| در غروب آفتاب، باريكههاي زيبا و روشن از نور آفتاب سراسر آسمان را فرا گرفته بود. در يكصدوسيوپنج مايلي اقيانوس منجد شمالي و در مركز تحقيقات قطب شمال آمريكا، شاهد توندرايي طلايي رنگ بوديم كه رشته كوه بروك را فراگرفته بود. رودخانهها و درياچههاي نقرهاي رنگ، بوتهها و درختچهها و تپههاي قهوهاي مايل به قرمز، چشمانداز زيبايي براي بينندگان خلق كرده بودند.
در همين زمان، دوني برت هارت، بومشناس دانشگاه آلاسكا، در حالي كه با نگراني به اين توندرا مينگريست، ابداً از چنين منظرهاي لذت نميبرد. همسرش پيترري، پروفسور فيزيولوژي گياهي، با ديدن اين منظره فرياد شادماني ميكشيد و ميگفت: «دني بيا و نگاهي به بيرون بينداز. عجب صحنهاي، دشت دوباره در حال شكوفا شدن است». اين بار دوم بود كه در عرض يك سال گلها شكوفا ميشدند. به واسطه طولاني شدن فصل گرما، گلها تصور ميكردند كه بهار فرا رسيده است.
دني در برابر واكنش همسرش با ناراحتي و نگراني پاسخ داد: «اين بدين معناست كه با فرا رسيدن فصل سرما، اين گياهان قادر به بذردهي نخواهند بود. چرا كه اين گلها در عرض يك سال، تنها توانايي يك بار باردهي را دارند و اين در حالي است كه امسال براي دومين بار به بار نشستهاند. يقيناً سال آينده و با فرا رسيدن بهار، اين توانايي را نخواهند داشت. حتي اگر گرما به همين شكل ادامه يابد، اين گياهان در آيندهاي نزديك رو به انقراض خواهند رفت».
ده تابستان متوالي بود كه دني در اين مركز تحقيقاتي به مطالعه شرايط زيست محيطي و اقليمي اين منطقه مشغول بود. اگرچه هنوز هم بيان قطعي نتايج تحقيقات وي مشكل بود، اما دني و شوهرش خوب ميدانستند كه اين رفتار گلها، تنها نمونهاي از پديدهاي است كه كل زمين را تهديد ميكند و اين تهديد، چيزي جز افزايش دماي زمين نيست.
در طي يك قرن گذشته و به واسطه افزايش ميزان مصرف نفت و گاز، انتشار گاز دياكسيد كربن و متان افزايش سرسامآوري يافته است. اين گاز كه در فضا معلق است به مانعي جهت خروج هواي گرم زمين به جو تبديل ميشود. تنها در سه دهه گذشته، اين گاز، منطقه قطب شمال را با افزايش دماي پنج درجه فارنهايتي همراه ساخته است. از اواسط دهه پنجاه تاكنون، تودههاي يخ آلاسكا در مقياسي حدود 3300 كيلومتر مربع ذوب شدهاند كه اين ميزان ميتواند كل تگزاس را به ميزان 15 فوت زير آب ببرد. طرحهاي رايانهاي موجود و اطلاعات به دست آمده نشان ميدهد كه با افزايش دما در هفتاد سال آينده، كل اقيانوس منجد شمالي به طور كامل محو خواهد شد.
بيشك افزايش دماي زمين با تأثيرات و پيامدهاي گستردهاي بر جمعيت انسانهاي ساكن اين منطقه و نيز ديگر مناطق كره زمين همراه خواهد شد. امروزه پهنه يخهاي ذوب شده، بدون هيچ گونه مانعي، با قدرت و شدت فراوان و به نحوي بيسابقه در آبهاي اين منطقه رها ميشوند و رو به سواحل اطراف در حركتند. تخريب سواحل و به زير آب رفتن گسترده منازل و ساختمانهاي اين مناطق، از اولين پيامدهاي آن است.
اما اين شرايط تنها به آلاسكا ختم نشده است و در سراسر جهان شاهد پيامدهاي آن هستيم. روس گلب اسپن در كتاب خود با عنوان «نقطه جوش» از پيامدهاي شديد پديده ال نينو گزارشهايي ارائه نموده است كه كشته شدن بيش از 300 نفر در چين به دنبال طغيان رود يانگ تسه، بيخانماني 23 ميليون نفر و خسارت 30 ميليارد دلاري، از جملهي اين موارد است. افزايش گرما در سراسر جهان با حوادثي چون سيل، خشكسالي و البته شيوع و گسترش بيماريهاي عفوني همراه بوده است.
دني نيز متذكر اين نكته شده است كه امروزه اجماع قوياي در جامعه علمي مبني بر تأثير تغييرات جوي در عرصه جهاني كه چيزي جز محصول رفتارها و فعاليتهاي بشري نيست، شكل گرفته است و آنهايي هم كه منكر اين قضيهاند، عمدتاً افرادي هستند كه در خدمت صنعت نفت و گاز هستند.
جان هابي مدير مركز اكوسيستم در آزمايشگاه زيستي مارين، در اين باره ميگويد: «ما هم اينك شاهد پيامدهاي حاصل از بيتوجهي و عدم واكنش نسبت به شرايط حاضر هستيم. همه ما دريافتهايم كه ديگر پيامدهاي اين گونه تغييرات جوي، فراتر از تصورات پيشين است».
امروزه به واسطه آن كه آلاسكا نسبت به ديگر نقاط جهان، سريعتر گرم ميشود، به آزمايشگاه طبيعي ايدهآلي تبديل شده است كه توجه دانشمندان و محققين مختلف را به خود جلب كرده است. طرحهاي رايانهاي بر پايه اطلاعات موجود پيشبيني ميكنند كه در يك قرن آينده، اين منطقه با افزايش دماي 7 تا 12 درجه فارنهايتي همراه خواهد شد كه بدين معنا خواهد بود كه رفتارهاي عجيب تنها به گلها خلاصه نخواهد شد. در نتيجهي افزايش دماي زمين، ديگر گونهها چون بيد، غان و توسكا از رشد طبيعي خود خارج ميشوند و ديگر نميتوان آنها را در حد و اندازه درخت يا حتي درختچه هم مشاهده نمود.
بيشك با شكلگيري چنين فضاهايي كه عاري از هر گونه خزه و علف خواهد بود، تخريب حيات وحش اين مناطق كه شديداً به چنين گياهان و شرايطي نيازمند است، تهديدي براي همگان خواهد بود. شايد گوزن شمالي از جمله مهمترين حيواناتي باشد كه در چنين شرايطي با آسيبهايي روبهرو ميشود. با به بار نشستن زود هنگام گياهان و گلها و با خشك شدن سريعتر آنها، حتي به مدت ده تا بيست روز، اين جانور با كمبود غذا در پاييز و زمستان مواجه ميشود.
براد گرنيث، استاد بومشناس دانشگاه آلاسكا، در اين باره ميگويد: «كمبود علوفه بدين معناست كه گوزنهاي شمالي در اين منطقه، توانايي تغذيه بچههاي خود در زمستانهاي سرد و طولاني را ندارند». وي معتقد است كه تغيير در اوضاع جوي، شمار اين جانور را از 178000 در دهه گذشته با 123000 كاهش داده است.
ذوب شدن يخها، جوشش چشمهها، تغيير مسير رودخانهها، بارش بارانهاي سيلآسا و … از جملهي ديگر تغييرات اقليمياي است كه بيشك قوانين حاكم بر اكوسيستم اين مناطق را از نو بازنويسي ميكند.
* Don Berkich؛ نويسنده آمريكايي و از فعالان محيط زيست. | 
