جنبش نرم افزاري و توليد علم يكي از مقولاتي است كه همواره در سخنان مقام معظم رهبري مورد تأكيد و سفارش بوده است در اين راستا توجه به نظام توليد و ساماندهي وضعيت اطلاع رساني در كشور، امري بديهي و لزوم توجه به اين مهم مسئله اي كاملا درخور توجه و حياتي است. چنانچه اين كار به درستي سامان گيرد بسياري از مشكلات مديريتي و برنامه ريزي كشور مرتفع، و از هدر روي وقت و انرژي و بودجه جلوگيري مي شود. با دكتر حميد شهرياري دبير شوراي عالي اطلاع رساني گفتگويي صميمانه در اين خصوص داشته ايم كه ماحصل آن را با هم از نظر مي گذرانيم:

& ضمن تشكر از اينكه دعوت ما را پذيرفتيد و در اين گفتگو شركت كرديد، لطفا درخصوص رسالت و مأموريت هاي شوراي عالي اطلاع رساني توضيح دهيد؟

¤ رسالت اصلي شوراي عالي اطلاع رساني، سياستگذاري در امور فرهنگي، اجتماعي، ديني و اخلاقي اطلاع رساني و هدايت مراكز اطلاعاتي و هماهنگي فعاليت آنها و تدوين برنامه هاي ميان مدت و بلندمدت در زمينه تحقيقات بنيادي، توسعه اي و كاربردي اطلاع رساني در قالب نظام اطلاع رساني جمهوري اسلامي ايران است. تبلور اصلي اين امور، در توليد محتوي است و اين محتوي عمدتا مربوط به جامعه ايراني و فرهنگ ديني ملي ما است.

& شما با چه دستگاه هايي در ارتباط هستيد؟

¤ ما مستقيم با دبيرخانه شوراي عالي انقلاب فرهنگي در ارتباط هستيم و سعي مي كنيم كه براي اين شورا به عنوان بازويي در حوزه هاي اطلاع رساني و فن آوري هاي مربوط به آن عمل كنيم. ارتباطي هم از گذشته با وزارت ارتباطات داشته ايم. رياست شوراي عالي اطلاع رساني برعهده رياست محترم جمهور است و وزرا و روساي نهادهاي تصميم ساز فرهنگي در كشور عضو اين شورا هستند. از اين رو اين شورا يك شوراي فرانهادي محسوب مي شود.

& اهداف شما در شوراي عالي اطلاع رساني كدام است؟

¤ ما بيشتر بر روي محورهاي فرهنگي، اجتماعي و آموزشي كار مي كنيم. در دولت جديد هم بيشترين فعاليت را به توليد محتوا اختصاص داده ايم. سياستگذاري، برنامه ريزي، هدايت و حمايت در زمينه توليد، پالايش و مبادله اطلاعات و نظارت بر امر اطلاع رساني سراسر كشور در چارچوب سياست هاي كلي نظام در ارتباط با محورهاي فوق و تدوين و تصويب اصول نظام جامع (فرهنگي، اجتماعي، ديني و اخلاقي) اطلاع رساني كشور از اهداف شوراي عالي اطلاع رساني محسوب مي شود.

& كارتان اينك در چه مرحله اي است؟

¤ حدود 4 ماه است كه كارمان را شروع كرده ايم. طرحي داريم براي توليد و ساماندهي محتواي الكترونيكي ايران با عنوان طرح جامع تسما و تلاش كرده ايم كه محدوديت ها را برطرف كنيم. طرح تسما طرحي است كه اطلاعاتي را كه در ايران امكان توليد آن هست توليد مي كنيم و اگر قبلا توليد شده و ساماندهي مناسبي نداشته با تدوين معيارها و استانداردهاي مناسب آنها را به طور مطلوبي ساماندهي مي كنيم.

& آيا درخصوص شبكه ماهواره يا سايت هاي اينترنتي كاري كرده ايد؟

¤ در حال حاضر اين امكان را داريم كه با پايگاه هاي بين المللي ارتباط برقرار كنيم و مي توانيم اطلاعات را دريافت كنيم و در اختيارشان قرار دهيم. اگر از ما درخواستي شود، ما اعلام آمادگي مي كنيم كه سايت هاي دوستانمان را در ساير كشورها در محل هاي امني ميزباني كنيم.

& درخصوص شبكه ماهواره اي چطور آيا دولت هاي غربي يا آمريكا محدوديتي ايجاد نكردند؟

¤ همه سيستم هاي ماهواره اي در اختيار آمريكا و ساير كشورها نيست كه بتوانند كنترل كنند. ما با امكاناتي كه داريم مي توانيم از فضاهاي مطلوب استفاده كنيم. البته گاهي توانسته اند به صورت موقت مشكلاتي را براي پايگاه هاي ما به وجود آورند ولي با توجه به دسترسي هاي وسيعي كه در اين زمينه در سطح بين الملل وجود دارد توانسته ايم در اندك زماني مشكلات را برطرف كنيم و پايگاه هاي بسته شده يا محدود شده را مجددا راه اندازي كنيم. البته مقوله ماهواره ها خود بحث ديگري است كه شوراي عالي اطلاع رساني تاكنون بدان نپرداخته است.

& آيا شما به كيفيت و محتواي مطلب توجه داريد و يا اينكه فقط به ارائه آن مي پردازيد؟

¤ ما خودمان مطلبي را آماده نمي كنيم. كار ما نوعي مديريت ستادي است براي اين كه دستگاه هاي مسئول به خوبي و درستي كارها و مسئوليت هاي خود را در قبال توليد محتوا و اطلاع رساني به انجام رسانند. البته در طرح تسما اين مسئوليت دستگاه ها در توليد اطلاعات به دقت مشخص مي شود. براي اينكه اطلاعات توليد شده، جامع باشد، چهارده محور در طرح ملي تسما تعيين شده است و در اينجا مشخص شده كه اطلاعات ملي بايد توسط چه نهادي و چگونه توليد شود. بنابراين ما نقش ساماندهي توليد و عرضه اطلاعات را داريم. به عنوان مثال اگر بخواهيم اطلاعات ميراث فرهنگي را توليد كنيم شوراي عالي اطلاع رساني تعيين مي كند كه اين اطلاعات چه ويژگي ها و مختصاتي داشته باشد، چه طرح هايي مي شود در سازمان ميراث فرهنگي اجرا شود و فهرست بندي پيش طرح ها، تعريف طرح، هزينه يابي، زمانبندي و اولويت بندي اين طرح ها چگونه است. بعد هم در سازمان مديريت از طريق مجاري قانوني تصويب مي كنيم كه بودجه هاي لازم به سازمان هاي توليدكننده محتوا اختصاص يابد و نظارت مي كنيم كه پس از تخصيص بودجه، كارها مطابق روش مناسب و منطبق بر طرح هاي مصوب اجرا شود.

& مردم اگر در موردي اطلاعاتي بخواهند، چگونه بايد به منبع اين اطلاعات مراجعه كنند؟

¤ اينك از طريق اينترنت الگوهاي مناسبي از پايگاه هاي اطلاع رساني داخلي قابل دسترسي است و مي توان با استفاده از موتورهاي جستجو به اطلاعات مورد نياز دسترسي پيدا كرد. اما سطح دسترسي اينك در سطحي عالي قرار ندارد. اين وظيفه بر دوش ما سنگيني مي كند كه نهادهايي كه تاكنون اطلاع رساني درستي از كارها و فعاليت ها و توليدات يا خدمات خود نكرده اند و از دستگاه هاي دولتي هستند در يك ساختار منسجمي معرفي كنيم تا مردم بتوانند با مراجعه به اين پايگاه هاي اطلاع رساني به اطلاعات مورد نياز خود دسترسي پيدا كنند. درحال حاضر شركت هاي خصوصي نيز دست به كار شده اند تا اطلاعات مورد نياز مردم را توليد و در اينترنت قرار دهند. اين حركت نوپا به زودي تبديل به نوعي انقلاب اطلاعات در كشور خواهد شد. شوراي عالي اطلاع رساني درصدد است با تأسيس يك پايگاه اطلاع رساني از اين خدمات و توليدات كه عمدتا در طرح تسما جايگاهي اصلي دارند اطلاع رساني كند.

& داده چگونه تبديل به اطلاعات مي شود؟

¤ براي اينكه يك داده تبديل به اطلاعات شود بايد روي پيشاني اين داده يك عنوان يا برچسب (tag) باشد. وقتي چنين شود، داده تبديل به اطلاعات شده است. در حقيقت در چنين زماني است كه داده ها، قابل بهره برداري و استفاده مي شوند. البته ما براي اينكه بتوانيم از سطح داده به سطح اطلاعات در كشور برسيم، بايد هزينه كنيم. ما باسرمايه گذاري جدي مي توانيم به سطح جوامع اطلاعاتي ارتقا يابيم. در آن حالت است كه مقدمات لازم براي رسيدن به جامعه دانايي محور فراهم شده است.

& گفتيد كه طرح تسما در 14بند تهيه شده است در اين خصوص بيشتر توضيح دهيد؟

¤ محورهاي اصلي در اين طرح مربوط است به مسايل ديني معنوي، علمي پژوهشي، زبان فارسي، آموزش، اخلاق، خدمات، نظام حقوقي، ميراث فرهنگي و گردشگري، رسانه و خبررساني، گروههاي سني و جنسي، نظام اطلاعات مكان محور حول و حوش فرهنگ و اجتماع، بهداشت و سلامت و بازي و سرگرمي و هر يك از اين محورها خود به زيرشاخه هايي تقسيم مي شود و در نهايت درخت كلي طرح تسما شكل مي گيرد. در ادامه بايد نهادهاي مسئول در هر حوزه شناسايي يا تعيين شود. طرحهايي نهايي تعريف شود تقسيم كار صورت گيرد و بودجه لازم به هر حوزه به نهاد مسئول اختصاص يابد. در اين حال مي توانيم اميدوار باشيم كه از شكاف ديجيتالي گذر كرده ايم و به جامعه اطلاعاتي كه مقدمه جامعه دانايي محور است نزديك شده ايم.

& ميزان توليد اطلاعات در كشور چگونه است؟

¤ در مملكت ما كمترين كاري كه در حوزه فناوري اطلاعات شده، توليد اطلاعات است تاكنون مسئولان بيش از هر چيز به ايجاد زيرساختهاي لازم براي آن همچون توسعه فيبر نوري انديشيده اند. اما در باب توليد محتوا كار اندكي صورت گرفته است. چون اطلاعات توليد نشده امكان بازيابي آن نيز وجود ندارد. براي توليد اطلاعات كشوري طرحي ملي و عزمي فراگير و همگاني لازم است، بايد در كشور سرمايه گذاري كلان صورت گيرد و ابزارهاي لازم نيز فراهم شود. با عرضه طرح ملي تسما درصدد بوديم تا بخشي از اين مسئوليت را به انجام رسانيم.

& به نظر مي رسد كه ما فعلاً در فاصله بين فيزيكال و ديجيتال قرار داريم، چگونه مي توانيم به جايگاه مطلوب برسيم؟

¤ درست است. ما فعلاً در شكاف ديجيتال قرار داريم و هنوز هزينه هاي لازم را براي تبديل اطلاعات فيزيكي به اطلاعات ديجيتالي نكرده ايم. به نظرم بايد هم برنامه ريزي كنيم، هم درخصوص تهيه لوازم و تخصيص بودجه كلان اقدامات لازم انجام شود. اين كه در توليد اطلاعات چگونه مي توانيم به جايگاه مطلوب برسيم همان چيزي است كه بخش عمده آن در طرح تسما آمده است. اميدوارم برخي از دستگاهها و نهادهاي دولتي كه بزرگترين صاحبان اطلاعات در مملكت هستند و اينك از قافله توليد اطلاعات بسيار عقب هستند، هرچه زودتر مسئوليت خويش را در اين راستا بازشناسند و اطلاعات با كيفيت از حوزه فعاليتهاي خود را در اختيار مردم قرار دهند.

& نقش شوراي عالي اطلاع رساني در جنبش نرم افزاري چيست؟

¤ جنبش نرم افزاري بر اين اصل تأكيد مي كند كه بيش از توجه به سخت افزار و زيرساخت و امور مشابه ديگر بايد به توليد فكر و نرم افزار توجه كرد. به نظر مي رسد دو كار اساسي در اين زمينه لازم است اول، طبقه بندي و ساماندهي اطلاعات موجود و افكار سنت پيشين و موجودي كنوني و دوم توليد فكر و ابداع و اختراع نظريه جديد مبتني بر اطلاعات موجود و افكار پيشين است. نقش شوراي عالي اطلاع رساني فراهم آوري بخش اول از اين دو كار است.

& درخصوص طرح تسما مي خواهم بپرسم كه فعلاً اين طرح در چه مرحله اي است؟

¤ ما از ابتداي فروردين شروع به تعريف اجمالي و نگارش پيش نويس طرح كرده ايم. الان ويراست سوم پيش نويس را عرضه كرده ايم. بعد از آن بايد به كمك بخشهاي مختلف دولتي و خصوصي طرح را دقيقاً تعريف كنيم. بايد اجزا و پروژه ها دقيقاً مشخص و زمانبندي و هزينه يابي شوند. به نظر ما زمان زيادي تا نگاشت نهايي اين طرح وجود دارد. اما درعين حال بخشهاي بسيار واضحي از آن نيز هست كه مي توانيم باتوجه به تجربه پانزده ساله عزيزان شاغل در دبيرخانه كار آنها را آغاز كنيم. بخشهايي از آن نيز قبل از اين تعريف شده و كارشان آغاز شده بود. البته تعدادي از اين موارد را كه بسيار لازم بوده در موافقتنامه امسال آورده ايم تا كار را شروع كنيم. اما نگاشت دقيق طرح نياز به يكسال مطالعه و بررسي دارد. به هرحال اين ويراست اينك در پايگاه شوراي عالي اطلاع رساني به نشانيwww.scict.ir موجود است.

& از اينكه در اين گفتگو شركت كرديد از شما ممنون و متشكرم.

¤ من هم از شما سپاسگزارم كه به اين موضوع توجه كرديد و فرصتي داديد تا در اين خصوص نكاتي را به اطلاع مردم برسانيم.