مقاله «اصل امتناع تناقض: حكمت متعاليه و منطق فازی»، توسط «مهدی حسينزاده يزدی»، مدرس فلسفه و منطق، نوشته شده است و در آخرين شماره از ماهنامه «خردنامه صدرا» منتشر شده است.
به گزارش خبرگزاری قرآنی ايران (ايكنا)، اصل امتناع تناقض در حكمت متعاليه همچون ساير مكاتب فلسفی، يك اصل زيربنايی است. ملاصدرا انكار اين اصل را در سقوط در شكاكيت میداند، در حالیكه نظريهپردازان فازی اين اعتقاد را بر نمیتابند و بر اين باورند كه منطق فازی بر پايه انكار امتناع تناقض سامان میيابد.
آنان شناختی را كه براساس اصل امتناع تناقض شكل گيرد، برداشتی غبارآلود و گاهی واژگون از عالم هستی معرفی میكنند. اين برداشت نمیتواند واقعيت را آنگونه كه هست به تصوير بكشد و بلكه آدمی را از رسيدن به حقيقت باز میدارد.
اين نظريهپردازان، محصولات فراوان و چشمگير فازی را وامدار انكار اين اصل میدانند، اما آيا همانطور كه منطقدانان ادعا میكنند، نگرش فازی براساس انكار اصل اجتماع و ارتفاع دو نقيض پايهريزی شده است؟ آيا آنان برداشت درستی از اين اصل ارائه میدهند؟ نوشتار حاضر با تبيين اصل تناقض در حكمت متعاليه چنين پرسشهايی را به بحث مینشيند.
با توجه به مطالب مطرح شده در اين مقاله میتوان به اين نتايج رسيد: در مقام تناقض دو گزاره، همانگونه كه حكمت متعاليه بر اين باور است، بايد تمامی اجزا و قيود موجود در قضيه را مورد توجه قرار داد و موارد اتحاد و اختلاف ميان دو قضيه متناقض را تبيين كرد.
فيلسوفان و منطقدانان مسلمان معتقدند گزارههای متناقض در نه مورد اشتراك و در سه مورد اختلاف دارند. اكنون در منطق فازی، سورهايی مطرح میشود كه ميزان صدق محمول بر موضوع را از حيث كمال و نقصان و يا ميزان صدق خود گزاره بيان میكند.
با دقت در مفاد گزارههايی كه حاوی چنين سورهايی است، به اين مهم رهنمون میشويم كه اين سورها از موارد اختلافی ميان دو گزاره متناقض هستند.
با دقت در مفاد گزارهايی كه حاوی چنين سورهايی است، به اين مهم رهنمون میشويم كه اين سورها از موارد اختلافی ميان دو گزاره متناقض هستند
در منطق فازی گزارههايی كه علاوه بر موارد اختلافی بيان شده در حكمت متعاليه، در چنين سورهايی نيز اختلاف داشته باشند، امكان اجتماع و ارتفاع ندارند و همواره يكی صادق و ديگری كاذب است. از اينرو منطق فازی نيز اصل تناقض را باور دارد و براساس آن سامان میيابد.
در اينجا اين پرسش اساسی مطرح میشود كه آيا میتوان ادعا كرد مفاهيم در نگرش فازی به گونهای لحاظ میشوند كه هيچگاه دو مفهوم يا دو گزاره با يكديگر متناقض نيستند؟ در اين نوشتار اثبات میشود در صورتیكه مفاهيم بدينصورت در نظر گرفته شوند، اساسا شناخت حصولی امكانپذير نخواهد بود.
فصلنامه علمی ـ پژوهشی خردنامه صدرا كه فصلنامهای تخصصی در فلسفه اسلامی است، به صاحبامتيازی و مديرمسئولی آيتالله «سيدمحمد خامنهای» و زير نظر هيئت تحريريه منتشر میشود. در اين شماره مقالههای «جايگاه انسان در حكمت متعاليه»، نوشته دكتر «رضا اكبريان»؛ تبيين «قانون عمل و عكسالعمل طبق اصل مشاركت در فلسفه كانت»، نوشته «رضا ماحوزی» و دكتر «يوسف شاقول» و ... آمده است.
