يكي از مهمترين وظايف دولتمردان در هر كشور، اداره بحران ها در جهتي كه به حل و فصل آنها با پرداخت حداقل هزينه هاي مادي، سياسي و انساني بيانجامد. يافتن نمونه هاي موفق در نحوه اداره بحران در سطح خاور ميانه آن هم در سطوح رسمي بسيار سخت است. ولي در لبنان و دقيقاً در يكسال گذشته نمونه اي از اداره موفقيت آميز بحران در سطوح غير رسمي به چشم مي خورد كه قابل توجه است. در اين فرآيند نيروهاي مستقل سياسي با بدست گرفتن ابتكار عمل در عرصه سياسي،  لبنان را از وابستگي بيشتر به خارج دور ساختند و از ميزان افزايش واگرايي و در نتيجه تضعيف همبستگي ملي تا حد زيادي كاستند.

پس از ترور آقاي رفيق حريري نخست وزير پيشين لبنان در يك سال پيش، حجم دخالت قدرت هاي بين المللي به ويژه آمريكا و فرانسه در امور داخلي لبنان به شدت افزايش يافت و به تبع آن اتحاد و ائتلاف منطقه اي و بين المللي بخش وسيعي از احزاب سياسي لبنان تغيير كرد و در اين بحران نيروهاي اسلامگرا و ملي گرا در اقليت قرار گرفتند. نتايج انتخابات پارلماني سال گذشته لبنان نيز اين واقعيت جديد سياسي را در بخشي از سطوح رسمي نهادينه ساخت به عبارتي دقيق تر اكثريت و اقليت پارلماني پس از برگزاري انتخابات جاي خود را به يكديگر دادند. يكي از مهمترين علل سرعت اين تحولات سياسي عقب نشيني سريع نظامي سوريه از لبنان است كه به علت فشار آمريكا و تصويب قطعنامه 1559 به وقوع پيوست. در نتيجه اين اقدام،  هم پيمانان سوريه در لبنان كه موضع آنها به دلايل استراتژيك انتخاب شده است تنها ماندند و در شرايطي قرار گرفتند كه توان دفاعي از برخي اشتباهات افسران سوري را نيز از دست داده بودند. اشتباهاتي كه دولت سوريه نيز به آنها اعتراف كرد و آن را يكي از علل كودتا در افكار عمومي لبنان دانست. البته شخصي بودن عمده احزاب سياسي لبنان و ماهيت فرصت طلبي سياسي آنها در پيدايش شرايط جديد در لبنان، نقش قابل توجهي داشت. اكثر احزاب مسيحي، سني و درزي در لبنان با تغيير هم پيماني هاي خود در كنار آمريكا و فرانسه قرار گرفتند و در پيروي از مدهاي جديد سياسي صادراتي غرب اميدوار بودند يك انقلاب مخملي ديگري در لبنان راه بيندازند. سلطه پذيري اين ائتلاف جديد لبناني طرفدار حزب با واكنش احزاب اسلامي و ملي  لبنان روبرو شد، احزابي كه بيش از دو دهه با جانفشاني و ايثار و مبارزه، لبنان را از اشغال رژيم صهيونيستي نجات دادند و در برابر هر گونه وابستگي به خارج، به ويژه به قدرت هاي سلطه گر و استعمارگر، حساسيت فوق العاده دارند.

اين فرآيند، جامعه لبنان را دچار قطب بندي سياسي حادي كرد و با گذشت هر روز مردم مارگزيده لبنان احساس مي كردند كه شرايط سياسي به سمت جنگ داخلي حركت مي كند و به همين علت و بر اساس يك آگاهي جمعي، اكثريت مردم به سمت دور كردن لبنان از هر گونه تنش داخلي گرايش يافتند. در چنين شرايطي كه مردم لبنان بيش از هر زمان سايه جنگ داخلي را احساس مي كردند، نيروهاي اسلامي و ملي ابتكار عمل سياسي را در دست گرفتند و بر اساس خواست مردم، نيروهاي رقيب را به گوشه بردند. آقاي نبيه بري رئيس مجلس لبنان به عنوان رئيس يك نهاد مردمي و منتخب با هماهنگي كامل با حزب ا...، برگزاري گفتگوي ملي را به رهبران احزاب مخالف بعنوان بهترين راه براي حل دسته جمعي بحران هاي موجود، پيشنهاد كرد. اكثريت جديد پارلماني با توجه به افكار عمومي مردم راهي جز پذيرش اين پيشنهاد نداشتند و شرط گذاري آنها در نبودن هر گونه محدوديت در طرح موضوعات با موافقت طرف مقابل روبرو شد و دست آويزي براي فرار از پيوستن به گفتگوي ملي نشد.

پذيرش مشاركت همه احزاب لبنان در گفتگوي ملي دستاورد بزرگي براي نيروهاي استقلال طلب است چرا كه اين نيروها موفق شدند در زمان مناسب رفتار سياسي اكثريت پارلماني را تعديل كنند و نگاه به خارج آنها را به نگاه به داخل تغيير دهند، هر چند كه اين تغيير به صورت نسبي صورت گرفت.

در شش جلسه گذشته گفتگوهاي ملي، احزاب لبناني بعضي از موضوعات مختلف را مورد بررسي و توافق قرار دادند و برخي ديگر از موضوعات همچنان در دستور كار آنها قرار دارد. ائتلاف 14 مارس كه اكثريت كرسي هاي پارلمان را در اختيار دارد موضوعاتي همچون ضرورت كشف عاملان جنايت ترور آقاي رفيق  حريري، بحث موضوع رياست جمهوري آقاي اميل لحود و بررسي امكان عزل وي و جايگزين كردن فرد ديگري به جاي او،  جمع آوري سلاح فلسطيني موجود در خارج از اردوگاه ها، رابطه با سوريه، هويت منطقه كشتزارهاي شبعا، خلع سلاح حزب ا... و غيره را مطرح كردند كه بدون استثنا مورد پذيرش طرف مقابل قرار گرفت.

در اولين جلسه گفتگوي ملي احزاب لبنان، حادثه ترور آقاي حريري مطرح گرديد و همه نيروها توافق كردند كه سريعاً بايد جانيان اين فاجعه تلخ شناسايي شوند و به سزاي عمل خود برسند. در مرحله بعدي سلاح فلسطيني مستقر در خارج از اردوگاه هاي آوارگان فلسطيني مورد بحث قرار گرفت و با سفر آقاي احمد جبريل رئيس جبهه خلق براي آزادي فلسطين فرماندهي كل به لبنان و گفتگو با وي در اين زمينه توافق هايي به عمل آمد. اساساً سلاح فلسطيني خارج از اردوگاه ها به علت تحولات سياسي لبنان و عقب نشيني رژيم صهيونيستي از عمده مناطق اشغالي جنوب لبنان،  جايگاه سابق خود را از دست داده و در معادله رويارويي با رژيم صهيونيستي تأثير چنداني ندارد و شايد به همين علت نيروهاي اسلامي و ملي لبنان در گفتگو با طرف فلسطيني، به صورت فعالي وارد شدند و از آقاي احمد جبريل خواستند تا تسليحات موجود در پايگاه ناعمه در جنوب شرق بيروت را جمع آوري كند. در اين مورد به خصوص رفتار نيروهاي ملي در حل اين بحران نشان داد كه بسياري از مشكلات با همكاري همه احزاب سياسي قابل حل است و نه از طريق شانتاژ و اتهام متقابل.

موضوع بعدي يعني بررسي سرنوشت رئيس جمهور مهمترين و پيچيده ترين موضوع جلسات گفتگوي ملي بود. ائتلاف 14 مارس اصرار داشت كه آقاي لحود بايد كنار رفته و فرد ديگري از سوي پارلمان به جاي ايشان انتخاب گردد. آنها آقاي لحود را آخرين بازمانده دورة حضور سياسي سوريه در لبنان مي شمارند و تغيير او را پايان آن مرحله مي دانند. حزب ا... و جنبش امل و ديگر نيروهاي ملي انتخاب آقاي لحود را قانوني و آزاد از سوي پارلمان مي دانند و از مواضع ملي او در دفاع از مقاومت تجليل مي كنند. به رغم اختلاف نظر شديد ميان احزاب سياسي لبنان، اين موضوع در چند جلسه پي در پي مورد بررسي قرار گرفت كه آخرين آن جلسه روز جمعه (10 ارديبهشت) بود.

اين بحث به نتيجه نرسيد چرا كه همه اذعان دارند كه هيچ راهكار قانوني براي عزل رئيس جمهور جز استعفاي داوطلبانه او وجود ندارد. مشكل ديگر اين كه با فرض هموار بودن راه در مورد فرد جايگزين بايد توافق شود. تنها فرد شايسته و داراي پايگاه اجتماعي و نفوذ سياسي و پارلماني براي پر كردن اين مقام آقاي ميشل عون است كه خارج از ائتلاف 14 مارس است و خود فراكسيون مستقلي از 15 نماينده در پارلمان را رهبري مي كند. انتخاب چنين فردي براي اكثريت پارلماني از شرايط كنوني بدتر است چرا كه آقاي ميشل عون رئيس جريان ملي آزاد، گرايش هاي استقلال طلب دارد. با حزب ا... يك توافق چهارده ماده اي براي ايجاد تحولات گسترده در نظام كهنه سياسي لبنان امضا كرده است. آقاي عون اعتقاد دارد نظام سياسي لبنان بيمار است و مهمترين علت اين بيماري حضور گسترده افراد فئودال سياسي در عرصه حاكميت اين كشور است كه قدرت را به صورت ارثي به دست مي آورند. جايگزين كردن عون بجاي لحود براي ائتلاف 14 مارس كه اكثر رهبران احزاب آن مصداق بارز فئودال هاي سياسي هستند يك ماجراجويي حساب شده به شمار مي آيد. علاوه بر آن نامزدهاي اكثريت پارلماني يعني آقايان نسيب لحود، بطرس حربف و نايله معوض يا در پارلمان حضور ندارند و يا از پايگاه اجتماعي قابل توجهي برخوردار نيستند.

مجموع اين شرايط نه تنها توافق در اين زمينه را سخت كرد كه ائتلاف 14 مارس را به مجموعه اي از گروه هاي رقيب درآورد. اين امر برخي از تحليلگران سرشناس سياسي لبنان را واداشت تا اعلام كنند كه چيزي از ائتلاف 14 مارس جز سايه اي باقي نمانده است. گرچه بحث رياست جمهوري به جلسه 22 ارديبهشت جاري موكول شد، اما اكثر تحليلگران از هم اكنون بر اين باورند كه لحود در جاي خود تا آخر دوره قانوني تعيين شده باقي است و احتمال توافق بر فرد جايگزين بسيار ضعيف است.

اينكه اسلامگرايان و ملي گرايان به ويژه احزاب شيعي حزب الله و جنبش امل، در اداره بحران شرايط سياسي جديد را به عنوان يك واقعيت نپذيرفتند و يقين داشتند كه اين شرايط طبيعي و برخاسته از داخل نيست و اينكه اتحاد و ائتلاف نيروهاي 14 مارس بر اساس منافع كوتاه مدت و در نتيجه شرايط سياسي تحميل شده از خارج است و امكان استمرار اين نوع اتحاد و ائتلاف بسيار سخت است، مسأله بسيار مهم در اداره بحران است. شناخت جامعه و تشخيص موج هاي سياسي آني و زودگذر آن از نگاه پايدار و درازمدت يكي از مهمترين ابزار اداره هر بحراني است. نيروهاي سياسي لبنان كه بيش از دو دهه بر ضد اشغالگران صهيونيست مبارزه كردند و دشمن را به عقب نشيني واداشتند و در طول اين مدت از حمايت گسترده همه اقشار مردم لبنان برخوردار بودند،  اطمينان داشتند كه اين مردم، امكان ندارد دخالت آمريكا و فرانسه در امور داخلي لبنان را براي هميشه تحمل كنند و اين كه سفارت آمريكا و فرانسه در لبنان به ستاد انتخابات و يا تصميم گيري سياسي براي لبنان تبديل شود، با عزت و كرامت انساني جامعه لبنان منافات دارد.

اداره هوشمندانه بحران لبنان از سوي نيروهاي استقلال طلب اسلامگرا و ملي، صحنه سياسي اين كشور را كاملاً دگرگون كرد به نحوي كه اكثريت پارلماني در حال حاضر هر گونه انتخابات زودرس براي خروج از اين بحران را رد مي كنند چرا كه نسبت به كسب جايگاه كنوني پارلماني در انتخابات شكل دارد و او موضع كاملاً تدافعي به سياست حفظ وضع موجود روي آورده است.