2)فناوريهاي ارتباطي و درگيرسازي مدني(17)

فناوريهاي ارتباطي و اطلاعاتي (اينترنت و تلويزيونهاي ماهواره‌يي) از يك سو، اطلاعات و آگاهي سياسي و اجتماعي افراد را افزايش مي‌دهند و از سوي ديگر افراد و گروهها را در مسايل سياسي و مدني درگير مي‌سازند. خانم پيپانوريس، در ارتباط با اثرات اين فناوريها بر درگير سازي مدني، چند فرض عمده را مطرح مي‌كند كه عبارت است از:

1)اينترنت ممكن است به آگاهسازي، سازماندهي، بسيج و درگير سازي مدني افراد و گروههاي به حاشيه رانده شده، جوانترها و اقليتهاي سياسي منجر گردد. (Norris, 2001, Chap. 11, p.1) به اعتقاد وي، اينترنت با تأمين فرصتهاي سياسي؛ از قبيل كسب اطلاعات راجع به احزاب و گروههاي سياسي، دسترسي به كنفرانسهاي اينترنتي، گروههاي سياسي مجازي، اتاقهاي گفتگو، ارتباط سياسي دوسويه با مقامات حكومتي و فعالان سياسي و غيره، مي‌تواند در بسيج و درگير سازي مدني تأثير گذار باشد. (Ibid, p.2)

2- اينترنت، به مثابه تريبوني براي احزاب و گروههاي سياسي معترض و اقليت، مي‌تواند به تضعيف حكومتهاي اقتدارگرا و گسرش دموكراسي كمك كند. (Ibid, chap. 5, p.4) گروههاي سياسي و فعالان سياسي، از طريق اين فناوريها، فساد سياسي و اقتصادي، تبعيضها، سركوبهاي سياسي، ناكارآمديهاي حكومت و موارد ديگر را آشكار مي‌سازند و با برجسته‌سازي اين ضعفها، چالشهاي جدي براي اين نوع حكومت‌ها ايجاد مي‌كنند. سازمانهاي بين‌المللي غيردولتي نيز، مي‌توانند از طريق اين فناوريها، اعتراضات گسترده را عليه حكومتهاي اقتدارگرا بسيج كنند. نوريس، با اشاره به يكي از مطالعات انجام شده، بين مردمگرايي و پيامهاي سياسي از طريق ايميل – يا پست الكترونيكي – رابطه مثبت مي‌بيند. (Ibid, p.5)

3- اينترنت، مي‌تواند در اشاعه ارزشهاي سياسي دموكراتيك؛ از قبيل مشاركت، آزادي بيان، تساهل، عدالت وغيره تأثيرگذار باشد. (Ibid, chap 10, p.2) گسترش اين ارزشها، مي‌تواند بستر و محيط همدلانه براي جنبشهاي اجتماعي و شبكه‌هاي حمايتي بين‌المللي ايجاد كند و مشاركت سياسي را در سطح جهاني گسترش دهد. شواهد نشان مي‌دهد كه كاربران اينترنت در ايالات متحده و اروپا، گرايش بيشتري به ارزشهاي فوق مادي (18) و دموكراتيك داشته‌اند. (Ibid, p.13)

فناوريهاي نوين ارتباطي، مي‌توانند بسترهاي مساعدي را براي مشاركت افراد و گروههاي سياسي و اجتماعي فراهم سازند. مطالعات بيمبر، حاكي از آن است كه در حال حاضر، اينترنت بر مشاركت سياسي و درگير سازي افراد آگاهتر و خيلي علاقمند، بيشتر تأثيرگذار بوده است تا افراد عادي و كمتر آگاه، واقعيت آن است كه دسترسي به اينترنت، مشروط به آنست كه فرد از مهارتهاي رايانه‌يي، آگاهي سياسي پيشين، درآمد كافي و آشنايي لازم با زبان انگليسي برخوردار باشد. در حالت خاص، مي‌توان گفت كه اينترنت بر افراد تحصيلكرده‌تر و مرفه‌تر تأثيرگذار بوده است. در آينده، با افزايش مهارتهاي كامپيوتري، كاهش هزينه‌هاي تجهيزات كامپيوتري و هزينه استفاده از اينترنت و گسترش اينترنت در مناطق عقب مانده جهان، مشاركت و درگيري مدني در جهان، باز هم افزايش خواهند يافت.

نتايج پيمايش NES (مطالعات ملي انتخابات ايالات متحده آمريكا) حاكي از آن است كه 28 درصد از افراد مورد مطالعه، شركت در انتخابات و 24 درصد، مشاركت مدني را؛ ناشي از اطلاعات اينترنتي دانسته‌اند. (Bim- ber, 2001, p.62) يكي از ظرفيتهاي اينترنت، امكان برقراري تماس با مقامات حكومتي است. دفتر نخست‌وزيري بريتانيا، گزارش داد كه وبسايت نخست وزير، به طور متوسط در نخستين نه ماه فعاليت خود، ميزبان 5739 نفر بوده است و دفتر رياست جمهوري كره جنوبي نيز ميزبان بيست هزار نفر در مراحل اوليه آغاز به كار خود بوده است. (Uhm & Hagve, 2001, p.10)

رينگولد، معتقد است كه در عصر فناوريهاي اطلاعاتي، حوزه عمومي، تجديد حيات ريشه‌يي داشته است. در اين حوزه، علاوه بر تبادل اطلاعات، تعامل و گفتگوي شهروندان در اجتماعات مجازي ممكن گرديده است. به اعتقاد وي، شبكه‌‌هاي عمومي الكترونيكي، نمايانگر يك شكل جديد از دموكراسي الكترونيكي است. (Malina, 1990, p.27) دموكراسي الكترونيكي، يا ديجيتالي، يا دموكراسي قوي(19)در طيف وسيعي از كاربستهاي اين فناوريها در زمينه كنفرانسها، گردهماييها و ارتباطات الكترونيكي بين افراد، افراد و گروهها، بين گروهها و بين افراد و گروهها با مقامات حكومتي و افزايش حضور انجمنهاي محلي و منطقه‌يي در فضاي سياسي واقعي و فضاهاي مجازي اينترنتي به كار مي‌رود. (Hague, 1999, p.6) (Hale, 1999, p.150)

اينترنت، مي‌تواند يك تريبون عمومي بي‌طرف براي تبادل نظر دموكراتيك و مستقل از كنترل دولت باشد و به لحاظ تئوريك، اين تريبون مي‌تواند با شرايط گفتگوي مطلوب و ايده‌آل مورد نظر هابرماس در حوزه عمومي سازگار باشد. براي مثال، مي‌توان به سايت UKCOD «دموكراسي آن لاين شهروندان بريتانيا» اشاره كرد. تحقيقات، نشان مي‌دهد كه افراد ترجيح مي‌دهند با افراد و گروههاي هم عقيده با خود، تشكيل يگ گروه بدهند، با اين هدف كه به همگني بيشتر در عقايد و ديدگاهها برسند. (Colman, 1999, p.206) نتيجه يك پژوهش در اسلواني حاكي از آن است كه در بين 126 نفر مورد مطالعه، 84 درصد اظهار داشته‌اند كه يك يا چند بار به وبسايتهاي نهادهاي سياسي مراجعه كرده‌اند و 73 درصد در نظرخواهي و 40 درصد آنها درامضاي تومارهاي الكترونيكي مشاركت داشته‌اند. (Oblac, 2003, p.2)

اينترنت، از پتانسيلهاي مساعدي براي برقراري ارتباط بين فعالان سياسي، گروههاي مخالف حكومت و اشاعه ديدگاههاي آنها و افشاي اسناد محرمانه، فسادهاي حكومتي، جمع‌آوري شكايتهاي اينترنتي و سازماندهي اعتراضها عليه حكومتها و گسترش اطلاعات سياسي در سطح جهاني برخوردار است. براي مثال، مي‌توان به استفاده فعالان سياسي چيني از اينترنت عليه اقدام دولت خود در سركوب آزاديخواهان در ميدان تيان آن من و استفاده چريكهاي چياپس از اينترنت عليه حكومت مكزيك اشاره كرد. (Janson, 2001, pp. 99- 100) در خاورميانه عربي، شواهد حاكي عدم تاييد تأثير فناوريهاي ارتباطي بر تغييرات سياسي است؛ فقط گروههاي معترض عراقي و كميته دفاع از حقوق مشروع مردم عربستان در خارج از كشور، از طريق اينترنت با حكومت وقت مبارزه مي‌كرده‌اند.

3)فناوريهاي ارتباطي – اطلاعاتي و گسترش اطلاعات سياسي

ماهواره‌ها و اينترنت، با ويژگيهايي از قبيل انتقال حجم بالاي اطلاعات سياسي – ا جتماعي، تنوع موضوعي و انتقال و مخابره سريع اطلاعات و گزارشها و رويدادها، مي‌توانند منبع مهم اطلاعات رسانه‌يي در عصر جديد باشند. هزينه‌هاي كاهشي خريد آنتنهاي ماهواره‌يي و اتصال به اينترنت، باعث خواهد شد كه در آينده كاربران اينترنت و دريافت كنندگان اخبار و برنامه‌هاي سياسي و اجتماعي ماهواره‌ها، به سرعت افزايش يابند. از اين جهت است كه مي‌توان گفت؛ اين فناوريها در آينده بتوانند در افزايش اطلاعات سياسي تأثير بسزايي داشته باشند. همچنان كه، در حال حاضر براي اقشار مرفه و تحصيلكرده در كشورهاي پيشرفته و حتا، در كشورهاي در حال توسعه، از منابع مهم به دست آوردن اطلاعات سياسي هستند.

به گفته پيپانوريس، با پيدايش فناوريهاي ارتباطي، يك حوزه عمومي جديد شكل گرفته است كه در آن، احزاب و گروههاي سياسي و سازمانهاي بين‌المللي غيردولتي كه در زمينه حقوق بشر، محيط زيست، دفاع ازحقوق نويسندگان و آزادي بيان، زنان، فعالان سياسي، گروههاي خبري(20)، اتاقهاي گفتگو(21)، كنفرانسهاي از راه دور(22) و غيره، حضور الكترونيكي (مجازي) دارند. (Norris, 2001, p.3, chap.5)

يكي از ويژگيهاي جامعه مدني و حوزه عمومي گردش آزاد نهادها، عقاید و اطلاعات سیاسی است. حوزه عمومی تازه‌اي شكل گرفته كه در مقياس جهاني، منبعي بسيار چشمگير در زمينه اطلاعات سياسي، عقايد و نمادهاي ارزشي و سياسي گروهها، سازمانها و افرادي است كه در اين حوزه عمومي، حضور مجازي و الكترونيك دارند. به اين فضاها، «سايبرسپيس» يا سپهر الكترونيك يا مجازي گفته مي‌شود. هر يك از اين گروهها و فعالان سياسي در سطح جهاني و ملي، از راه رسانه‌هاي نو، به تبليغ عقايد، انديشه‌ها و آرمانهاي سياسي و اجتماعي خود مي‌پردازند.

يكي از ابعاد اطلاعرساني سياسي رسانه‌هاي نوين (اينترنت و ماهواره‌ها)، معرفي احزاب سياسي است. احزاب سياسي، از طريق رسانه‌هاي جديد، به معرفي ديدگاهها، عقايد و سوابق فعاليت سياسي خود مي‌پردازند. بيشتر احزاب در جهان داراي وبسايت حزبي (23) هستند؛ حتا، برخي احزاب چندين وب – با عنوان web page- براي شعبه‌هاي محلي و ايالتي دارند و مي‌توانند با شهروندان، ارتباط برقرار كنند. احزاب سياسي، از دموكراسي ديجيتالي براي انتقال اطلاعات و عقايد سياسي خود، جذب اعضاي جديد، تجميع خواسته‌ها و حفظ ارتباطات حزبي، استفاده مي‌كنند. احزاب سياسي، از طريق E- mail با اعضا در ارتباط هستند و خلاصه جلسات و تصميمات حزبي را به اطلاع آنان مي‌رسانند (Nixon, 1999, p.141) احزاب سياسي، علاوه بر اينترنت، از طريق ماهواره‌ها ورسانه‌هاي ديگر؛ جلسات و همايشهاي حزبي را در سطح وسيع پوشش مي‌دهند.

مخاطبان، از طريق ماهواره‌ها و اينترنت، اطلاعاتي راجع به ايدئولوژي احزاب، تشكلات و سازمانهاي آنها و برنامه‌هاي حزب، براي انتخابات كسب مي‌كنند. در يك پيمايشي كه در انگلستان صورت گرفته، نتايج نشان داده كه سايتهاي حزبي در اينترنت و تلويزيونهاي خبري و ماهواره‌يي، تا حد 15 درصد براي يادگيبري مردم درباره سياستهاي حزبي مؤثر بوده است (Norris, 2002, p.17). برخي وبسايتهاي حزبي، اطلاعات مفصلي درباره رهبري، تشكيلات، تاريخچه، نشستها، برنامه‌ها، اعضاي فعال و غيرفعال، نشريات حزبي، شاخه‌هاي حزبي، كانديداها و غيره، ارايه مي‌دهند.

در حال حاضر، بيش از يك هزار حزب سياسي در محيط آن لاين online هستند و ما مي‌توانيم آخرين اطلاعات راجع به احزاب را كسب كنيم. (Norris, 2000, p.1) افراد خوشبين، معتقدند كه گسترش سريع وبسايتها، مي‌تواند بهترين اميدواري در دوران معاصر در جهت تقويت احزاب سياسي و دموكراسي باشد. (Ibid, p.2) ارتباط بين مسوولان حزبي و اعضا، مي‌تواند به حمايت احزاب از دموكراسي منجر شود. به گفته پيپا نوريس، به طور متوسط، هر كشور، هفت حزب با گروه سياسي در محيط آن لاين اينترنت دارد. يعني، هر كشور، حدود چهل حزب يا گروه سياسي در شبكه اينترنت دارد. پس از آمريكاي شمالي، اروپاي غربي، در رده دوم است كه هر كشور بيشتر از 12 حزب يا گروه سياسي دارد. وبسايتهاي حزبي براي كشورهاي خاورميانه و جنوب آفريقا، كمتر از 5 حزب است. ايالات متحده، با 67 حزب در online در رأس قرار دارد. اسپانيا، آلمان، ايتاليا، كانادا و بريتانيا، هر كدام با بيش از 45 حزب در رتبه دوم قرار دارند. آفريقاي جنوبي 18 حزب، هند 20 حزب و آرژانتين 29 حزب در محيط آن لاين دارند. (Ibid, pp. 6- 7)

علاوه بر احزاب سياسي، گروههاي خبري سياسي بسيار زيادي در شبكه اينترنت حضور دارند و از آن طريق پيامها و اطلاعات و تحليل سياسي خود را ارايه مي‌دهند. براي جستجو و كسب اطلاعات در مورد اين گروهها، مي‌توان به نشاني اينترنتي Usenet political newsgroup. Com مراجعه كرد: (whilhelm, 1999, p.177) براي مثال web white Iblue با 17 وبسايت خبري، اطلاعاتي راجع به مسايل سياسي و حكومت ارايه مي‌دهد. (Iupia 2000, p.3)

يكي ديگر از ابعاد اطلاعرساني ماهواره و اينترنت، معرفي حكومتها، تشكيلات و نهادهاي سياسي است. دپارتمانها و نهادهاي حكومتي در محيط آن لاين حضور دارند. براي مثال، نهادهاي حكومتي مي‌توانند از طريق اينترنت، ضمن معرفي خود، از مردم راجع به عملكرد خود نظرخواهي كنند. شهروندان، ضمن آشنايي و كسب اطلاعات راجع به تصميمات و عملكردهاي آن نهاد، مي‌توانند نظر پيشنهادي يا اعتراض خود را اعلام نمايند. (Norris, 2000, p.3) براي كسب اطلاع راجع به نهادهاي حاضر، مي‌توان به نشاني اينترنتي (Gov- ernments on the www) مراجعه كرد.

به گفته پيپانوريس، در ژوئن سال 2000 ميلادي، 14 هزار نهاد دولتي در محيط آن لاين حضور داشته‌اند و در رأس آنها، نهادهاي حكومتي آمريكاي شمالي و اروپاي غربي بوده و پس از آنها، كشورهاي اسكانديناوي و خاورميانه بوده‌اند. (Ibid, p.7) در بريتانيا، اطلاعات مربوط به خدمات حكومت از طريق نظامهاي اطلاعرساني الكترونيكي، كامپيوترهاي خانگي و تلويزيونهاي دوسويه ارايه مي‌شود. اخيراً، توني بلر، نخست‌وزير (سابق) بريتانيا تلاش كرده كه از طريق برنامه‌هاي اينترنتي با مردم رابطه برقرار كند و با ايجاد وبسايت www.uk.gov سعي كرده بخشي از دستاوردهاي حكومت خود را به اطلاع مخاطبان برساند، به طوري كه در يك هفته، بيش از 4000 نفر به وبسايت وي مراجعه كردند. (Tumber, 2001, p.23)

سايتهاي انتخاباتي در اينترنت، منبع ديگر اطلاعرساني به مخاطبان است. در ايالات متحده، شبكه دموكراسي democracy.net اطلاعاتي در مورد كانديداها، برنامه‌ها، سخنراني‌ها، بيانيه‌ها و مشخصات زندگينامه آنان، به مخاطبان عرضه مي‌كنند. از طريق اين شبكه، افراد مي‌توانند در مناظرات كانديداها شركت كنند، سوالاتي بپرسند و از ماهيت برنامه‌هاي سياسي آنان، مطلع شوند. (Docter, 1999, p. 227)

ايالات متحده و بريتانيا و اروپاي غربي، شبكه اجتماعي اينترنتي شكل داده‌اند. اين شبكه‌ها، طيف گوناگوني از داده‌ها و اطلاعات سياسي و اجتماعي را ارايه مي‌دهند و در تلاشند كه با برقراري ارتباط دوسويه با شهروندان و معرفي اطلاعات به آنها، دموكراسي در سطح محلي را ارتقاء بخشند (Locke. 1999, pp.111- 112) براي كسب اطلاعات در اين زمينه، مي‌توان به نشاني اينترنتي Communication. Online مراجعه كرد. يكي از اين وبسايتها www.communities.org.uk است، كه فهرستي از حدود 40 شبكه اجتماعي در بريتانيا را معرفي مي‌كند و حدود 250 هزار صفحه اطلاعات دارد. (Ibid. 215)

رسانه‌هاي نوين ارتباطي، كانالها و ابزار سياسي مهمي براي شناخت و آگاهي سياسي، هوشيارسازي، فهم و جهتدهي شهروندان، نيروها و گروههاي سياسي و اجتماعي هستند. سيلاب اطلاعاتي – كه توسط رسانه‌هاي نوين، با برد جهاني به راه افتاده- به تدريج، تمامي جوامع را در خود غرق مي‌كند و آنان را در مسايل سياسي و اجتماعي درگير خواهد ساخت. رسانه‌هاي خبري، ماهواره‌يي و اينترنتي، لحظه به لحظه از رويدادهاي سياسي و اجتماعي گزارش مي‌دهند.

اينترنت، ميزبان روزنامه‌هاي مستقل، مجلات، راديوها و به طور كلي رسانه‌هاي خبري ا ست. به گفته پيپانوريس، تا ژوئن 1993، روزانه حدود 20 روزنامه در محيط online حضور داشته و اين رقم در سال 1996، به 100 روزنامه رسيده و در حال حاضر، ياهو (yahoo) ميزبان 6600 روزنامه، 2500 مجله و 8500 ايستگاه راديويي و 538 ايستگاه تلويزيوني است (Norris, 2001, chap. 9, p.5)

ماهواره‌ها و اينترنت، از پتانسيل آموزشي بالا برخوردارند. اين رسانه‌ها، شهروندان را در ارتباط با احزاب و تشكلات مدني، وقايع سياسي، حقوق و وظايف شهروندي و مسووليتهاي حكومت در برابر مردم؛ آموزش مي‌دهند و مطلع مي‌سازند. همچنين، رسانه‌هاي نوين دوسويه با برگذاري گردهماييها و بحثهاي سياسي و اجتماعي به صورت الكترونيكي در اينترنت يا از طريق ماهواره‌ها، مي‌توانند شهروندان را با عمق مسايل سياسي و اجتماعي بيشتر آگاه سازند (barber, 1998, p.582) مخاطب، با مشاهده مناظرات تلويزيوني و اينترنتي و تبادل عقايد سياسي و اجتماعي، پيرامون موضوعات مختلف آگاه مي‌شوند. مطالعات نشان مي‌دهد كه آموزش مدني تأثير زيادي بر افزايش اطلاعات سياسي و قابليتهاي مدني و ارتباطي شهروندان دارد. (Finkel, 2000, p. 1852) گراسمن، معتقد است كه فناوريهاي ارتباطي از توان بالايي در پرورش شهروند آگاه به حقوق شهروندي خويش و علاقه‌مندسازي وي به مشاركت برخوردارند. (Oblack, 2003, p.7) شهروند فعال، بايد مجهز به مهارتهاي سياسي و ارتباطي و شناخت سياسي بالا باشد.

ادامه دارد ...