كشورهاي غربي و علي الخصوص ايالات متحده آمريكا در طول سال هاي اخير با درپيش گرفتن سناريوي انقلاب هاي رنگين، درصدد جابجايي آرام رهبران حاكم برجمهوري هاي سابق شوروي با نخبگان جديد بوده اند. اين سياست به دو علت اساسي دنبال شده است:

1- احساس تعلق غالب رهبران حاكم بر جمهوري هاي سابق شوروي به روسيه

غالب رهبران حاكم بر جمهوري هاي سابق شوروي، به جز كشورهاي قرقيزستان، گرجستان و اوكراين، همان رهبران سابق حزب كمونيست در جمهوري هاي خود بوده و احساس تعلق فكري، روحي و سياسي فراواني نيز نسبت به جانشين اصلي شوروي يعني روسيه داشته اند. اين وضعيت در سال هاي اخير باعث ايجاد نگراني هايي دربين مقامات آمريكايي شده بود.

با توجه به رقابت ديرينه آمريكا و روسيه، دولتمردان واشنگتن درصدد تلاش براي تغيير رهبران اين جمهوري ها برآمدند و با استفاده از سناريوي انقلاب هاي رنگين، مي خواستند تحولات موردنظر خود را تحقق بخشند.

2- تلاش درجهت حاكم كردن نسل جديدي از رهبران و نخبگان ليبرال وابسته به غرب دراين كشورها

جايگزين كردن رهبران در جمهوري هاي سابق شوروي از ديگر اهداف آمريكا دراين كشورها بود و مي خواست از طريق انقلاب هاي رنگين اين اهداف را تحقق بخشد. دراين راستا، دولت ايالات متحده با حمايت هاي وسيع رسانه اي، سياسي و مالي از برخي از نخبگان وابسته به غرب، درصدد حاكم كردن اين افراد در آسياي ميانه و قفقاز و به طور كل، كشورهاي مجزا شده از شوروي سابق بوده است. اين سناريو در اوكراين، گرجستان و قرقيزستان با موفقيت اجرا شد، اما اجراي آن در ازبكستان و بلاروس با شكست روبرو شد. دراين نوشتار با نگاهي به انتخابات اخير رياست جمهوري بلاروس، دلايل شكست سناريوي انقلاب رنگين را مورد بررسي قرار مي دهيم.

انتخابات بلاروس و بازتاب هاي آن

انتخابات رياست جمهوري بلاروس در روز يكشنبه 19 مارس (28 اسفندماه) برگزار شد. براساس اعلام كميسيون مركزي انتخابات بلاروس، «الكساندر لوكاشنكو» براي سومين بار پياپي به مقام رياست جمهوري رسيد، براساس اعلام كميسيون مذكور، درانتخابات مذكور لوكاشنكو از مجموع آراء با كسب83 درصد آن به پيروزي رسيد. آمارهاي رسمي هم حاكي بود، بيش از 92 درصد مردم بلاروس دراين انتخابات شركت كردند.

براساس گزارش هاي منتشر شده، دولت ايالات متحده آمريكا بلافاصله به نتايج فوق عكس العمل نشان داده و خواستار برگزاري انتخابات مجدد دراين كشور شد. اتحاديه اروپا هم با صدور بيانيه اي اين انتخابات را برخلاف معيارهاي دموكراسي و غيرقابل قبول دانست!

در قبال اين موضع گيري ها، دولت روسيه شديداً عكس العمل نشان داده و غرب را به حمايت از اغتشاش گران بلاروس متهم كرد. دراين رابطه، «ولاديمير پوتين»، رئيس جمهوري روسيه، با ارسال پيام تبريكي براي «الكساندرلو كاشنكو»، پيروزي وي درانتخابات را كاملا قانوني و در چارچوب معيارهاي پذيرفته شده بين المللي دانسته و به شدت از عكس العمل اروپا و آمريكا دراين رابطه انتقاد كرد.

لوكاشنكو كه درسال 1994 براي نخستين بار به عنوان رئيس جمهور بلاروس انتخاب شده بود، باعث استقلال كامل سياسي اين كشور از روسيه شد. وي علي رغم اينكه در سال هاي ابتدايي به قدرت رسيدن خود تلاش هايي را در جهت كاهش نفوذ مسكو دركشورش انجام داد، اما به تدريج به مهمترين و نزديكترين متحد روسيه تبديل شد. پيروزي لوكاشنكو در انتخابات اخير بلاروس در شرايطي روي داد كه غرب و علي الخصوص ايالات متحده آمريكا و اتحاديه اروپا از مدت ها قبل با برنامه ريزي مدون و با حمايت از «الكساندر ميلنيكوويچ»، رهبر مخالف دولت بلاروس، درصدد براندازي آرام دولت لوكاشنكو بودند. شكست سناريوي تنظيم شده توسط غرب در قبال بلاروس، دومين شكست اين استراتژي طي يك سال اخير مي باشد، مورد قبلي اين شكست مربوط به ازبكستان مي شد، كه طي آن غرب درسال 2005 با تحريك آشوب گران اين كشور در جهت ساقط كردن دولت «اسلام كريم اف» برآمدند. اما هوشياري دولت ازبكستان و موضع گيري و حمايت قاطع روسيه، باعث شد كه سناريوي گرجستان، اوكراين و قرقيزستان در ازبكستان تكرار نگردد.طي يك ماه ونيم اخير جوسازي محافل سياسي و خبري غرب در قبال انتخابات بلاروس در شرايطي صورت مي پذيرد كه براساس آمار اعلام شده توسط مراجع رسمي دولتي، كانديداي مورد حمايت آمريكا و اروپا در انتخابات اخير تنها موفق به كسب 6درصد از مجموع آراء ماخوذه شد.

تقابل غرب و روسيه در انتخابات بلاروس

انتخابات رياست جمهوري بلاروس با اظهار نظرات متناقض از جانب طرف هاي درگير همراه بود. همانطور كه گفته شد دولت ايالات متحده اين انتخابات را نادرست دانسته و خواهان برگزاري مجدد آن شده است.

رئيس جمهور بلاروس هم با رد ادعاي مخالفان مبني بر تقلب در انتخابات رياست جمهوري گفت، انقلابي كه بسياري از افراد از آن سخن مي گفتند و بسياري نيز خود را براي آن آماده مي كردند، ناكام مانده است. سپس دوماي روسيه ضمن حمايت از اين انتخابات، توطئه هاي آمريكا عليه بلاروس را محكوم كرد. نمايندگان دوما طي بيانيه اي كه در روز 21مارس 6002 (اول فروردين امسال) صادر شد، عدم به رسميت شناختن انتخابات بلاروس توسط آمريكا و غرب را نشانه شكست سياسي و اخلاقي و ناكام ماندن سياست آمريكا در جمهوري هاي سابق شوروي دانستند. نمايندگان دوما همچنين از شفاف دانستن انتخابات بلاروس در رابطه با گسترش هرچه بيشتر روابط دوكشور در سال هاي آتي ابراز اميدواري كردند.

يكي از رخدادهاي منحصر به فرد انتخابات اخير رياست جمهوري بلاروس، دخالت مشهود سفيران كشورهاي مستقر در مينسك (پايتخت بلاروس) در جهت حمايت از مخالفان دولت بود. براساس گزارش خبرگزاري فرانسه، در تجمعات برگزارشده توسط مخالفان دولت در مينسك، «استفان شيملفسكي» سفير فرانسه و «مايرا مورا» سفير لتوني در مينسك هم حضور داشتند.

«ميلينكوويچ» رهبر مخالف بلاروس نيز با رد نتايج اعلام شده انتخابات، خواهان تشكيل يك ائتلاف دموكراتيك بر عليه دولت بلاروس شد. وي در عين حال با درخواست تجديد برگزاري انتخابات، احتمال سقوط دولت بلاروس از طريق برگزاري راهپيمايي و تجمعات مردمي را غيرممكن دانست.

ميلينكوويچ علاوه بر اين، از دولت هاي غرب خواست در واكنش به انتخابات و عدم پذيرش برگزاري انتخابات مجدد از طرف دولت اين كشور، بلاروس را تحريم اقتصادي نمايند. وي در اين رابطه گفت كه آمريكا و اتحاديه اروپا بايد سطح كنوني ممنوعيت سفر براي لوكاشنكو و همراهان نزديك وي را به همه اعضاي كادر رهبري بلاروس، كه به اصطلاح در تقلب انتخابات دخالت داشته اند، گسترش دهند. ميلينكوويچ همچنين خواستار مسدودشدن حساب هاي بانكي خارجي دولت بلاروس شد. براساس آخرين اخبار ارسالي از بلاروس، در شرايطي كه مخالفان دولت در روزهاي بعد از برگزاري انتخابات، با حضور مداوم در خيابان هاي مينسك اعتراض خود را به انتخابات نشان داده اند، پليس بلاروس كنترل كاملي بر اوضاع داشته است.

دلايل شكست

همانگونه كه قبلاً ذكر شد، يكي از راهبردهاي اساسي ايالات متحده آمريكا در جمهوري هاي شوروي سابق در طول سال هاي پس از فروپاشي، تلاش در جهت جايگزيني نسل جديدي از رهبران در اين منطقه به جاي سياستمداران باقي مانده از دوران شوروي سابق بوده و مي باشد. آمريكا همچنين در چارچوب اين استراتژي، جهت مهار مخاطرات ناشي از غير قابل پيش بيني بودن تحولات بنيادين و شورش هاي عمومي و وقوع انقلاب هاي واقعي، سناريويي را تحت عنوان انقلاب هاي رنگين در كشورهاي اين منطقه به اجرا گذاشته است.

براساس اين سناريو، آمريكا و غرب با حمايت از عناصر غرب گرا در دوران انتخابات، سعي در كسب آراء مردم به سمت اينگونه افراد داشته و از طريق برگزاري راهپيمايي ها و تظاهرات آرام نيز دولتمردان منطقه را وادار به استعفا و كناره گيري مسالمت آميز مي كنند. اين سناريو با موفقيت در كشورهايي چون اوكراين، گرجستان و قرقيزستان اجرا شد. اما در كشورهايي چون قزاقستان، ازبكستان و بلاروس به نتيجه نرسيد. مهمترين دلايل عدم كارايي اين سناريو در بلاروس عبارتند از:

1- خروج روسيه از دوران رخوت در سياست خارجي

دولت روسيه در سال هاي پس از فروپاشي شوروي، به علت درگيري در مسايل و مشكلات داخلي، علي الخصوص مشكلات اقتصادي اين كشور، توانايي مداخله و تاكيد بر اجراي خواست هاي خود را نداشته است. در اين دوره كه تا حدود يك دهه به طول كشيد، جمهوري هاي سابق شوروي به عرصه يكه تازي ايالات متحده تبديل شدند. اما اين روند از آغاز قرن بيست و يكم قدري تغيير پيدا كرده و روسيه درصدد باز پس گيري جايگاه سنتي خود در كشورهاي هم جوار برآمد. همين مسئله يكي از موانع اصلي ناكامي هاي اخير آمريكا در سطح منطقه بوده است.

2- كسب تجربه ديگر كشورهاي منطقه

تجربه انقلاب هاي اوكراين، گرجستان و قرقيزستان براي دولتمردان ساير جمهوري هاي تازه استقلال يافته تجربه اي بسيار گرانبها بود كه با استفاده از آن، نطفه هاي اوليه تشكيل حركت هاي اعتراض را شناسايي و خنثي مي كردند. اين تجربه باعث هوشياري بيشتر دولت ازبكستان در وقايع انديجان و بلاروس در وقايع ماه مارس جاري شد. در اين رابطه، اظهارات رئيس جمهور مخلوع قرقيزستان در اين زمينه نشان دهنده عمق اين تجربه مي باشد.

«عسگر آقايف» رئيس جمهور مخلوع قرقيزستان اخيراً در مصاحبه با روزنامه ريانووستي روسيه، با تشريح اهداف حمايت آمريكا از انقلاب هاي رنگين، تكرار تجربه هاي مشابه قرقيزستان در ساير كشورها را غيرممكن مي داند. وي اعتقاد دارد كه مهمترين هدف آمريكا در جهت حمايت از انقلاب هاي رنگين، جايگزيني نخبگان نسل جديد به جاي نسل قديمي اين كشورها و كاهش نفوذ سنتي روسيه در اين مناطق مي باشد.

در يك جمع بندي كلي، به نظر مي رسد در شرايط فعلي با توجه به هوشياري بيشتر دولت هاي حاكم بر جمهوري هاي سابق شوروي و حمايت قاطع روسيه از وضع موجود اين كشورها، تداوم موفقيت آميز سناريوي انقلاب هاي رنگين در آينده در هاله اي از ابهام باشد.