به دنبال انتشار خبر رسمى پيروزى قاطع حماس در انتخابات، جامعه بين الملل واكنش هاى متفاوتى به اين واقعه مهم نشان داد و از آن به عنوان يك «زلزله سياسى» ياد كرد.
• واكنش مثبت عنان و كميته چهارجانبه
كميته چهارجانبه صلح خاورميانه از جنبش حماس خواست از خشونت دست بردارد و حتى موجوديت اسرائيل را به رسميت بشناسد. كميته چهارجانبه صلح خاورميانه با انتشار بيانيه اى كه وزارت امور خارجه آمريكا آن را منتشر كرد، افزود: اساس تشكيل دو حكومت مستقل منوط به اين است كه تمام گروه هاى درگير در روند دموكراتيك از خشونت و تروريسم دست بردارند و حق موجوديت اسرائيل را به رسميت بشناسند و سلاح خود را همچنان كه در طرح نقشه راه آمده، كنار بگذارند. در اين بيانيه همچنين از تمامى طرف هاى فلسطينى خواسته شده است كه به نتايج انتخابات و فرآيند قانون اساسى اين كشور احترام گذاشته تا روند صلح در فضايى آرام و امن جريان يابد. اين كميته همچنين به محمود عباس و مردم فلسطين به خاطر برگزارى انتخابات در فضايى آزاد، عادلانه و امن تبريك گفت. كوفى عنان دبير كل سازمان ملل نيز از روند صلح آميز براى برگزارى انتخابات فلسطين تقدير كرد. وى در بيانيه اى اعلام كرد كه اين انتخابات را گامى در جهت دستيابى به كشور مستقل فلسطينى ارزيابى مى كند.
• بوش: فلسطينى ها ناراضى بودند
اما واكنش مقامات آمريكايى نيز به انتخابات فلسطين به گونه اى بود كه برخى از كارشناسان آن را به دليل شوك ناشى از آن، براى واشينگتن غيرمترقبه ارزيابى كردند. جورج بوش رئيس جمهورى آمريكا گفت: واشينگتن تا زمانى كه حماس شعار نابودى اسرائيل را كنار نگذارد، با اين جنبش مذاكره نخواهدكرد. بوش در كنفرانس مطبوعاتى در كاخ سفيد با ابراز اميدوارى نسبت به ابقاى محمود عباس رئيس تشكيلات خودگردان، خطاب به جنبش حماس گفت: «اگر نابودى اسرائيل جزء برنامه شما باشد، شما طرف هاى مذاكرات صلح نخواهيد بود.» وى افزود: «آمريكا با حزب سياسى اى كه قصد دارد اسرائيل هم پيمان ما را نابود كند، تعامل نخواهد كرد.» بوش با اين حال با خوددارى از تروريست خواندن جنبش حماس كه واشينگتن آن را سازمان تروريستى مى داند، تاكيد كرد: «آمريكا اكنون بايد با اهتمام ويژه موضوع تشكيل دولت آينده فلسطين را بررسى كند.» بوش گفت: «واضح است كه مردم فلسطين خواهان پايان يافتن اشغال كشورشان توسط اسرائيلى ها هستند، بوش به مسئله فساد ادارى در تشكيلات فلسطين نيز اشاره كرد و گفت: «مردم فلسطين ناراضى و به دنبال بهداشت و آموزش و پرورش براى فرزندان خود هستند.» رئيس جمهور آمريكا ابراز عقيده كرد كه به اعتقاد آمريكا حماس هم پيمان خوبى در روند صلح خاورميانه نيست و نمى تواند شريك صلح باشد. همچنين وزير امور خارجه آمريكا نيز در واكنش به پيروزى حماس در انتخابات پارلمانى فلسطين تاكيد كرد كه موضع واشينگتن در مورد حماس تغيير نمى كند. شينهوا گزارش داد كه «كاندوليزا رايس» وزير امور خارجه آمريكا در مجمع جهانى اقتصاد گفت: «نمى توان يك پا در سياست و پاى ديگر در تروريسم داشت.» بنابراين گزارش رايس به «محمود عباس» رهبر حكومت خودگردان و ملت فلسطين به خاطر برگزارى انتخابات صلح آميز و عادلانه در تمام ابعاد تبريك گفت و افزود: «به نظر مى رسد كه فلسطينيان راه خود را انتخاب كرده اند اما ما بر اين باوريم كه مطالبات زندگى صلح آميز آنها تغيير نكرده است.»
• تعبير پيروزى شيخ احمد ياسين در عربستان
با اعلام نتايج انتخابات مجلس فلسطين و پيروزى چشمگير جنبش مقاومت اسلامى «حماس» برخى محافل رسانه اى در عربستان نشانه اى از نگرانى و توصيه از خود بروز دادند. پيروزى حماس در اكثر رسانه هاى پرشمارگان روز جمعه عربستان بازتاب وسيعى داشت و برخى از اين واقعه به عنوان پيروزى «شيخ احمد ياسين» موسس حماس بر اسرائيل نام بردند. با اين حال روزنامه «عكاظ» چاپ بندر جده نوشت: برخى از ناظرين امور در عربستان نگران اين مسئله هستند كه انتخابات برگزار شده و پيروزى حماس موجب تاثير منفى در داخل فلسطين و به ويژه بر مذاكرات صلح خاورميانه شود. اين روزنامه اضافه كرد: اينك كه حماس از طريق صندوق هاى راى به پيروزى دست يافته، وقت آن فرا رسيده است كه به يك حزب سياسى تبديل شود. به نوشته عكاظ، رهبران حماس بايد با درك درست از شرايط كنونى جهان و منطقه ضمن همكارى با ساير گروه هاى فلسطينى به سياست صلح در مقابل زمين جامه عمل بپوشانند.ملك عبدالله دوم پادشاه اردن نيز بر حق مردم فلسطين براى تشكيل يك كشور مستقل فلسطينى تاكيد كرده و اعلام كرد: اين امر تنها راه براى دستيابى به صلحى جامع و همچنين پايان دادن به مناقشات در منطقه است. عبدالله پس از نشست با يك هيات از اعضاى پارلمان فرانسه گفت: فلسطين و اسرائيل بايد به پاى ميز مذاكرات بازگشته و روند صلح را هر چه سريع تر آغاز كنند. حامد كرزى رئيس جمهور افغانستان در مجمع جهانى اقتصاد در داووس سوئيس اظهار داشت: اگر مردم فلسطين خواست شان را با راى دادن به حماس اعلام كردند ما بايد به آن احترام گذاريم و به حماس فرصت اثبات خودش در دولت فلسطين را بدهيم. پرويز مشرف رئيس جمهور پاكستان نيز با تكرار اظهارات كرزى در اين جلسه گفت: واقعيت اين است كه حماس پيروز شده است. مردم فلسطين آن را انتخاب كرده اند، بنابراين ما بايد اين واقعيت را بپذيريم. مشرف افزود: اسرائيل نيز بايد اين واقعيت را بپذيرد. وى ابراز اميدوارى كرد كه حماس راه رويارويى را كنار گذاشته و به سمت مذاكره با اسرائيل پيش رود. مشرف اظهار داشت: جهان خارج بايد بر دولت حماس در فلسطين و اسرائيل به صورت توامان فشار آورد تا با يكديگر همكارى كنند. كرزى نيز گفت: حماس بايد اين امر را به رسميت شمارد كه مردم اسرائيل يك ملت هستند همان طور كه اسرائيلى ها بايد وجود ملت فلسطين را بپذيرند. عمرو موسى نيز گفت: حماس در دولت با حماس در خيابان ها فرق دارد. اگر حماس قرار است دولت تشكيل دهد مسئوليت اداره دولت، مذاكره و دستيابى به صلح را دارد. اين موضع با موضع آنها در خيابان هاى فلسطين متفاوت است. حاجم الحسنى رئيس مجمع ملى عراق نيز اعلام كرد: ورود حماس به اين عرصه سياسى بايد در خدمت دموكراسى باشد. فشارهايى بر آنها براى دموكراتيك و ميانه رو شدن وجود خواهد داشت يا اينكه از اين عرصه سياسى خارج شوند. الحسنى با اشاره به ياسر عرفات رهبر فقيد تشكيلات خودگردان كه انگ تروريست بودن بر وى خورده بود اما جايزه صلح نوبل را نيز دريافت كرد، گفت: مردم و احزاب مى توانند همان طور كه شرايط تغيير مى كند تغيير كنند.
• حماس بايد سلاح را كنار بگذارد
پيروزى جنبش مقاومت اسلامى «حماس» در انتخابات مجلس قانونگذارى فلسطين و پيامدهاى اين پيروزى در روزنامه هاى لبنان نيز بازتاب گسترده اى داشت. روزنامه «السفير» نوشت: پيروزى حماس، جنبش ملى آزاديبخش فلسطين «فتح» را در وضعيت دشوار قرار داد، اسرائيل را به حالت آماده باش درآورد، آمريكا را دستپاچه و كشورهاى عربى را نگران كرد. به نوشته السفير، پيروزى حماس نقطه عطفى در تاريخ فلسطين و در نزاع اسرائيل با اعراب است و مردم فلسطين پيش از ديگر ملت هاى عرب تصميم گرفتند كه يك جنبش اسلامى را براى رهبرى طرح هاى ملى خود به جاى جنبش فتح انتخاب كنند. اين روزنامه لبنانى افزود: شكست جنبش فتح در انتخابات با پيشينه بيش از نيم قرن مبارزه به عنوان يك نظام كوچك عربى موضوعى آسان و ساده براى قاهره و امان و ديگر پايتخت هاى عربى نخواهد بود. السفير خاطرنشان كرد كه مهمترين نتيجه انتخابات فلسطين اين بود كه «مسئله فلسطين» به روند و جايگاه طبيعى خود بازگشت. به نوشته السفير پيام مردم فلسطين در پايتخت هاى كشورهاى عرب بازتاب گسترده اى داشت، آمريكا و اروپا را در وضعيت دشوار قرار داد، آنها را ناگزير به اعتراف به پيروزى حماس كرد در عين حال اعلام و تاكيد كردند كه اين جنبش بايد سلاح خود را كنار بگذارد و اسرائيل را به رسميت بشناسد. السفير افزود: اين دو شرط آمريكا و اروپا مدت ها است كه محتوا و مصداق خود را از دست داده است. روزنامه «البلد» با اين عنوان كه «پرچم هاى سبز حماس، فلسطين را سبزپوش كرد» نوشت: پيروزى حماس فلسطينى هاى ساكن لبنان را نگران و غافلگير كرد و اين پيروزى براى همه جريان ها و گروه هاى فلسطينى موجود در اين كشور قابل انتظار نبود. «ابوعماد الرفاعى» نماينده جنبش جهاد فلسطين در لبنان به البلد گفت: پيروزى حماس در انتخابات پيامدهاى منفى خواهد داشت زيرا حماس بدون پاسخ دادن به خواسته هاى اسرائيل قادر به تشكيل كابينه نخواهد بود. روزنامه «النهار» نوشت: پيروزى حماس در انتخابات مجلس صحنه سياسى فلسطين را دگرگون كرد، در برابر روند صلح، علامت پرسش قرار داد و معلوم نيست كه نوع واكنش «محمود عباس» رئيس حكومت خودگردان فلسطين در برابر تعهدهايش براى رسيدن به صلح بر اساس گفت وگو با اسرائيل چگونه خواهد بود؟ اين روزنامه اضافه كرد: كابينه اى كه حماس تشكيل خواهد داد توافق ها با اسرائيل را به رسميت نخواهد شناخت زيرا اين جنبش مقاومت را بهترين راه براى بيرون كردن اسرائيل از سرزمين اشغال شده فلسطين مى داند. النهار خاطر نشان كرد: پيروزى حماس اين جنبش را در برابر تهديدها و خطرهاى جدى قرار مى دهد زيرا حماس تجربه حكومت دارى ندارد و انتظار پيروزى به اين گستردگى را نداشت. به نوشته النهار، «كاندوليزا رايس» وزير امور خارجه آمريكا با اشاره به اين كه انتخابات مجلس فلسطين سالم برگزار شد، افزود: پيروزى حماس پيام مهمى براى نسل قديم جنبش فتح به همراه داشت. اين روزنامه افزود: اسرائيل خواستار موضع تند آمريكا و اتحاديه اروپا بر ضدحماس شد و اعلام كرد كه با كابينه اى كه اين جنبش تشكيل دهد گفت وگو نخواهد كرد.
• نشست اضطرارى شوراى وزيران اروپا
وزيران اتحاديه اروپا قرار است روز دوشنبه براى بحث درباره پيروزى جنبش حماس در انتخابات فلسطين در بروكسل گرد هم بيايند. به گزارش خبرگزارى فرانسه خاوير سولانا مسئول ارشد سياست خارجى اتحاديه اروپا، با انتشار بيانيه اى اعلا م كرد نتايج انتخابات فلسطين ما را در موقعيت كاملاً جديدى قرار داد كه نيازمند تحليل در شوراى وزيران خارجه اتحاديه اروپا است. سولانا افزود: اتحاديه اروپا ديدگاه ها و چشم اندازهاى خود را درباره همكارى با دولت آينده فلسطين با توجه به مباحثات دوشنبه و آخرين تحولات در اين باره اعلا م خواهد كرد. سولا نا در بيانيه خود موضع شناخته شده اتحاديه اروپا را درباره شناسايى اسرائيل و حل مناقشه فلسطين و اسرائيل از راه مذاكره كه به تشكيل دو كشور بينجامد يادآور شد. در بيانيه سولا نا آمده است كميته چهار جانبه دوشنبه در لندن و پيش از برگزارى كنفرانس بين المللى لندن، پيروزى حماس را مورد بررسى قرار مى دهد. يك نماينده اتريش در اتحاديه اروپا نيز اعلام كرد كه در صورت چشم پوشى حماس از خشونت، اين اتحاديه در ارزيابى خود نسبت به اين گروه تجديد نظر خواهد كرد. روزنامه «استاندارد» چاپ وين به نقل از وى كه نامش فاش نشده افزوده است: در صورت تحقق اين اقدام مهم از سوى حماس، ارزشيابى جديدى درباره اين سازمان انجام خواهد گرفت. اين اظهار نظر در حالى مطرح مى شود كه اتريش تا خرداد سال آينده رياست دوره اى اتحاديه اروپا را بر عهده دارد. «بنيتا فررو والدنر» كميسر خارجى اتحاديه اروپا نيز گفت: ما تاكيد مى كنيم كه باعث خوشحالى است با هر دولتى تا زمانى كه آماده باشد كار خود را با ابزار صلح جويانه انجام دهد كار كنيم. همچنين «ورونيك دو كايزر» رئيس گروه ناظران اتحاديه در اين انتخابات گفت: فلسطينى ها درسى را در زمينه دموكراسى به ما آموختند. انتخابات آنها با شركت چندين حزب و در فضايى كثرت گرا برگزار شد. «اميدوارم فلسطينيان به صلح و دموكراسى كه لايق آن هستند، دست يابند.
• نگرانى فرانسه، آلمان، سوئد و ايتاليا
دومينيك دوويلپن نخست وزير فرانسه روز پنجشنبه در پاريس نسبت به نتايج انتخابات مجلس قانونگذارى فلسطين ابراز نگرانى كرد. وى در جمع خبرنگاران گفت: شرايط به گونه اى است كه مرا به بيان اين نگرانى واداشته است. نخست وزير فرانسه در ادامه ابراز اميدوارى كرد شرايط به گونه اى باشد كه بتوان با دولت جديد فلسطين، هر دولتى كه مى خواهد باشد، همكارى كرد. اين شرايط به گفته وى كنار نهادن خشونت، شناسايى دولت اسرائيل و احترام به معاهدات بين المللى خواهد بود. دوويلپن در بخش ديگرى از سخنان خود گفت: براى تحقق صلح در نظر داشتن برخى مولفه ها اجتناب ناپذير است. فرانسه با تمام توان خود و با همكارى متحدان اروپايى خود در اين زمينه خواهد كوشيد. وزير خارجه آلمان هم از جنبش مقاومت اسلامى فلسطين به عنوان گروه پيروز در انتخابات پارلمانى خواست رژيم اسرائيل را به رسميت بشناسد. «فرانك والتر اشتاين ماير» وزير خارجه آلمان به راديو «بايرن» گفت: ما مى توانيم وجود گروه هاى مختلف را در دولت فلسطين تصور كنيم اما اين امر با دو شرط همراه است اول گروه هايى كه مى خواهند به دولت بپيوندند بايد خشونت را كنار بگذارند و دوم اين گروه ها به حق موجوديت اسرائيل احترام بگذارند. وزير خارجه آلمان يادآور شد: به نظر مى رسد حماس راه درازى در پيش دارد كه بايد آن را طى كند. دولت سوئد نيز در اظهاراتى مشابه اعلام كرد كه جنبش مقاومت اسلامى «حماس» بايد براى جلب همكارى اتحاديه اروپا، مواضع و خط مشى هاى خود را تغيير دهد. وزير خارجه سوئد در گفت وگو با راديوى اين كشور گفت: حماس بايد سياست هاى خود را به طور اساسى و ريشه اى تغيير دهد، در غير اين صورت، سوئد و اتحاديه اروپا نمى توانند با دولت آينده فلسطين كه حماس در آن از موضع برتر برخوردار است، همكارى كنند. وى افزود: اتحاديه اروپا نمى تواند با رژيمى كه از خشونت اجتناب نمى كند و حق موجوديت اسرائيل را به رسميت نمى شناسد، همكارى كند. سيلويو برلوسكونى نخست وزير ايتاليا نيز از پيروزى جنبش حماس در انتخابات فلسطين اظهار تاسف كرد. برلوسكونى گفت: از نتيجه انتخابات در فلسطين دلگير و غمگين هستم. وى گفت: تلاش زيادى انجام داده بودم تا بتوانم فلسطينى ها و اسرائيلى ها را به يكديگر نزديك كنم. برلوسكونى افزود: طرح هاى متعددى در اين زمينه ازجمله كمك سه ميليارد دلارى براى بهبود اقتصاد نوار غزه اختصاص داده بودم ولى با پيروزى حماس همه چيز را بايد از اول از سر گرفت زيرا حماس رابطه دوستانه اى با اسرائيل ندارد.
• لندن در دو راهى مذاكره با «حماس»
جك استراو وزير خارجه انگليس روز پنجشنبه در سخنانى در تركيه گفت: حماس بايد متوجه باشد كه دموكراسى و تقبيح خشونت با هم مرتبط اند. وى در پاسخ به سئوالى درباره اينكه آيا جامعه بين الملل مى تواند با حماس همكارى كند، گفت: بايد منتظر بود. جامعه بين الملل از حماس خواهد خواست كه خشونت را نفى كرده و موجوديت اسرائيل را به رسميت بشناسد. انگليس كه طبق قانون ضد تروريستى مصوب سال ۲۰۰۰ شاخه نظامى حماس به نام «گردان هاى عزالدين قسام» را جزء گروه هاى تروريستى مى شناسد، اكنون در دو راهى پذيرش نتايج انتخابات و ارتقاى تماس ها با گروهى كه از طريق فرآيندى دموكراتيك به قدرت مى رسد و يا ادامه سياست قبلى قرار گرفته است. ناظران معتقدند، لندن براى اتخاذ موضعى رسمى در اين خصوص با وضعيتى همانند شرايط پيش از اعلام ترك موضع سنتى خود و آغاز مذاكرات با حزب جمهوريخواه ايرلند «شين فين» روبه رو است. لذا هنوز مشخص نيست، آيا دولت كارگرى «تونى بلر» نخست وزير انگليس قصد دارد به تبعيت از اتحاديه اروپا خط مشى واقع بينانه ترى نسبت به تحولات سرزمين هاى اشغالى اتخاذ كند يا اينكه از سياست آمريكايى قطع هرگونه تماس با حماس پيروى كند. بلر روز دوشنبه در اظهاراتى كلى اعلام كرد، دولت انگليس تا برگزارى انتخابات و اعلام نتايج صبر كرده و موضع خود را براساس نتايج اعلام خواهد كرد. وى گفت، مادامى كه حماس اقدامات تروريستى را صريحاً تقبيح نكند، لندن در وضعيت دشوارى در مذاكرات با اين گروه فلسطينى قرار دارد. استراو در تابستان سال جارى نيز با تهديد رهبران حماس به «انزواى ديپلماتيك» خواستار نفى هرگونه اقدام «خشونت آميز» توسط اين گروه شده بود. وى همچنين از حماس خواسته بود، منشور خود را كه بر پايه محو اسرائيل بنيان يافته است، كنار بگذارد.
• موضع متفاوت اسپانيا و تركيه
وزير خارجه دولت سوسياليست اسپانيا از كشورهاى غربى خواست نتايج انتخابات فلسطين را به رسميت بشناسند. «ميگل آنخل موراتينوس» كه پس از اعلام نتايج اوليه انتخابات فلسطين با خبرنگاران سخن مى گفت، اظهار داشت: «انتخابات فلسطين در آرامش كامل برگزار شده و ناظران بين المللى ازجمله ناظران اسپانيايى، صحت آن را تائيد كرده اند.» وى افزود: با اين حال، تا زمان اعلام قطعى نتايج انتخابات فلسطين از سوى كميسيون برگزارى آن، دولت اسپانيا هيچ «ارزيابى سياسى» در اين باره انجام نخواهد داد. موراتينوس تصريح كرد: آنچه مسلم است، اين است كه مردم فلسطين در اين انتخابات آرام، تصميم خود را اتخاذ كرده و ظرفيت دموكراتيك خود را نشان داده اند. وزير خارجه اسپانيا با تاكيد بر اينكه كشورش به نتايج انتخابات مردم فلسطين احترام مى گذارد، گفت: ما ارزيابى سياسى خود را از اين انتخابات پس از اعلام قطعى نتايج از سوى كميسيون انتخابات فلسطين اعلام خواهيم كرد. موراتينوس همچنين گفت كه وزيران خارجه اتحاديه اروپا روز دوشنبه آينده يك «ارزيابى جامع» از نتايج انتخابات فلسطين را با استفاده از «همه اطلاعات» و در «آرامش كامل» به عمل خواهند آورد. موراتينوس پيش از برگزارى انتخابات در فلسطين گفته بود: «در صورتى كه حماس در آن پيروز شود، اسپانيا و اروپا با بازنگرى در رفتار خود نسبت به اين جنبش، پيروزى آنها را به رسميت خواهد شناخت». در همين حال، «خوسه بلانكو» دبيركل حزب حاكم سوسياليست اسپانيا نيز اعلام كرد كه حزبش به اراده مردم فلسطين احترام خواهد گذاشت و به همكارى خود با آنان براى تضمين اهداف هميشگى مادريد در تحقق صلح در منطقه ادامه خواهد داد. اما از سوى ديگر، خانم «ترينيداد خيمنس» دبير روابط بين المللى حزب سوسياليست اسپانيا در بيانيه اى گفت: براى آن كه اتحاديه اروپا به همكارى هاى كنونى خود با دولت فلسطين ادامه دهد، حماس بايد به طور قطعى دست از خشونت بردارد و دولت اسرائيل را به رسميت بشناسد. وى همچنين ضرورت مشاركت گروه «فتح» در دولت آينده فلسطين را كه با پذيرش پيروزى حماس استعفاى دولت خود را اعلام كرده است، مورد تاكيد قرار داد. خيمنس گفت: اگر پيروزى حماس به طور رسمى تائيد شود، به معناى گشودن فصلى تازه در تحولات سياسى فلسطين است. دبير بين المللى حزب حاكم سوسياليست اسپانيا در همين راستا بر از سرگيرى مذاكرات صلح ميان فلسطين و اسرائيل و تداوم همكارى بين المللى در اين زمينه تاكيد كرد. «رجب طيب اردوغان» نخست وزير تركيه نيز گفت: «براساس اصول دموكراسى، بايد پيروزى حماس در انتخابات فلسطين را قبول كرد.» اردوغان كه براى شركت در نشست اقتصادى «داووس» در سوئيس به سر مى برد، اين مطلب را در گفت وگو با شبكه تلويزيونى «تى جى آر تى» تركيه كه به صورت زنده پخش شد، عنوان كرد. وى پيروزى جنبش مقاومت اسلامى فلسطين (حماس) در انتخابات مجلس قانونگذارى فلسطين را «نتيجه آراى مردم» دانست و گفت: «بايد به حماس فرصت داد تا برنامه هاى خود را مطرح كند.» نخست وزير تركيه گفت: «دموكراسى، رژيم تحمل است. بايد پيروزى حماس در انتخابات فلسطين را تحمل كرد و مانع از ادامه روند دموكراسى نشد.» اردوغان با يادآورى اين كه كشورش خواهان «ادامه روند صلح در خاورميانه است»، افزود: در صورت لزوم، تركيه براى ميانجيگرى بين فلسطين و اسرائيل آمادگى دارد.
