ميرزا حسن مجتهد تبريزى از شخصيت هاى تاريخى است كه از زمان خويش تاكنون به خاطر مواضع اصولى و ارزش گرايانه خود، اتهام هايى به او نسبت داده شده است؛ در عين حال، شخصيت او چنان بوده است كه تاريخ نتوانسته نكات مثبت مربوط به وى را از ديده آيندگان حذف نمايد. او از مؤسسان و بنيان گذاران مشروطه تبريز بود؛ اما تندروى هاى برخى مشروطه خواهان، او را به موضع مخالفت با آنان سوق داد.

نوشتار حاضر، ضمن تشريح جايگاه مردمى و محبوبيت و نفوذ اجتماعى مجتهد تبريزى، به مبارزات سياسى - اجتماعى ايشان با استبداد، استعمار، فرق ضاله و بدعت ها مى پردازد و در اين راستا به پاسخ اتهام هايى چون استبدادخواهى و همكارى ايشان با كشور استعمارگرى مانند روسيه مى پردازد. در اين ميان عنايت ثقة الاسلام تبريزى - كه در مشروطه خواهى او ترديد وجود ندارد - نسبت به مجتهد تبريزى، از نكات جالب تاريخى است.

فهرست مطالب کتاب به شرح زیر است:

1. تبار و خاندان

2. تحصيلات و موقعيت علمى

3. پايگاه اجتماعى

4. فعاليت هاى سياسى

1 - 4. مخالفت با ظلم و استبداد

2 - 4. مخالفت با استعمار

3 - 4. مخالفت با فرقه هاى ضاله و بدعت هاى دينى

4 - 4. موضع مجتهد در برابر نهضت مشروطه

1 - 4 - 4. همكارى با مشروطه

2 - 4 - 4. مخالفت مجتهد با مشروطه

3 - 4 - 4. تحمل نارواها و تهمت ها