كه خداوند بزرگ از آفرينش جهان هستي سخن به ميان آورده است. از ميان اين آيات، مشهورترين آنها آيه 30 سوره انبياء مي‌باشد كه مي‌فرمايند:

وَجَعَلْنَا مِنَ الْمَاء كُلَّ شَيْءٍ حَيٍّ

"و هر چيز زنده‌اي را از آب قرار داديم".

و در آيه 45 سوره نور مي‌فرمايد:

وَاللَّهُ خَلَقَ كُلَّ دَابَّةٍ مِن مَّاء

"تمام جنبندگان را از آب آفريد"

اهميت آب در قرآن تا جايي پيش مي‌رود كه خداوند در آيه 7 سوره هود مي‌فرمايند در آغاز گيتي عرش خود را بر روي آب قرار داده:

وَهُوَ الَّذِي خَلَق السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضَ فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ وَكَانَ عَرْشُهُ عَلَى الْمَاءِ

"اوست كه آسمانها و زمين را به شش روز آفريد و عرش او بر روي آب بود. "

در جاي ديگر خداوند در آيه 32 سوره ابراهيم آفرينش آب را براي خدمت به انسان‌ها بيان مي‌كند:

اللّهُ الَّذِي خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضَ وَأَنزَلَ مِنَ السَّمَاء مَاء فَأَخْرَجَ بِهِ مِنَ الثَّمَرَاتِ رِزْقًا لَّكُمْ وَسَخَّرَ لَكُمُ الْفُلْكَ لِتَجْرِيَ فِي الْبَحْرِ بِأَمْرِهِ وَسَخَّرَ لَكُمُ الأَنْهَارَ

"خداي يكتاست كه آسمانها و زمين را آفريد و از آسمان آبي نازل كرد و با آن ميوه‌ها را براي شما پديد آورد و كشتي را به خدمتان گماشت كه به اذن خدا به دريا مي‌رود و جوي‌ها را به خدمت شما گماشت. "

علاوه بر تأكيدهاي قرآن كريم، روايات فراواني از پيامبر و ائمه معصوم نيز در مورد اهميت آب و نقش آن وجود دارد كه در فصل اول ارائه شده است.

ملاحظه مي‌شود كه اكثر ملتها و اديان به نقش آب در جاودانگي و حيات اعتقاد دارند.

[1]- در برخي روايات است كه آب، يا آب فرات، مهريه حضرت زهرا"ع‏" مي‏باشد. از امام‏باقر (ع) در ضمن حديثي مفصل در باره مهريه حضرت زهرا (ع) آمده است: "وجعلت لها في‌الارض اربعة انهار: الفرات، و نيل مصر و نهروان و نهر بلخ‏" (مناقب، ابن شهرآشوب، ج 3، ص 351) و در نقل ديگري است: "و جعلت نحلتها من علي خمس الدنيا و ثلثي الجنة و اربعة انهار في الارض، الفرات و دجلة‏و النيل و نهر بلخ... " (عوالم (فاطمة الزهراء) بحراني، ج 11، ص 359 به نقل از اثبات الهداة). طبق اين نقل‌ها نه تنها فرات و دجله و نيل و نهر بلخ، بلكه يك‌پنجم ‏دنيا و دو سوم بهشت نيز مهريه زهراي مرضيه است. اين روايات و احتمالا روايات مشابه ديگر باعث شده كه آب به عنوان زيباترين مهريه جهان به نام حضرت فاطمه ثبت شود. اين موضوع شايد اولين بار در شعر وصال شيرازي شاعر قرن دوازدهم آمده است:

كابين تو فرات و عيال تو تشنه لب / ميراث تو فدك حسنين تو بينوا

به نظر مي رسد از شاعران انقلاب نخستين كسي كه به اين موضوع اشاره كرده است، بعد از ايشان كه به صراحت به اين موضوع اشاره كرده است، موضوع "آب و ارتباط آن با حضرت زهرا (س) " در شكل‌هاي مختلف در شعرهاي شاعران اين دوره به كار گرفته شده است. گاه حضرت فاطمه را بانوي آب خطاب كرده‌اند:

درختان را دوست مي‌دارم/ كه به احترام تو قيام كرده‌اند / و آب را / كه مهر مادر توست  (موسوي گرمارودي)

اين كبود ارغوان‌ها ديه‌ات / آب‌هاي آسمان مهريه‌ات (احمد عزيزي)

يادش صفاي دلم باد بانوي آب - آن كه گفتم / زيبا تر از فكر باران روشن تر از جان درياست  (بهمن صالحي)

بانوي آب است و مهرش جمله اقيانوس‌هاست / خطبه‌اش آتشفشان بر خرمن سالوس‌هاست (محمدرضا رحيمي)

آي... بانوي زلال آب‌ها / مهرباني چشم را به سمت كدام كوير /...  (بهمن صالحي)

نجيبه غزل / بر تمام آب‌ها / - كه در حضور تو نماز مي گزارند- / مومنم / منيژه درتوميان / تمام سهم تو از زندگي آب است و آيينه / خيالي نيست گر آيينه را اعجاب مي‌گيرد (غلامحسين عمراني)

 [2]- در حادثه كربلا، آب و عطش لازم و ملزوم يكديگرند. مساله‏"آب‏"، در ابعاد و صحنه‏هاي مختلف نهضت عاشورا مطرح است. واژه "آب" در حادثه عاشورا، نقش‏آفرين و يادآور صحنه‏هاي تلخ و شيرين فراواني است؛ زيرا با شنيدن لفظ آب، گاهي شنونده به ياد لب تشنه سيدالشهدا (ع) و ياران باوفايش مي‏افتد، گاهي به ياد ايثار و فداكاري قمر بني‏هاشم، سقاي لشكر، و گاهي به ياد فرياد "العطش" كودكان. از سوي ديگر با شنيدن اين كلمه به ياد بزرگواري و جوان‏مردي امام حسين (ع) در سيراب كردن سپاه تشنه دشمن مي‏افتد. در هر صورت، مسأله آب در فرهنگ عاشورا از جهات گوناگون، يادآور نهايت شقاوت و بي‏رحمي سپاه دشمن و مظلوميت امام حسين (ع) و ياران باوفايش است. تشنگي كودكان و شهادت حسين با لب تشنه از فرازهاي برجسته اين حادثه است. وقتي امام سجاد"ع‏" نيز پيكر امام (ع) را دفن كرد، با انگشت روي قبر پدر نوشت: "هذا قبرالحسين بن علي بن ابي طالب، الذي قتلوه عطشانا".

از اين رو، آب، موضوع برخي از احكام شرعي شده است؛ مانند استحباب ياد امام حسين (ع) پس از نوشيدن آب، غسل با آب فرات و برداشتن كام نوزاد با آب فرات.