انتخابات آزاد و منصفانه اخير مجلس ملى فلسطين و پيروزى چشمگير حماس در اين انتخابات يكى از مهمترين وقايع نخستين ماه سال ۲۰۰۶ محسوب مى شود. مردمان سرزمين نخل و زيتون در انتخاباتى آزاد و عادلانه - با نظارت ناظران بين المللى كه مى تواند براى كل منطقه نمونه اى بارز و آموزنده باشد- نمايندگان خود را از جناح هاى مختلف حتى از حماس، گروه مخالف دولت فعلى فلسطين، برگزيدند. قبل از هر نوع اظهارنظر و تحليلى بايد پذيرفت كه پيروزى اصلى در اين رخداد از آن ملت ستم ديده فلسطين در برگزارى موفقيت آميز يك انتخابات كاملاً آزاد، سالم و دموكراتيك پس از سال ها غربت در بخشى از ميهنشان است. فلسطينيان در سايه تلاش هاى خود و رهبر فقيدشان ياسر عرفات موفق شدند پس از سال ها آوارگى در كشورهاى مختلف منطقه، اولين دولت خود را در بخشى ولو كوچك از سرزمين شان تشكيل دهند و اين بار در اولين سال مبارزه بدون حضور عرفات گامى ديگر نيز به پيش نهادند و با برگزارى انتخابات مجلس ملى موقعيت خود را در اراضى بازپس گرفته تثبيت كردند. برگزارى اين انتخابات، پيروزى حماس و تشكيل مجلس ملى و در آينده انتخاب دولت جديد، رويدادهاى بسيار تاثيرگذارى بر آينده فلسطينيان و دولت مستقل فلسطين و همچنين بر سياست هاى اسرائيل و نيز بر كشورهاى عربى خاورميانه خواهند بود. اولين و مهمترين تاثير انتخابات بر ساختار سياسى فلسطين تغيير احتمالى منش و روش دو گروه حماس و فتح خواهد بود. سياست هاى راهبردى حماس و انگيزه اصلى تاسيس آن سازماندهى و رهبرى مبارزه مسلحانه عليه اسرائيل با هدف آزادى تمامى سرزمين هاى اشغالى از آغاز تاسيس اسرائيل در سال ۱۹۴۸ بوده است.
اما شركت حماس در انتخابات شهردارى ها و سپس انتخابات مجلس ملى فلسطين موجب چرخشى در سياست هاى راهبردى اين جنبش شده است و نشان داد كه حماس با استفاده از ابزارهاى مسالمت آميز مى تواند به قدرت وارد شود و پايگاه خود را ميان مردم فلسطين تقويت و تثبيت كند. سياست راهبردى حماس اگرچه همچنان ادامه مبارزه مسلحانه عليه اشغالگران است اما هيچ گاه اصل مشاركت در فرآيندهاى مسالمت آميز براى حضور در قدرت از جمله انتخابات مجلس ملى را نفى نكرده بود.
در پى پيروزى حماس در انتخابات، محمود عباس رئيس دولت فلسطين بلافاصله اعلام كرد كه حماس را مامور دولت جديد خواهد كرد. نخست وزير استعفا داد تا راه براى تشكيل دولت جديد توسط حماس باز شود و جابه جايى قدرت به طور مسالمت آميز صورت گيرد. اكنون حماس به عنوان قوى ترين سازمان داراى مشى مبارزه مسلحانه فلسطينى با لحظات سرنوشت سازى روبه رو است. آيا اسرائيل را به رسميت مى شناسد و به پيمان ها و توافق هاى قبلى پايبند خواهد بود؟ به رسميت شناختن اسرائيل براى آغاز مذاكرات تشكيل دولت فلسطين فشارهاى داخلى و خارجى زيادى نيز بر رهبران حماس براى پذيرفتن پيش شرط وارد مى شود. در اين شرايط حماس ناچار به انتخابى ميان اساسنامه خود و منافع ملى فلسطين خواهد بود. چنين عملى اگرچه ممكن است در ظاهر به نفع اسرائيل به نظر برسد اما در واقع خلع سلاح اين رژيم از يكى از مهمترين ابزارهاى تبليغاتى و مظلوم نمايى اش خواهد بود. حماس با شركت خود در انتخابات نشان داد كه حتى گروه هايى نظير حماس هم حاضر به پذيرش اصول و قواعد بازى مسالمت آميز دموكراسى براى تحقق اهداف خود هستند و ترجيح مى دهند كه با سلاح صلح و قدرت حق، نه حق قدرت به اهداف خود برسند. در انتخابات اخير مجلس ملى، بزرگترين و با سابقه ترين سازمان فلسطين، يعنى الفتح شكست خورد و اين شكست البته موجب آن نخواهد شد كه فتح به كلى از صحنه خارج شود. بلكه به احتمال زياد موجب تجديدنظر در سياست ها و رفتارهاى سياسى فتح و بازسازى تشكيلاتى آن به صورت يك حزب سياسى خواهد شد. فتح وارث نزديك به نيم قرن مبارزه در راه آرمان مردم فلسطين است. ياد و خاطره عمليات پيروزمندانه اى چون «نبرد كرامه» و رهبرانى چون ابوعمار و ابوجهاد در ميان فلسطينى ها همچنان زنده است. رهبران و مؤسسين فتح، اگرچه خود عموماً مردمانى باايمان و مسلمان بودند، اگرچه شايد تركيب فرهنگى دينى مردم فلسطين و تركيب نيروهاى فعال در درون سازمان آزاديبخش فلسطين در دوران مبارزات مسلحانه ايجاب مى كرد كه ساف حتى الامكان از توسل به مواضع اسلامى فاصله بگيرد تا بتواند همه نيروهاى فلسطينى، اعم از مسلمان، مسيحى، ماركسيست و غيره را در خود جاى دهد و نمايندگى كند اما نتايج انتخابات اخير نشان داد كه در مراحل استقرار يك نظام تامين نظر اكثريت يك جامعه و رعايت اصول هويتى آن اهميتى بيش از دوران مبارزه مى يابد. حماس اگرچه به عنوان يك جنبش اسلامگرا اكثريت نمايندگان مجلس را به دست آورده است ولى اين پيروزى را تنها به خاطر شعارهاى ضدصهيونيستى و مواضع ايدئولوژيك خود كسب نكرده، صداقت و پاكى فعالان حماس در جلب حمايت مردم يكى از تاثيرگذارترين عوامل بر نتايج انتخابات اخير فلسطين بود. متاسفانه برخى از كادرهاى فتح و ساف به شدت به ناپاكى ها آلوده شده اند و اين هم در دوران نبرد آزاديبخش فلسطينيان تاثيرات منفى بر جاى گذاشته بود و هم در دوران استقرار حاكميت فلسطينى در بخشى از سرزمين هاى اشغالى و تاسيس دولت خودگردان، موجبات نارضايتى شديد مردم و اعتراضات جهانى را فراهم ساخته بود. تا آنجا كه پاكسازى نهادهاى اجرايى دولت خودگردان يك ضرورت اجتناب نا پذير شده بود.
انتخابات اخير و پيروزى حماس بر سياست هاى دولت اسرائيل نيز اثرگذار خواهد بود. اولاً اين انتخابات و تحولات مربوط به آن از پيامدهاى مثبت توافقنامه اسلو ميان ساف و اسرائيل و انتقال رهبرى از آوارگى در كشورهاى عربى به داخل سرزمين هاى اشغالى است. اسرائيل با تمام نارضايتى هايى كه از فرآيند صلح دارد، راهى جز تن دادن به پيامدهاى آن، از جمله تاسيس دولت مستقل فلسطين در پيش رو ندارد.
يكى از موارد اختلاف ميان فلسطينيان و اسرائيل و مانع بر سر راه تاسيس دولت فلسطين، مسئله بيت المقدس شرقى است. بيت المقدس شرقى از جمله سرزمين هايى است كه در جنگ ۱۹۶۷ به اشغال اسرائيل درآمد. فلسطينيان بحق مى خواهند بيت المقدس شرقى را پايتخت خود قرار دهند و تا امروز اسرائيل به شدت با اين حق مخالفت كرده است. حتى در انتخابات اخير، اسرائيل در ابتدا اعلام كرد كه به فلسطينى هاى ساكن بيت المقدس شرقى اجازه شركت در انتخابات را نمى دهد. خوشبختانه با پافشارى محمود عباس رئيس دولت فلسطين مبنى بر اينكه در اين صورت انتخابات را برگزار نخواهد كرد، اسرائيل ناچار به موافقت با شركت فلسطينى هاى ساكن اين شهر در انتخابات مجلس شد ولى اعلام كرد به كانديداهاى حماس اجازه فعاليت انتخاباتى در اين شهر را نمى دهد. حتى كانديداهاى حماس را كه وارد بيت المقدس شده بودند بازداشت كرد. هرچند سرانجام با اعتراض ناظران بين المللى تسليم شد و نامزدهاى انتخاباتى حماس را آزاد كرد. به اين ترتيب انتخابات مجلس ملى و شركت حماس در انتخابات موجب عقب نشينى اسرائيل از سياست هايش شد. از طرف ديگر برگزارى انتخابات فلسطين در زمانى صورت گرفت كه نخست وزير اسرائيل شارون به شدت بيمار شده بود و دولت اسرائيل در وضعيت شكننده اى قرار گرفته بود و نمى توانست در برابر فشارهاى بين المللى مقاومت كند. پيروزى حماس موجب شده كه بسيارى از دولتمردان اسرائيل سياست شارون در عدم همكارى كافى با محمود عباس را مورد نقد قرار دهند. آنها همچنين به اين نكته پرداختند كه اگر دولت اسرائيل شرايط محمود عباس را در مورد شهرك هاى يهودى نشين در كرانه غربى رود اردن و برداشتن ديوار حائل مى پذيرفت، موجب تقويت موضع وى مى شد و از پيروزى حماس جلوگيرى مى كرد. آنها مسئوليت پيروزى حماس را نتيجه سياست هاى نادرست و تماميت خواهى دولت اسرائيل مى دانند.
در ژوئيه سال ۲۰۰۱ هنگامى كه كلينتون، ياسر عرفات را براى پذيرش شرايط اوليه پيشنهادى صلح تحت فشار قرار داد، عرفات كه واقع بينانه شرايط پيشنهادى را به نفع فلسطينيان نمى دانست پاسخى به اين مضمون به رئيس جمهور وقت آمريكا داد كه اگر آنچه را شما پيشنهاد مى كنيد من بپذيرم، حماس فردا بر سر قدرت خواهد آمد. در واقع دولت شارون در حالى كه كمترين امتياز را به محمود عباس مى داد، در برابر فشار حماس مجبور شد، يك طرفه غزه را تخليه كند. پيروزى حماس تحقق پيش بينى ياسر عرفات بود كه اگر دولت اسرائيل و آمريكا دست از زياده طلبى برندارند و در چارچوب قطعنامه ۲۴۲ از تمام سرزمين هاى اشغالى در جنگ ۱۹۶۷ بدون قيد و شرط عقب نشينى نكنند و دولت مستقل فلسطين را به رسميت نشناسند، روزى مجبور خواهند شد نظير عقب نشينى از غزه با فشار حماس و مقاومت مردم فلسطين به آن تن دهند.
اكنون فرآيند صلح در خاورميانه به يك نقطه چرخش تاريخى خود رسيده است. دولت اسرائيل در آستانه يك تصميم مهم است: خروج كامل از غرب رودخانه اردن، برداشتن ديوار حائل، برچيدن شهرك هاى يهودى نشين و به رسميت شناختن دولت مستقل فلسطينى با پايتختى بيت المقدس شرقى. مبحث مهم ديگرى كه باقى مى ماند حق بازگشت تمامى آوارگان فلسطينى به سرزمين خود مى باشد. آوارگان دوران اوليه اشغال سرزمين ها، در زمان تاسيس دولت اسرائيل و آوارگان جنگ ۱۹۶۷. به نظر مى رسد در مورد حق بازگشت گروه دوم آوارگان توافق وجود دارد. زيرا آنها به غزه و كرانه غربى رود اردن برمى گردند كه پيامدهاى سياسى و اقتصادى آن برعهده دولت فلسطين است. آنچه مهم است اجراى عدالت براى گروه اول آوارگانى است كه سال ها است از محل زندگى خود رانده شده اند. شايد در صورت موافقت نمايندگان فلسطين و فشار جامعه جهانى اسرائيل در اين مورد نيز ناچار به پرداخت غرامت به اين گروه از آوارگان گردد. آنچه در فلسطين رخ داد مى تواند سرمشق مناسبى براى مردم منطقه خاورميانه باشد، فلسطينيان با وجود مسائل و مشكلات فراوانى كه آنان را احاطه كرده است به هيچ وجه و با هيچ بهانه اى اصول دموكراسى را ترك نكردند و دولت فلسطين نيز خردورزانه نتيجه انتخابات و شكست خود را پذيرفت. نسيم آزادى اين بار از سوى قبله اول مسلمين به سمت كشورهاى اسلامى مى وزد.
مردم فلسطين نيز اكنون بيش از هر زمان ديگرى به آرمان خود داير بر تشكيل دولت مستقل فلسطين و تاسيس كشور فلسطينى نزديك شده اند و پيروز انتخابات مجلس ملى فلسطين در معرض يك آزمون تاريخى قرار گرفته است. حماس يك جنبش اسلامگرا است. برخى از جنبش هاى اسلامگراى سنتى يا محافظه كار، (نظير جبهه نجات الجزاير) دموكراسى را كفر مى دانند و آن را برنمى تابند. اين گروه از اسلامگرايان، از طريق فرآيند دموكراسى قدرت را به دست مى گيرند، اما در اولين گام ها تحت تاثير باورهاى متصلب و متحجرانه خود، با نفى تساهل و تسامح و با اعمال سياست هاى تماميت خواهانه، سرچشمه هاى دموكراسى را مى خشكانند. اين نگرش ها و اعمال سياست هاى برخاسته از آن، در مراحل بعدى به اعتبار و اقتدار حكومت سنت گرايان به شدت لطمه وارد مى سازد. در مورد فلسطين، اگر حماس به مبانى مردم سالارى وفادار نماند، نه تنها به اقتدارش لطمه وارد خواهد شد، بلكه فرآيند رو به گسترش تاسيس كشور دولت مستقل فلسطينى به شدت دچار اختلال خواهد شد. در شرايط كنونى، اگرچه حماس اكثريت كرسى هاى مجلس ملى را به دست آورده است اما منافع و مصالح مردم فلسطين ايجاب مى كند كه حماس با جلب همكارى ساير گروه هاى فلسطينى با درايت و واقع بينى، به دور از انحصارطلبى با شركت ساير گروه هاى سياسى، دولت جديد را معرفى نمايد و با بهره مندى از تمامى پتانسيل گروه هاى فلسطينى، يك دولت قوى، واقع نگر، همزمان با التزام به قوانين بين المللى، راه را بر سوءاستفاده اسرائيل از اخلال در روند صلح ببندد و عقب نشينى اسرائيل از مناطق اشغالى را تسريع كند. نهضت آزادى ايران، ضمن تبريك به ملت فلسطين و جنبش حماس موفقيت آنان را در ادامه راهى كه در پيش رو دارند صميمانه خواستار است.
