سازمان آيسسكو به منظور اجراي "راهكار بهره‌گيري از استعدادهاي مسلمان مقيم غرب" توجه ويژه‌اي به بهره‌برداري از توانايي‌هاي مسلمانان مهاجر، ايجاد بانك اطلاعات و هماهنگي اقدامات بين آنان و كشورهاي عضو از طريق گسترش همكاري و مشاركت با مؤسسات تحقيقاتي علمي در كشورهاي توسعه‌يافته مبذول كرده است تا بدين وسيله در زمان، انرژي و منابع صرفه‌جويي نمايد و از تلاش‌هاي موازي اجتناب و از دستاوردهاي شبكه‌هاي موجود استفاده كند.

همچنين سازمان آيسسكو براي متشكل كردن و تقويت ارتباطات و پيوندهاي متخصصان مسلمان در غرب طرح اجرايي "راهكار بهره‌گيري از استعدادهاي مسلمان مقيم غرب" را تدوين نمود و در چهارمين اجلاس وزراي فرهنگ كشورهاي اسلامي در سال 2004 به تصويب رسانيد. سازمان آيسسكو با تدوين اين طرح اجرايي درصدد است تا: 1ــ رابطه‌ها و پيوندهاي ميان متخصصان مسلمان در غرب و كشورهاي موطنشان را درجهت بهره‌مندي از تخصص آن‌ها در توسعه طرح‌ها تقويت و تحكيم كند؛ 2ــ متخصصان مسلمان را براي كمك به تقويت پل گفت‌وگوي تمدن‌ها و همزيستي مسلمانان و جهان غرب و به منظور افزايش همكاري‌هاي بين‌المللي و صلح جهاني ترغيب كند؛ 3ــ اطلاعات جامعي را درباره متخصصان مسلمان در غرب در رشته‌هاي مختلف گردآوري كند؛ 4ــ متخصصان مسلمان در غرب را به علاقه‌مندي عميق به كشورهاي زادگاه خود و صرف تخصص خود در جهت منافع امت اسلام تشويق كند؛ 5ــ به مسأله گسترده فرار مغزها به غرب پايان دهد.[11]

در اين طرح، ضمن شناسايي استعدادهاي مسلمانان مقيم غرب، نحوه بهره‌گيري از توان و تخصص آن‌ها بررسي شده است. درچارچوب اين طرح برنامه‌هاي ذيل مورد توجه واقع شده است: تشكيل هيأت علمي استعدادهاي مسلمان مقيم غرب؛ سهم استعدادهاي مسلمان مقيم غرب در توسعه همه‌جانبه جهان اسلام؛ حمايت از طرح‌هاي ملي استعدادهاي مسلمان مقيم غرب؛ ارتباطات علمي با استعدادهاي مسلمان مقيم غرب؛ سهم استعدادهاي مسلمانان غرب در شفاف‌سازي سيماي اسلام در رسانه‌هاي غربي؛ ايجاد شبكه‌هاي عمومي استعدادهاي مسلمان مقيم غرب.[12]

ج‌ــ گفت‌وگو و اتحاد ميان تمدن‌ها: به منظور كاربرد قطعنامه‌هاي دهمين اجلاس سران اسلامي (پوتراجايا، مالزي، اكتبر 2003)، ‌و سي‌ويكمين نشست اجلاس اسلامي وزراي خارجه (استامبول، ژوئن 2004) در خصوص "بيانيه جهاني گفت‌وگوي تمدن‌ها"، وظيفه تنظيم دستورالعمل‌هاي راهبردي گفت‌وگوي تمدن‌ها به سازمان آيسسكو محول گرديد. به همين منظور سازمان بخش در خور توجهي از فعاليت‌هاي فرهنگي خود را به انجام دادن گفت‌وگو ميان فرهنگ اسلامي و ساير فرهنگ‌ها به منظور تقويت تفاهم و احترام متقابل بين مردم دنيا و دستيابي به صلح پايدار و توسعه همه‌جانبه اختصاص داده است، به‌طوري‌كه هر ساله برنامه‌ها و فعاليت‌هايي را براي تقويت تعامل و همكاري با ساير فرهنگ‌ها و باز بودن به روي آن‌ها اجرا مي‌نمايد. در اين خصوص، سازمان با ساير مؤسسات فعال، در زمينه گفت‌وگوي تعاملي، به منظور دستيابي به هم‌نظري بين‌المللي براي دستيابي به اتحاد تمدني، توسعه مثبت از طريق بارش آرا و نظريات و تكميل آن‌ها همكاري مي‌كند. به علاوه، سازمان فعاليت‌هاي جديدي را در جهت اين گفت‌وگوي تعاملي در خصوص مباحث فرهنگي و ساير مسائل برنامه‌ريزي مي‌كند. اين‌گونه فعاليت‌ها شامل سازمان‌دهي نشست‌ها در خصوص مباحث خاص،‌ حمايت از انتشار آثار جهانگردان معروف، سازمان‌دهي نمايشگاه‌ها، جشنواره‌ها و كاروان‌ها به منظور گسترش ارتباط ميان افراد مختلف است كه همگي با هدف تبادل و مقايسه تجارب بشري به منظور دستيابي به درك و تفاهم متقابل انجام مي‌شود.

علاوه بر اين، سازمان با عنايت به "تعهدنامه رباط" و "بيانيه تونس درباره همبستگي تمدن‌ها" [13] كارگاه‌ها و نشست‌هاي متعددي در جهت اجرايي نمودن آن‌ها برگزار كرده است.

دــ گسترش پروژه‌هاي تعامل فرهنگي از ديدگاه اسلامي: در چارچوب اهميتي كه سازمان آيسسكو براي طرح‌هاي تعالي تمدن‌ها قائل است، اين محور جهش و تغيير كيفي بزرگي را در كار سازمان نشان داده است، به‌طوري‌كه وجه مشترك همه اين طرح‌ها، پويايي آن‌هاست؛ چرا كه علاوه بر تنوع و غنا بر وحدت و كمال نيز تأكيد مي‌كنند.

يكي از پروژه‌هاي تعامل فرهنگي، طرح پايتخت‌هاي فرهنگي اسلامي است كه فعاليتي تركيبي است و بر ميراث امت اسلامي از ابعاد گوناگون تأكيد مي‌كند و در عين حال به روي سياست‌هاي فرهنگي كنوني باز است. اين پروژه هماهنگ با اجراي قطعنامه سومين كنفرانس اسلامي وزراي فرهنگ (دوحه، 31ــ29 دسامبر 2001) طراحي شد كه مكه مكرمه را به عنوان اولين پايتخت فرهنگي اسلامي انتخاب كرد و وظيفه انتخاب سالانه سه پايتخت فرهنگي اسلامي را به سازمان آيسسكو واگذار نمود.

در اين باره، سازمان آيسسكو معيارهايي را براي انتخاب اين پايتخت‌هاي فرهنگي اسلامي تعيين، و علاوه بر مكه مكرمه، 24 شهر را انتخاب كرده است. اين پايتخت‌ها بين سال‌هاي 2005 و 2014 براساس برنامه زماني سازمان، كه به تصويب چهارمين كنفرانس اسلامي وزراي فرهنگ (الجزاير، 16ــ15 دسامبر 2004) رسيده است، گرامي داشته مي‌شوند.

آيسسكو براي سال 2006، شهر تاريخي اصفهان را به عنوان پايتخت فرهنگي جهان اسلام انتخاب نمود كه برنامه‌ها و فعاليت‌هاي متعددي به منظور بزرگداشت اين مناسبت در اصفهان اجرا گرديد.

دومين برنامه تعامل فرهنگي "پروژه مركز آيسسكو براي مستندسازي و سياست‌هاي فرهنگي"[14] است كه به دليل ويژگي جدي اين طرح براي كشورهاي عضو، به دست گرفتن رهبري اجرايي آن براي سازمان اهميت خاصي داشت. اين طرح‌ در چهارمين كنفرانس اسلامي وزراي فرهنگ به تصويب رسيد. سازمان پس از آن به امكان‌سنجي پروژه اقدام نمود. اين اقدام گام مهمي در جهت تبديل "راهبرد فرهنگي جهان اسلام" به اقدامي برنامه‌ريزي‌شده است؛ زيرا انجام دادن اين كار مبتني بر نتايج تحقيقات و مطالعات گروه تحقيقات و نظارت است. همچنين اين اقدام ابزار قدرتمندي براي برنامه‌ريزي و پيش‌بيني سياست‌هاي فرهنگي در سطح هر يك از كشورهاي عضو به طور اخص و در سطح جهان اسلام به طور اعم است.

گروه رصدكننده اين پروژه علاوه بر مستندسازي تمامي جنايت‌هاي جنگي عليه ميراث امت اسلامي، مسئول پيش‌بيني فرهنگ و سياست‌هاي فرهنگي خواهد بود.

سومين برنامه تعامل فرهنگي به هماهنگي بين گروه‌هاي فعال در تهيه دايره‌المعارف اسلامي و حمايت از آن‌ها اختصاص دارد كه در اين خصوص، سازمان آيسسكو براي مجامع دخيل در اين پروژه جلساتي را برگزار مي‌نمايد تا به تسريع فعاليت بيفزايد و از تكرار و موازي‌كاري جلوگيري كند.

ناگفته پيداست كه پيشرفت ملت‌ها اغلب با تدوين دايره‌المعارف‌هاي جامع براي حفظ ميراث آنان و بيان آرمان‌ها و آرزوهاي آنان همراه است. متأسفانه، مسلمانان به‌‌رغم دارا بودن ميراث غني در اين زمينه از كشورهاي غير اسلامي عقب مانده‌اند و به‌رغم تدوين چند دايره‌المعارف اسلامي نتوانسته‌اند اتفاق نظر عمومي را جلب و بازتابي از كل امت اسلامي باشند. بنابراين سازمان اين طرح را با مشاركت كارشناسان اين حوزه تقبل كرده است تا دايره‌المعارف‌هاي اسلامي چاپ‌شده در پايتخت‌هاي جهان اسلام را با موفقيت تدوين كند. علاوه بر اين، سازمان به منظور جلوگيري از قلم‌افتادگي و خطا و خدمت‌رساني به تهيه دايره‌المعارف اسلامي، هماهنگي لازم را بين آنان برقرار خواهد آورد.

چهارمين برنامه تعامل فرهنگي درباره طرح مسيرهاي زيارتي است كه به انجام دادن مطالعات اجتماعي، اقتصادي و فرهنگي درباره نقش مسيرهاي زيارتي در ايجاد پيوندهاي مختلف ميان جوامع مسلمان و در نتيجه روابط مستحكم بر پايه ميراث اجتماعي و فرهنگي اختصاص دارد. اين برنامه موضوع يك كنفرانس ويژه در قاهره (ژوئن 2002)، و يك نشست كارشناسي در رباط (اكتبر 2003)، به منظور ارزيابي مراحل اوليه و پيشنهاد فعاليت‌ها و برنامه‌هاي ممكن بوده است. سازمان در قالب اين برنامه تلاش‌هاي خود براي نشان دادن تأثيرات مثبت زيارت در زندگي مسلمانان را به معرض نمايش مي‌گذارد. [15]

3ــ ايجاد جامعه اطلاعاتي و ارتباطي در جهان اسلام:

افزايش استفاده از فنّاوري‌هاي اطلاعات و ارتباطات در بسياري از فعاليت‌هاي انساني به يكي از مشخصه‌هاي جهان امروز تبديل شده است. اين پديده بر جريانات فكري و نظام‌هاي سنتي تأثير مي‌گذارد، همچنين نشان مي‌دهد كه انقلاب اطلاعات و ارتباطات، جهان را به شكل كنوني آن در سطوح سياسي، آموزشي، اقتصادي و اجتماعي تغيير داده است و آينده بشريت با شرايط اين توسعه ارتباطي و فنّاورانه تعديل و تنظيم خواهد شد.

كشورهاي توسعه‌يافته در طي سه دهه اخير به تدريج به سوي جامعه اطلاعات و دانش‌محور حركت كرده‌ و رهبري ساير كشورها را به‌دست گرفته‌اند و پديده اخير جهاني شدن، كه در حوزه جديد فنّاوري اطلاعات و ارتباطات نمود يافته، به كمك آن‌ها آمده است. در آستانه هزاره جديد، كشورهاي اسلامي با مشكل پيوستن به جامعه اطلاعات و ارتباطات دانش‌محور و فراگيري علوم و فنّاوري جديد براي بهبود وضعيت اقتصادي و نماياندن ويژگي‌هاي فرهنگي و حمايت از ارزش‌هاي خود روبه‌رو هستند.

به اين ترتيب، مؤسسات جامعه محلي و مؤسسات رسمي، سازمان‌ها، انجمن‌ها و مجامع جهان اسلام هر چه بيشتر نسبت به اهميت افزايش تلاش‌هاي خود براي دستيابي به پيشرفت‌هاي ارتباطي و فنّاوري از طريق بازنگري و بهبود برنامه‌ها، سياست‌ها و سازوكارهاي اجرايي خود در زمينه فنّاوري اطلاعات و ارتباطات آگاهي مي‌يابند.

از اين ديدگاه، سازمان آيسسكو به اين موضوع توجه ويژه‌اي نموده است كه در واقع پاسخ به فراخوان برنامه ميان‌مدت 2001 ــ 2009 براي افزايش آگاهي نسبت به پيشرفت‌هاي فني، روش‌شناسي و فرهنگي در عصر اطلاعات است. اين برنامه بر توجه به ضرورت‌ها و اصول فرهنگ اطلاعات براي توسعه، اتخاذ تصميمات مناسب سياسي و مالي براي ايجاد چارچوب و زيرساخت ضروري براي توسعه اطلاعات و ارتباطات در جهان اسلام بدون نفي ارزش‌هاي اخلاقي آن و ويژگي‌هاي تمدني و فرهنگي و گسترش و ارتقاي آن‌ها در جهاني كه باز بودن و رقابت آزاد در آن رواج دارد تأكيد مي‌‌نمايد.

توجه به اين موضوع با راهكار فرهنگي جهان اسلام مصوب چهارمين كنفرانس اسلامي وزراي فرهنگ مطابقت دارد.

سازمان بنا دارد كه در برنامه عمل 2007 ــ 2009 نيز بر تداوم توجه خود به اين حوزه پايدار بماند و مساعدت فني و مالي خود را به كشورهاي عضو براي كمك مؤثر به گفت‌وگوي بين‌المللي در خصوص فنّاوري اطلاعات و ارتباطات، همچنين طرح ايجاد جامعه اطلاعات كه توسط اجلاس سران درباره جامعه اطلاعاتي در ژنو در سال 2003 مطرح و در مرحله دوم اجلاس در سال 2005 در تونس دنبال شد، ادامه دهد.

سازمان در چارچوب اين حوزه فعاليت، به تنظيم تأثيرات اخلاقي، اجتماعي و فرهنگي فنّاوري اطلاعات و ارتباطات اقدام مي‌كند. همچنين سازمان، به منظور تضمين امنيت فرهنگي و اطلاعاتي راه‌حل‌هاي جبراني را براي مقابله با تاثيرات منفي اين فنّاوري‌ها پيشنهاد مي‌كند.

سازمان از طريق تدوين يك چارچوب اسلامي "مبادله و تكامل متقابل" به گسترش كانال‌هاي تبادل كارشناسي فني و برنامه‌هاي اطلاعاتي و ارتباطي در ميان كشورهاي عضو اقدام مي‌نمايد. هدف از اين اقدام كاهش وابستگي به كشورهاي توسعه‌‌يافته از طريق ايجاد باشگاه‌هاي اطلاعات و ارتباطات اسلامي و درخواست تأسيس "صندوق همبستگي ديجيتال اسلامي" براي همكاري و هم‌پوشي بيشتر ميان كشورهاي عضو در اين زمينه است.

سازمان در جهت اعاده چهره واقعي مسلمانان و اسلام و هماهنگ با قطعنامه چهارمين كنفرانس اسلامي وزراي فرهنگ، كه وظيفه اجراي برنامه‌هاي مربوط به مقابله با تبليغات دروغين رسانه‌ها عليه اسلام و تمدن اسلامي را به سازمان واگذار كرده است، و به منظور انتشار اطلاعات صحيح در خصوص اسلام، نمايش تمدن آن، جهان شمولي و دگرپذيري آن تلاش‌هاي مضاعفي انجام خواهد داد.

در اين چارچوب، سازمان از شبكه‌هاي اطلاعاتي براي تقويت تفاهم و توافق از طريق شركت مؤثر در مجامع جهاني گفت‌وگوي واقعي و مجازي استفاده مي‌نمايد. همچنين، سازمان فعاليت‌هايي را سازمان‌دهي مي‌كند كه هدف از آن تنوير افكار عمومي بين‌المللي و به‌ويژه مؤسسات رسانه‌اي بين‌المللي براي خاتمه دادن به تبليغات خصمانه و حقايق تحريف‌شده‌اي است كه تعدادي از كانال‌هاي رسانه‌اي بين‌المللي از زمان واقعه 11 سپتامبر 2001 به طور روزافزون و گسترده از طريق فنّاوري‌هاي نوين اطلاعاتي و ارتباطي و زبان‌هاي پرمخاطب‌ به آن مبادرت كرده‌اند.

مهم‌ترين برنامه‌ها و فعاليت‌هاي سازمان آيسسكو براي ايجاد جامعه اطلاعاتي و ارتباطي در جهان اسلام عبارت اند از:

الف‌ــ ستون‌هاي توسعه فرهنگ اطلاعات و ارتباطات در جهان اسلام: يكي از ويژگي‌هاي بارز توسعه فنّاوري اطلاعات و ارتباطات در اين حقيقت نهفته است كه اين فنّاوري‌ها مرزها را چنان در مي‌نوردند كه متوقف ساختن جريان اطلاعاتي‌اي كه از طريق اينترنت، ماهواره‌ها و ساير كانال‌ها عبور مي‌كند، ناممكن است. از اين ديدگاه، توسعه فنّاوري اطلاعات و ارتباطات، يكي از ابعاد مهم پديده جهاني شدن فرهنگي محسوب مي‌گردد كه طي دهه آخر قرن بيستم و سال‌هاي آغازين اين هزاره گسترش شگرفي يافته است.

سازمان آيسسكو در حمايت از تلاش كشورهاي عضو براي تقويت ستون‌هاي توسعه فرهنگ اطلاعات و ارتباطات همواره آن‌ها را به مرور برنامه‌ها، قوانين و سياست‌هاي مربوط ترغيب مي‌نمايد. همچنين سازمان سازوكار‌هاي لازم را براي حمايت از تلاش اين كشورها در ايجاد ظرفيت‌هاي مقابله با تأثيرات منفي گسترش شكاف ديجيتالي تدوين مي‌كند و به منظور كاهش اين شكاف، از طريق تأمين منابع مالي و توسعه زيرساختار و تجهيزات و ظرفيت‌سازي نيروي انساني براي ادغام مؤثر در فرآيند همبستگي ديجيتالي جهاني، مساعدت لازم را براي كشورهاي عضو فراهم مي‌آورد.

مهم‌ترين برنامه‌ها و فعاليت‌هاي سازمان آيسسكو در خصوص عملي كردن توصيه‌هاي بيانيه اصول و برنامه عمل صادر شده در "اجلاس جهاني سران جامعه اطلاعاتي" (ژنو، دسامبر 2003) عبارت‌اند از:

1ــ كاهش شكاف ديجيتالي جهان اسلام با ديگران: با عنايت به اينكه شكاف ديجيتالي بازنمود مسأله‌اي جديد در جهان اسلام و تهديدي براي افزايش نابرابري توسعه‌اي بين جهان اسلام و كشورهاي توسعه‌يافته محسوب مي‌شود و با توجه به اينكه جهان اسلام بر اين نكته آگاهي دارد كه مسأله از ميان برداشتن شكاف ديجيتالي مستلزم زمينه‌سازي براي ايجاد جامعه اطلاعاتي و ارتباطي است، اين مهم از طريق آسان‌سازي راه‌هاي بهره‌مندي از خدمات ديجيتالي از طريق ساده‌سازي روش‌‌هاي قانوني و نهادينه، ‌پايداري سرمايه‌گذاري بر دانش، ترغيب ابتكارات فردي، حمايت از نوسازي فنّاوري‌ها و توسعه سازوكارهاي آموزش و تربيت به منظور توسعه ظرفيت‌ منابع انساني و تضمين تسلط آنان بر فنّاوري‌هاي جديد ممكن خواهد بود.

براساس نتايج نشست‌هاي كارشناسي منطقه‌اي برگزارشده توسط سازمان آيسسكو، يكي از دلايل اصلي افزايش شكاف ديجيتالي در كشورهاي عضو، فقدان پرسنل مجرب و تحصيل‌كرده در اين حوزه، و نابرابري ميان كشورهاي عضو در شبكه‌ها و تجهيزات مخابراتي ثابت و سيار و زيرساخت‌هاي حمل و نقل و ارتباطات است.

سير آهسته همگامي با نوآوري‌هاي قانوني بين‌المللي، سرمايه‌گذاري ضعيف بخش خصوصي در زمينه اطلاعات و ارتباطات و توجه غير كافي جامعه مدني به موضوعات مربوط به انتشار فرهنگ اطلاعات و ارتباطات از دلايل ديگر افزايش شكاف ديجيتالي در كشورهاي اسلامي است.

به همين دلايل، سازمان آيسسكو قصد دارد كشورهاي عضو را نسبت به اهميت تغييرات ناشي از فنّاوري اطلاعات و ارتباطات و به طور كلي فنون ديجيتالي حساس نمايد. بنابراين سازمان، اهداف و برنامه‌هاي ذيل را در دستور كار خود دارد: افزايش آگاهي كشورهاي عضو درباره نياز به گسترش فرهنگ ديجيتالي در ميان گروه‌هاي اجتماعي، به‌ويژه كودكان، جوانان و زنان، از طريق گسترش دامنه استفاده از اينترنت در بين گروه‌ها و افراد؛ افزايش ظرفيت‌ها و قابليت‌هاي كاركنان شاغل در زمينه اينترنت و انتشارات ديجيتالي؛ كمك به يافتن كانال‌هاي تبادل نظر كارشناسي ميان كشورهاي عضو.

2ــ برنامه طرح "دهه فرهنگ اطلاعات و ارتباطات در جهان اسلام": آيسسكو به منظور حساس‌سازي كشورهاي اسلامي نسبت به حوزه فنّاوري اطلاعات و ارتباطات، طرح "دهه فرهنگ اطلاعات و ارتباطات در جهان اسلام" را هم‌زمان با اجلاس سران جامعه اطلاعاتي اعلام كرد و آن را در برنامه‌هاي عمل سه‌سالانه خود قرار داد.

مهم‌ترين اقدامات سازمان در خصوص اين طرح، تهيه گزارش دقيقي درباره وضعيت فنّاوري اطلاعات در كشورهاي عضو عربي، افريقايي و آسيايي بود.

سازمان همچنين در اين طرح به دنبال دستيابي به نوعي امنيت فرهنگي است كه از طريق تقويت هويت فرهنگي و تمدني اسلامي و نمايش عمومي گنجينه‌هاي آن در سطح ملي براي افزايش آگاهي دربارة ارزش‌هاي آن و ترسيم ويژگي‌ها و سهم آن در ايجاد تمدن بشري در سطح بين‌المللي، ممكن مي‌باشد.

ب‌ــ تسلط و مهارت در استفاده از فنّاوري اطلاعات و ارتباطات در جهان اسلام: از آنجا كه تسلط و مهارت در دانش و فنّاوري اطلاعات و ارتباطات به يكي از شاخص‌هاي پيشرفت ملت‌ها در مسير دستيابي به توسعه پايدار تبديل شده است، سازمان در جهت حساس‌سازي كشورهاي عضو نسبت به نياز و ضرورت توجه بيشتر به برنامه‌هاي آموزش ضمن خدمت كاركنان شاغل در زمينه فنّاوري اطلاعات و ارتباطات تلاش مي‌كند.

در اين خصوص، كمك به كشورهاي عضو در اتخاذ روش علمي براي تعيين اولويت‌ها در ايجاد ظرفيت‌ منابع انساني در حوزه فنّاوري اطلاعات و ارتباطات به منظور دستيابي به حداقل خودكفايي در برنامه‌ها و محتوا مطابق با ويژگي‌هاي فرهنگي و اخلاقي مسلمانان، در دستور كار سازمان قرار دارد. براي اجراي اين مهم سازمان از "مراكز منطقه‌اي آموزش و توليد محصولات چندرسانه‌اي سمعي و بصري" براي دستيابي به اين اهداف، استفاده مي‌كند. در حال حاضر سازمان سه مركز منطقه‌اي آموزش و توليد محصولات چندرسانه‌اي سمعي و بصري را در كشورهاي ايران، سوريه و سودان ايجاد كرده است.

ج‌ــ جهان اسلام و تحولات بين‌المللي در عرصه فناوري اطلاعات و ارتباطات: يكي از فعاليت‌هاي سازمان در عرصه فنّاوري اطلاعات و ارتباطات توجه و تأكيد بر ابعاد اخلاقي و فرهنگي است تا آگاهي كودكان و جوانان را نسبت به خطرهاي پنهان پيام‌هاي رسانه‌اي پرزرق و برق‌ و هيجان‌انگيزي كه بر فكر آنان تأثير مي‌گذارد و آنان را از ارزش‌هاي فرهنگي و مذهبي‌شان منحرف مي‌سازد، افزايش دهد.

مهم‌ترين اقدامات سازمان در اين خصوص عبارت‌اند از: حساس‌سازي كشورهاي عضو نسبت به اهميت بررسي ابعاد اخلاقي و فرهنگي محتواي فنّاوري اطلاعات و ارتباطات؛ ارتقاي ابعاد اخلاقي و فرهنگي رسانه‌هاي جمعي نوين و سنتي؛ محافظت از گروه‌هاي مختلف اجتماعي در مقابل تأثيرات منفي پيام‌هايي كه از طريق كانال‌هاي محلي و بين‌المللي اطلاعاتي و ارتباطي ارائه مي‌شود.

همچنين سازمان به منظور همكاري و همپوشي ميان كشورهاي اسلامي براي ايجاد جامعه اطلاعاتي و ارتباطي به دنبال تهيه يك راهبرد اسلامي متحدالشكل براي اطلاعات و ارتباطات است.

از ديگر سازوكارهاي مصوب سازمان براي تقويت همكاري و همياري در بخش اطلاعات و ارتباطات مي‌توان به طرح "مجمع اسلامي اطلاعات و ارتباطات" اشاره كرد. اين مجمع از چارچوبي براي تبادل اطلاعات و ارتباطات و همياري و تكامل متقابل ميان كشورهاي عضو تشكيل مي‌شود و ابزاري براي ايجاد يك مبناي استوار براي جامعه اطلاعات اسلامي خواهد بود.

در همين چارچوب، سازمان يك صندوق همكاري اسلامي ديجيتالي را تأسيس، و كشورهاي عضو از جمله دولت‌ها، بخش خصوصي و جامعه مدني را به سهيم شدن در حمايت از راهكارهاي الكترونيكي تشويق خواهد كرد. هدف از اين كار كاهش فاصله و شكاف ديجيتالي ميان مناطق شهري و روستايي و گسترش فرهنگ اطلاعات و ارتباطات ميان همه قشرهاي اجتماعي خواهد بود.

دــ اصلاح چهره اسلام و تمدن اسلامي در رسانه‌هاي بين‌المللي: اكثر رسانه‌هاي گروهي، به ويژه رسانه‌هاي غربي، به دليل برخورداري از ظرفيت عظيم خود براي گسترش سريع و نفوذ و جذابيت زياد و نيز استفاده از مبارزات رسانه‌اي گسترده و برنامه‌ريزي‌شده، توانسته‌اند با مخدوش كردن چهره‌ اسلام و تمدن اسلامي آن را به يكي از دغدغه‌هاي مهم جوامع مسلمان مبدل كنند. در نتيجه اين مبارزه گسترده رسانه‌اي عليه اسلام و تمدن اسلامي، واقعيت مخدوش، و افكار عمومي بين‌المللي منحرف، و در همه جاي جهان عليه مسلمانان، از جمله مسلمانان مقيم جوامع غربي، برانگيخته شده است.

اين رسانه‌ها و گروه‌هاي حامي آن‌ها در صددند ارتباط ميان جهان اسلام و جامعه بين‌المللي را قطع كنند تا به مقاصد پنهاني خود دست يابند. اين گروه‌ها تمايلي به توسعه و تقويت روابط دوستانه ميان جهان اسلام و ساير كشورها ندارند. بنابراين، در تلاش‌اند با تمام مساعي خود جامعه بين‌المللي را از اسلام بترسانند. آن‌ها، با دستاويز قرار دادن هر رويداد غير معمول يا اقدام غير مسئولانه از سوي افراد يا گروه‌هاي متعلق به جهان اسلام، به مخدوش كردن حقيقت، ايجاد اختلال و ايراد اتهام عليه اسلام به عنوان يك مذهب، فرهنگ و تمدن اقدام مي‌كنند.

سازمان آيسسكو با توجه به چهره اسلام و تمدن اسلامي در رسانه‌هاي بين‌المللي، با آگاهي از مشكلات و موانع جدي در اين زمينه و نياز به تلاش بيشتر در نشر اطلاعات صحيح درباره اسلام، بازسازي چهره آن و پاسخ به مبارزات خصمانه عليه اسلام، فعاليت خود را بر بهره‌گيري از فنّاوري اطلاعات و ارتباطات، از جمله رسانه‌هاي نوشتاري و سمعي‌بصري، اينترنت و كانال‌هاي ارتباطي جديد متمركز نموده است تا چهره اسلام و تمدن اسلامي را بر اساس "چارچوب كلي طرح اجرايي پاسخگويي به مبارزه گسترده رسانه‌اي عليه اسلام و تمدن اسلامي" بازسازي كند. اين طرح از سوي چهارمين اجلاس وزراي فرهنگ كشورهاي اسلامي تصويب، و براي اجرا به سازمان محول گرديد.

آيسسكو همچنين به منظور ايجاد فرهنگ ارتباط ميان افراد جوامع مسلمان، توجه ويژه‌اي به ارتباط كشورهاي عضو براي دستيابي به تفاهم و درك متقابل دارد؛ فرهنگي كه از تلاش براي بازسازي چهره اسلام و تمدن اسلامي در خارج از جهان اسلام حمايت خواهد كرد. به اين منظور، منابع مالي و فني براي ايجاد شبكه‌هاي رسانه‌اي و همكاري با نهادهاي رسانه‌اي بين‌المللي و خبرنگاران و روزنامه‌نگاران طرفدار جهان اسلام بسيج مي‌شود.[16]

نتيجه:

با مرور تحولات، استراتژي‌ها، قواعد، روش‌ها، هنجارها و فعاليت‌هاي فرهنگي مورد تأكيد سازمان آيسسكو مي‌توان به اين واقعيت پي برد كه اين سازمان به صورت هدفمند و برنامه‌ريزي‌شده درصدد است با شكل‌دهي هويت اسلامي و عمق بخشيدن و نهادينه كردن آن در جوامع اسلامي، چارچوب‌ها و روش‌هاي جديدي خلق كند تا كشورهاي اسلامي بر اساس آن‌ها عمل كنند و اين‌ها تلاشي در جهت شكل‌دهي مهندسي فرهنگي در سطح جهان اسلام است. بدين‌ترتيب سازمان آيسسكو درصدد است فضا و شرايط را به گونه‌اي ترسيم نمايد كه بي‌توجهي كشورهاي اسلامي به اين روش‌ها و هنجارها، ضرر و خسران براي آن‌ها و احتمالاً انزواي آن‌ها در نزد افكار عمومي ملل مسلمان را موجب گردد.

سازمان آيسسكو در هر سال بيش از پانصد برنامه در زمينه‌هاي علوم، آموزش و فرهنگ در قالب‌هاي مختلف، اعم از كنفرانس، كارگاه، سمينار و پژوهش، در كشورهاي مختلف اسلامي و غير اسلامي ــ با دارا بودن اقليت مسلمان ــ اجرا مي‌كند. اين فعاليت‌ها به منظور تحقق هدف كلي شكل‌دهي به امت اسلامي و تقويت جايگاه ملل مسلمان در جهان است. بنابراين طبيعي است كه اين حجم فعاليت به شكل‌گيري روش‌ها و هنجاري جديد و بالتبع شكل‌دهنده هويت جديد فرهنگي در كشورهاي اسلامي منجر مي‌گردد.

اساساً يكي از اقدامات اساسي سازمان آيسسكو تدوين استراتژي‌ها در خصوص موضوعات مختلف است. تدوين استراتژي‌هايي درخصوص، فرهنگ اسلامي، تقريب مذاهب مسلمانان و نحوه اجراي فرهنگ اسلامي در غرب از جمله آن‌هاست. هركدام از اين استراتژي‌ها در حكم قواعد و روش‌هاي نه لزوماً لازم‌الاجرا ولي در خور توجه و عنايت در كشورهاي اسلامي مي‌باشد كه تدوين و اجراي برنامه‌هاي متعدد پيرامون هريك از اين استراتژي‌ها به تقويت هويت مشترك فرهنگي اسلامي در بين كشورها منجر مي‌گردد.

در هر حال با عنايت به نكات فوق، سازمان آيسسكو با طراحي استراتژي‌هاي متعدد فرهنگي و تدوين راهكاري مربوط به آن‌ها و همچنين اجراي برنامه‌ها و فعاليت‌هاي متنوع، گام مهمي در طراحي مهندسي فرهنگي جهان اسلام برداشته است.

پي‌نوشت‌ها

--------------------------------------------------------------------------------

* مدرس دانشگاه و دبيركل كميسيون ملي آيسسكو در جمهوري اسلامي ايران.

[1]- Charter of the Islamic Educational, Scientific and Cultural Organization, Adopted by the Founding Conference (Fez, 1402 H/ 1982).

[2]- Ibid.

[3]ــ راهبرد فرهنگي جهان اسلام، ترجمه محمد مقدس،‌ گردآورنده: سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامي، ‌تهران: الهدي، 1380، صص 120ــ119

[4]ــ همان، صص 131ــ127

[5] - Three - year Action plan.

[6]- Islamic Declaration on Cultural Diversity, Adopted by the 4th Islamic Conference of Culture Ministers, Algiers - December 2004, P.3.

[7]- The Strategy for Islamic Cultural Action in the West

[8] - The Strategy for Benefiting from Migrant Muslim

[9] - The Supreme Council for Education and Culture

[10] - Three - Year Action Plan and Budget for the Tears 2007-2009, 9th General Conference of

ISESCO Rabat, Kingdom of Morocco, December 2006, p.216.

[11]. Implementing plan of the Strategy for Benefiting from Muslim Competencies in the West, Adopted by the 4th Islamic Conference of Culture Ministers, (Algiers, December 2004), p.2

اين سند توسط كميسيون ملي آيسسكو در جمهوري اسلامي ايران ترجمه و چاپ شده است.

[12] - Ibid , pp.29-38

[13]ــ غلامرضا كريمي، تعهد نامه رباط، تهران، كميسيون ملي آيسسسكو، 1385

[14] - Project of ISESCO, S Center for Documentation and Cultural Policies.

[15] - Three Action Plan… pp.214,220

[16] - Ibid, pp.228- 243