یک‌شنبه ۳۰ آذر ۱۳۹۳
بر خط: 929
Bashgah.net باشگاه اندیشه

بــاشگاه مـــن

92 بازدید
مساله‌ای به نام ملل متحد؟

در هفته‌ای که گذشت سازمان ملل متحد روز منسوب به خود یعنی روز ملل متحد را جشن گرفت. سازمان ملل متحد ادامه سازمان دیگری است با نام اتحادیه ملل یا جامعه ملل که ده سال قبل از سازمان ملل متحد به وجود آمده بود.
تشکیل سازمان ملل متحد به روایتی برای جبران ضعف و نقصی بود که در جامعه ملل به وجود آمده بود. حامیان سازمان ملل متحد اعلام کردند که چون جامعه ملل نتوانست از بروز جنگ جهانی دوم جلوگیری کند اقدام به انحلال آن و تشکیل سازمان ملل متحد کرده‌اند.
امروز یعنی 65 سال بعد از تشکیل سازمان ملل متحد این سوال به طور جدی مطرح است که آیا این سازمان توانسته است حتی از یک جنگ نه در مقیاس جهانی که در مقیاس منطقه و در دور افتاده‌ترین نقاط جهان پیشگیری کند؟
فکر تشکیل سازمانی جهانی شامل همه کشورهای جهان و برای مدیریت امور جهان ابتدا در سال 1919 و بعد از امضای پیمان ورسای به وجود آمد. تجربه تلخ جنگ جهانی اول عده‌ای از رهبران سیاسی وقت جهان را به این فکر‌انداخت که از تشکیل چنین سازمان یا جامعه‌ای حمایت کنند تا مانع از بروز جنگی دیگر در مقیاس جنگ جهانی اول شوند.
به همین علت در 23 فوریه 1934 جامعه ملل با حضور 58 عضو تشکیل گردید. اصل اساسی اعلام شده در منشور جامعه ملل متحد جلوگیری از وقوع جنگ بود. سازوکار پیش‌بینی شده برای این هدف نیز ایجاد زیر ساخت امنیت جمعی ملل و در نتیجه برقراری سامانه امنیت مشترک و جلوگیری از جنگ بود. البته اهداف دیگری مثل جلوگیری از قاچاق انسان، مواد مخدر و سلاح و در کنار آن توجه به بهداشت جهانی، حمایت از اقلیت‌ها در اروپا و رسیدگی به امور اسرای جنگی تعریف شده بود.
اما جامعه ملل و اصولا‌اندیشه تشکیل یک سازمان یا جامعه بین‌المللی برای تحقق چنین اهداف بزرگی نتوانست موفق باشد و در نتیجه جنگ جهانی دوم در قلب اروپا یعنی در نزدیکی ورسای که پیمان مشهور ورسای امضا شده بود شعله‌ور شد.
جنگ جهانی دوم به مراتب مهیب‌تر و خونین‌تر از جنگ جهانی اول بود و نشان داد آن جا که منافع ملی و یا گروهی قدرت‌های بزرگ ایجاب کند هیچ تعهد و پیمانی حتی پیمانی که خودشان امضا کرده‌اند نمی‌تواند مانع از بروز جنگ و خونریزی گردد. در حقیقت جامعه ملل در تحقق اهداف و برنامه‌های دیگر خود نیز ناکام ماند.
جالب است بدانیم که‌ اندیشه تشکیل سازمان جایگزین جامعه ملل ابتدا در سال 1943 در کنفرانس تهران مورد توافق روزولت، چرچیل و استالین قرار گرفت. اما منشور تشکیل سازمان ملل متحد در سال 1945 با حضور نمایندگان 50 کشور در سان‌فرانسیسکو به امضا رسید. عنوان سازمان ملل متحد را اولین بار فرانکلین روزولت رئیس جمهور وقت امریکا به کار برد. منظور او از این عنوان اشاره به کشورهای متفق در جنگ جهانی دوم بود اما بعد‌ها همین عنوان در معنای جدید هم به کار رفت. عده‌ای از تاریخدانان سیاسی این عنوان را که بار معنائی خاصی دال بر پنج قدرت فاتح جنگ جهانی دوم بود را زیبنده سازمان ملل متحد در معنای مورد نظر کشورهای حاضر در اجلاس سان فرانسیسکو نمی‌دانستند.
عجیب‌تر این که اولین مجمع عمومی سازمان ملل متحد با حضور نمایندگان 51 کشور و شورای امنیت سازمان ملل متحد در ژانویه 1946 درسالن مرکزی وست مینستر در لندن برگزار شد. در آخرین نشست جامعه ملل در آوریل 1946 با حضور نمایندگان 34 کشور عضو کلیه اختیارات و دارائی‌های جامعه ملل به سازمان ملل متحد واگذار شد و این سازمان رسما کار خود را آغاز کرد.
سازمان ملل متحد که باید سازمانی مترقی‌تر از جامعه ملل می‌بود. منتقدان عملکرد و ساختار سازمان ملل متحد می‌گویند این سازمان از منظر سازمانی به دلیل وجود حق وتوی قدرت‌های بزرگ در شورای امنیت این سازمان یک سازمان ارتجاعی محسوب می‌شود. وجود حق وتو در حقیقت کشیدن خطی است بین کشورهائی که حق دارند و کشورهائی که حق ندارند و به عبارتی نوعی آپارتاید دیپلماتیک به حساب می‌آید.
سازمان ملل متحد که با 26 عضو کار خود را آغاز کرد در حال حاضر 192 کشور عضو دارد. بسیاری از این کشورها زائیده جنبش‌های استقلال طلبانه‌ای هستند که در مسیر جنگ‌های طولانی داخلی و منطقه‌ای و حتی جنگ‌های صد استعماری با قدرت‌های بزرگ به استقلال دست یافته‌اند. موضوع مهمی که در ارتباط با عملکرد سازمان ملل متحد قابل ذکر است این است که در طول حیات این سازمان نه تنها از بروز جنگ‌های مختلف پیشگیری نشده است که این سازمان به ابزاری دیوانسالار برای انجام امور پر هزینه بین‌المللی تبدیل شده است.
زمانی که پتروس غالی دبیر کل سازمان ملل متحد بود در مصاحبه‌ای از ایشان در مورد مهمترین مشکل رویاروی سازمان ملل متحد سوال کردم. وی در پاسخ گفت مهم‌ترین مشکل سازمان ملل متحد فراوان بودن مشکلات بین‌المللی و مشکلات درونی خود این سازمان است. اشاره او در آن زمان به موضوع بودجه سازمان ملل متحد و اعزام نیروهای پاسدار صلح به اقصی نقاط جهان بود که بحرانی را بر این سازمان تحمیل کرده بود.
منتقدان سازمان ملل متحد سوال می‌کنند که آیا سازمان ملل متحد با صرف چنین بودجه هنگفتی توانسته است به اهداف و ماموریت‌های اعلام شده خود دست یابد؟
آیا سازمان ملل متحد که به دوران بعد از جنگ جهانی دوم تعلق داشته و ساز و کار اجرائیش در دوران جنگ سرد شکل گرفته می‌تواند در نظام جدید جهانی کارائی داشته باشد؟
و آیا لازم نیست بازنگری جدی در ساختار، ماموریت‌ها، ابزارها و قدرت‌های اجرائی آن صورت گیرد و نقش کشور‌های مختلف و شاید پیمان‌های منطقه‌ای در این سازمان باز تعریف شود؟
در دست آخر این که آیا در مناقشات بین‌المللی و صلح و آشتی بین کشور‌های متخاصم و کشورهای متنازع رفتار و منش سازمان ملل متحد راهگشا بوده است؟



تاریخ انتشار در سایت: ۱۰ آبان ۱۳۸۹
منبع: / روزنامه / اطلاعات ۱۳۸۹/۸/۶
نقش ها
عناوین
رسته: 0