دوشنبه ۲ بهمن ۱۳۹۶
بر خط: 2469
Bashgah.net باشگاه اندیشه

بــاشگاه مـــن

1370 بازدید
نگرانی بزرگ در مورد علوم انسانی و راهکارها

مقام معظم رهبری دامت برکاته در سخنان مهم اخیر خود در مورد علوم انسانی موجود اعلام خطر فرمودند و با اشاره به تحصیل حدود دو میلیون دانشجو از سه میلیون و نیم دانشجوی کشور در رشته های علوم انسانی تأکید کردند: »این مسأله نگران کننده است، زیرا توانایی مراکز علمی و دانشگاه ها در زمینه کار بومی و تحقیقات اسلامی در علوم انسانی و همچنین تعداد اساتید مبرز و معتقد به جهان بینی اسلامی رشته های علوم انسانی در حد این تعداد نیست.» ایشان افزودند: »بسیاری از علوم انسانی مبتنی بر فلسفه هایی است که مبانی آنها مادی گری و بی اعتقادی به تعالیم الهی و اسلامی است. و آموزش این علوم موجب بی اعتقادی به تعالیم الهی و اسلامی شده و باعث ترویج شکاکیت و تردید در مبانی دینی و اعتقادی خواهد شد.» رهبر انقلاب اسلامی تأکید کردند: »مراکز تصمیم گیری اعم از دولت، مجلس و شورای عالی انقلاب فرهنگی باید این موضوع را مورد توجه جدّی قرار دهند». )روزنامه جمهوری اسلامی، 9/6/1388
تحلیل این سخنان تاریخی و سرنوشت ساز، نیازمند چندین نشست علمی و همایش است تا آسیب های علوم انسانی فعلی دانشگاه ها و راه کارهای آن بررسی و پیشنهاد و اجرا شود. مرکز تحقیقات قران کریم المهدی که سال هاست توسط عده ای از اساتید فاضل حوزه و دانشگاه با همین دغدغه، گروه قرآن علم و مجله تخصصی قرآن و علم را راه اندازی کرده است )ذرح.حژذچزسز.ججج( آماده است که در راستای سخنان تاریخی رهبر انقلاب اسلامی دامت برکاته در مورد جهت دهی به علوم انسانی بر اساس آموزه های قرآن و اهل بیت علیهم السلام اقدامات علمی و عملی را آغاز کند. البته به نظر می رسد که در این زمینه یک انقلاب فرهنگی جدید لازم است. یعنی باید در این راستا ده ها حوزه، دانشگاه، پژوهشگاه و مرکز پژوهشی و آموزشی کاری همه جانبه را آغاز کنند تا شاید بعد از چندین سال بتوانیم علوم انسانی بومی و اسلامی داشته باشیم و ضمن سیراب کردن دو میلیون جوان مسلمان، و جلوگیری از تهاجم فرهنگی غرب، به تولید و صدور علوم انسانی جدید نائل شویم.

اول: مشکلات موجود
چه اشکالاتی در زمینه علوم انسانی فعلی در کشور وجود دارد که دغدغه آفرین است. رئوس مشکلات عبارتند از:
1. علوم انسانی فعلی بر مبانی نظری غیر دینی و غیر اسلامی استوار است. مثلاً در بستر فرهنگ غرب بر اساس اومانیسم، سکولاریسم و ... شکل گرفته است.
2. در زمینه علوم انسانی متون با جهت گیری اسلامی به اندازه کافی وجود ندارد.
3. در زمینه علوم انسانی اساتید معتقد و حتی آشنا با مبانی و علوم اسلامی به اندازه کافی وجود ندارد.
4. مراکز آموزشی و پژوهشی کافی جهت تربیت مدرس و محقق در این زمینه وجود ندارد.
5. در دروس فعلی دانشگاه ها دروس لازم برای آشنایی دانشجویان با مبانی اسلامی تعبیه نشده یا به اندازه کافی نیست.
6. یک نقشه راه و چشم انداز بلند مدت برای تغییر وضعیت فعلی به وضعیت مطلوب علوم انسانی طراحی و مهندسی نشده است.
7. معمولاً استعداد های درخشان کشور به حوزه علوم طبیعی سرازیر می شود و در حوزه علوم انسانی کمتر حضور می یابند. این مطلب یا بر اساس تبلیغات یا انگیزه های مالی و ... است که مستلزم استمرار ضعف علوم انسانی در ایران خواهد بود.

دوم: راهکارها
به نظر می رسد که برای حل مشکلات علوم انسانی فعلی نیازمند چند دسته راهکار هستیم.

الف: راهکارهای کوتاه مدت:
1. تشکیل همایشی ملی از مراکز و شخصیت های فعال در زمینه علوم انسانی جهت بررسی مشکلات و راهبردها بر اساس سخنان مقام معظم رهبری دامت برکاته؛ حاصل این همایش به صورت قانون به مجلس، شورای عالی انقلاب فرهنگی و دولت پیشنهاد و تصویب و اجرا شود. البته مقدمه این کار تشکیل دبیرخانه ای برای پی گیری اصل همایش و نتایج آن است.
2. راه اندازی دوره های کوتاه مدت آموزشی و پژوهشی میان رشته ای قرآن، حدیث و علوم انسانی در هر رشته برای اساتید فعلی این رشته ها.
3. راه اندازی دوره های کوتاه مدت آموزشی و پژوهشی میان رشته ای قرآن، حدیث و علوم انسانی در هر رشته برای دانشجویان فعلی این رشته ها.
4. شناسائی و معرفی متون موجود یا تدوین مجموعه هایی از بخش هایی از تراث اسلامی و ایرانی جهت استفاده در هر یک از رشته ها.
5. شناسایی و تقویت مراکز آموزشی و پژوهشی و مجلات فعال در مباحث میان رشته ای علوم انسانی و اسلامی.
6. تقویت ارتباط مراکز حوزوی و دانشگاهی در این زمینه و زمینه سازی جهت تبادل نظر آنها.
7. آشنا کردن اساتید معارف دانشگاه ها با مباحث میان رشته ای با تشکیل کارگاه هایی در این زمینه و جهت دهی به دروس معارف برای آشنا کردن دانشجویان این رشته ها با مبانی اسلامی.
8. تقویت حضور استعدادهای درخشان کشور در حوزه علوم انسانی با ایجاد انگیزه و حمایت مادی و معنوی از آنها، که این مطلب شامل تبلیغات رسانه ها، ایجاد فرصت های شغلی و درآمدهای مساوی با رشته های علوم طبیعی )حداقل برای فرهیختگان این رشته ها( و ... می شود.

ب: راهکارهای بلند مدت
1. تولید علم در زمینه علوم انسانی با نگاه اسلامی با نظریه پردازی علمی بر اساس آموزه های قرآن و حدیث و باز نگری در محتوای این علوم که این مهم با انجام اموری مثل موارد بعدی تحقق می یابد.
2. ایجاد رشته های جدید در حوزه های علمیه به ویژه در زمینه مباحث میان رشته ای قرآن و علوم انسانی و حدیث و علوم انسانی و ....
تذکر: یک گام مفید و کارآمد در این زمینه در جامعة المصطفی العالمیه از سال 1385 آغاز شده و در دکترا ی تفسیر و علوم قرآن رشته جدیدی به نام «قرآن و علم» با ده گرایش تشکیل شده است، از جمله: قرآن و علوم تربیتی قرآن و اقتصاد قرآن و سیاست قرآن و جامعه شناسی قرآن و روانشناسی قرآن و تاریخ و ...، که تاکنون شش رشته آن اجرا شد، و نتایج خوبی داشته است.
3. ایجاد دانشگاه جامع میان رشته ای قرآن و حدیث و علوم، با رشته های متنوع جهت کادر سازی بلند مدت.
تذکر: وجود چنین دانشگاهی می تواند با همکاری حوزه و دانشگاه شکل گیرد و دانشجویان را از سطوح پایین با مبانی قرآنی و حدیثی علوم انسانی آشنا کند. جمعی از اساتید حوزه و دانشگاه طرح این مطلب را تحت عنوان »جامعة القرآن العالمیه» در سال 1386 به شورای انقلاب فرهنگی داده اند.
4. ایجاد دانشگاه تربیت مدرس در زمینه مباحث میان رشته ای علوم انسانی و اسلامی با همکاری حوزه و دانشگاه برای تأمین استاد در این زمینه.
5. ایجاد پژوهشگاه ها و مراکز تحقیقاتی متعدد میان رشته ای در زمینه های قرآن و علوم حدیث و علوم معارف اسلامی و علوم به تفکیک رشته ها برای تولید متن در این زمینه.
6. ایجاد تحول در دروس معارف دانشگاه ها و جهت دهی اکثر آنها به مباحث میان رشته ای متناسب با هر دانشگاه.
7. تقسیم تخصصی اساتید معارف دانشگاه ها براساس رشته های علوم انسانی و ارائه آموزش های لازم به آنها جهت تدریس مباحث میان رشته ای برای جهت دهی اسلامی به دانشجویان این رشته ها.
8. گنجاندن واحدهای درسی اسلامی متناسب با هر رشته علوم انسانی در درس های کارشناسی، ارشد و دکترا این رشته ها و یا تقویت این دروس از نظر محتوا، متن و استاد و نظارت مستمر بر آنها.
9. جهت دهی پایان نامه ارشد و رساله های دکترا دانشگاه ها و نیز سطح 3 و 4 حوزه ها به موضوعات میان رشته ای جهت تولید متن و علم در این زمینه و حمایت علمی و عملی و نیز از اینگونه رساله ها.

تذکر پایانی
امید است سخنان تاریخی و سرنوشت ساز مقام معظم رهبری که مسئولیت عظیمی را بر دوش دولت، شورای عالی انقلاب فرهنگی و همه مراکز حوزوی و دانشگاهی گذاشت و حجت را بر همه ما تمام کرد، سرلوحه برنامه ها قرار گیرد و به فراموشی نیافتد، که در آن صورت آینده کشور با خطر عظیمی روبرو خواهد شد؛ چرا که پیشرفت در زمینه علوم طبیعی، کشور را قوی می سازد، ولی آنان که از این سلاح استفاده می کنند و کشور را اداره و جهت دهی خواهند کرد، برای کمبود متخصصان علوم طبیعی می توانیم اقدام به دعوت متخصص کنیم، اما در زمینه علوم انسانی نمی توان چنین کاری کرد؛ چون به منزله واگذاری به بیگانگان است.



تاریخ انتشار در سایت: ۱ خرداد ۱۳۸۹
منبع: / سایت / حوزه ۱۳۸۹/۳/۱
به نقل از: هفته نامه افق حوزه، 1388، شماره 247، آبان
نقش ها
عناوین
رسته: 1