یک‌شنبه ۳ تیر ۱۳۹۷
بر خط: 1163
Bashgah.net باشگاه اندیشه

بــاشگاه مـــن

576 بازدید
رویکرد مقایسه اى در ساختار نوشتارى

سالها پیش با ظهور صنعت چاپ، تحول مهمى در «گردش و جریان اطلاعات» رخ داد. صنعت چاپ موجب توسعه روزافزون کتاب ها شد. سپس این موضوع به عرصه اطلاع رسانى تسرى یافت. هرچند پیش از این نیز پیرامون مسائل روزانه نشریاتى منتشر شده بود. از آن جمله مى توان به «گزت» هایى اشاره کرد که در روم باستان منتشر مى شد. اما این مسأله تا ظهور صنعت چاپ توسعه چندانى نداشت. در واقع توسعه «روزنامه نگارى» با پیشرفت چاپ به شدت همبسته بوده و با توسعه چاپ، روزنامه نگارى توسعه یافته است.

بنابراین مى توان عنوان کرد که «فناورى» امرى مهم در پیشرفت روزنامه نگارى بوده است. با ظهور اینترنت و شناخت قابلیت هاى تسرى آن در تمامى شئونات مربوط به «جریان اطلاعات»، روزنامه نگارى نیز همپاى پیشرفت این صنعت جدید پیش رفته و در راه جدیدى قدم گذارد.

فناورى هاى نوین ارتباطى به عنوان زیرساخت روزنامه نگارى سایبر در قالب رسانه هاى مدرنى چون سایت ها و وبلاگ ها، هم اکنون یک نوع دموکراسى دیجیتال - و البته آسیب پذیر- را براى مخاطبان به وجود آورده اند که در پیوند با جامعه مدنى و اتکا به فرصت هاى جامعه اطلاعاتى، گفتمان سنتى قدرت و گفتمان حاکم بر روزنامه نگارى سنتى را همزمان به چالش فراخوانده است، اما با این همه، این موضوع ممکن است به مفهوم تسلیم این گفته هاى سنتى در برابر گفتمان فضاى سایبر نباشد.

در این مقاله ما سعى داریم ابتدا نگاهى کلى به پیشرفت هاى اخیر در عرصه اینترنت داشته باشیم که موجب تحول و ایجاد شاخه اى جدید از روزنامه نگارى شده است، سپس به بررسى ساختار نوشتارى متون در روزنامه نگارى آنلاین و سنتى بپردازیم.


از نسخه چاپى تا نسخه آنلاین
از اواسط دهه ۱۹۹۰ و با پیشرفت قابل ملاحظه اینترنت، ما شاهد حضور روزافزون مطبوعات در عرصه اینترنت بوده ایم. این امر با قرار دادن «نسخه چاپى» روزنامه ها بر روى وب شروع شد. به طورى که بسیارى روزنامه ها نسخه چاپى روزنامه خود را بر روى این فضا قرار داده اند. همانطور که ملاحظه مى شود، این امر هنوز درباره روزنامه هاى ایرانى صدق مى کند و عمده روزنامه هاى ایرانى، هنوز نسخه چاپى شان را بر روى سایت هاى خود قرار مى دهند.
اما این وضع به این حالت باقى نماند. به طورى که بسیارى روزنامه هاى مشهور دنیا مانند واشنگتن پست، تایمز، نیویورک تایمز و غیره، دست به ایجاد سایت هاى آنلاین ژورنالیستى زدند و نسخه چاپى خود را از صفحات وب برداشتند. دلیل این کار این بود که شرایط فضاى وب با شرایط مطالعه روزنامه در فضاى واقعى کاملاً متفاوت است.
در ادامه با رویکردى مقایسه اى جایگاه روزنامه نگارى آنلاین و سنتى را از لحاظ ساختار شکل و محتوا بررسى خواهیم کرد.

ساختارشکنى در نگارش
در این قسمت ما روزنامه نگارى سایبر را از چشم انداز تحول در ساختار نوشتارى اخبار و محتوا بررسى خواهیم کرد.
در این زمینه تغییرات بسیار مهمى رخ داده است. از آن جا که متن کاغذى، با متن بر روى صفحات وب به شیوه هاى متفاوتى تنظیم مى شوند، مى توان گفت که شیوه تنظیم متون از جمله مهمترین عناصر تغییر یافته در روزنامه نگارى آنلاین محسوب مى شود. مهمترین تغییر شیوه اجراى متون در این زمینه، تبدیل متن به فرامتن است. تنها امکان
روزنامه نگارى سنتى پیرامون متن، چینش آن در صفحات کاغذى روزنامه همراه با عکس هاى محدود بوده است. اما روزنامه نگارى آنلاین در این زمینه توفیق اساسى داشته است. در واقع متن در روزنامه نگارى آنلاین، نه تنها نوشته بلکه دیگر انواع متون مانند صوت، فیلم و غیره را نیز شامل مى شود. ضمن این که ظهور هایپرلینک نیز موجب پویایى متن در روزنامه نگارى آنلاین شده است.
از دیگر مواردى که پیرامون تغییر شکلى مى توان عنوان کرد، تغییر در شیوه هاى خبرنویسى و ارائه متون دیگر ژورنالیستى همچون گزارش، مقاله و... است. هرچند هنوز برخى از سایت هاى خبرى از شیوه هاى معمول خبرنویسى در روزنامه نگارى سنتى مانند سبک هرم وارونه استفاده مى کنند. سبکى که بیشترین کاربرد را در روزنامه نگارى داشته است. اما این کار با توسعه روزنامه نگارى آنلاین کم کم فراموش شد. در واقع نوشتن در فضاى وب از قواعد جدیدى پیروى مى کند. این قواعد را اینگونه مى توان شمرد:
- «خلاصه نویسى» از مهمترین عناصر روزنامه نگارى آنلاین است. در واقع در سایبرژورنالیسم، مهمترین عنصر، «زمان» است. از آنجا که خواننده جاى خود را به کاربر داده است، باید به ملاحظات مهمى در زمینه ارائه پیام توجه کرد. در واقع کاربر با حجم عظیمى از اطلاعات روبروست. وى حتى همزمان به متون سایت هاى ژورنالیستى متعدد دسترسى دارد. اما «خواننده مطبوعات» با چنین وضعى روبرو نیست. در واقع تنها به حداکثر چند روزنامه و با صفحاتى محدود دسترسى دارد. در این صورت مى تواند، وقت بیشترى را صرف مطالعه مشروح خبر کند.
- عبارات نسبت به روزنامه نگارى سنتى، «کوتاه تر و روشن تر» است. ضمن این که فاصله نهاد و گزاره کم و کلمات حشو و زائد حذف خواهند شد.
- رغبت خواننده به مطالعه خبر و مطالب ژورنالیستى، در صورتى ایجاد خواهد شد که کاربر دریابد با مطلبى کوتاه و پربار روبروست. ارائه حجم انبوهى از نوشته در این زمینه کارساز نخواهد بود.
- نوع نوشتار مطالب بر اساس متوسط مخاطبان است. بنابراین سطح نوشته پائین تر و یا بالاتر از مخاطبان نباید باشد.
- از آنجا که «فضاى سفید» در متن، موجب ایجاد هزینه هاى اضافى نخواهد شد، بنابراین استفاده از فضاى سفید پیشنهاد مى شود. این امر مى تواند موجب وضوح و درک مطلب بیشتر شود. این در حالى است که این قابلیت در
روزنامه نگارى سنتى به دو دلیل مقدور نبوده است: یکى ایجاد هزینه هاى گزاف چاپ و نشر و دیگرى ایجاد خلل در طراحى و صفحه بندى نشریه.
- استفاده از دیگر شیوه هاى ارائه متن، مانند فیلم و صوت موجب تلطیف فضاى انتقال پیام مى شود. ضمن این که پذیرش پیام را آسان خواهد ساخت. زیرا مدرکى عینى براى ادعاى خود ارائه کرده ایم.
- تغییرات در شیوه هاى صفحه بندى نیز از مهمترین تفاوت هاى روزنامه نگارى آنلاین با سنتى است. در روزنامه نگارى سنتى در صفحه بندى دقت زیادى صورت مى گرفت. زیرا تا شماره بعدى این نشریه و یا حتى براى همیشه، این چینش در معرض دید قرار داشت. اما این کار در روزنامه نگارى آنلاین دستخوش تغییر شد. در واقع هر لحظه مى توان چینش صفحات و برجسته سازى مطالب را تغییر داد. تعداد صفحات نیز بر اساس تعداد مطالب قابل تغییر است.
- حذف سوتیتر، نیم تیتر، روتیتر نیز از جمله تغییراتى است که در روزنامه نگارى آنلاین رخ داده است. مسأله اى که از نقاط قوت روزنامه نگارى سنتى براى «برجسته سازى» مطالب استفاده مى شده است.

نتیجه گیرى
در پایان مى توان گفت که ظهور سایبرژورنالیسم نتوانسته است به طور کامل جایگاه روزنامه نگارى سنتى را به خطر اندازد. با ظهور رسانه هایى مانند تلویزیون و رادیو، گفته مى شد که زمان مرگ روزنامه نگارى سنتى فرا رسیده است. اما با تغییر جایگاه روزنامه نگارى سنتى از ارائه خبر صرف به تحلیل و تشریح رویدادها، حیات این نوع روزنامه نگارى ادامه یافت. بنابراین مى توان بیان کرد که هنوز تحلیل و تفسیر و تشریح رویدادها در انحصار روزنامه نگارى سنتى قرار دارد و حتى روزنامه نگارى آنلاین نیز نتوانسته است که این عرصه را از آن خود کند. بنابراین روزنامه نگارى آنلاین تنها توانسته است که در کنار رادیو و تلویزیون به ارائه سریع اخبار و اطلاعات بپردازد. البته داراى مزیت مهمى نسبت به رادیو و تلویزیون است. این مزیت در واقع به «ماندگارى پیام» اشاره دارد.
منابع:
مولانا، حمید (۱۳۵۹) سیر ارتباطات اجتماعى در ایران، تهران، انتشارات دانشکده علوم ارتباطات اجتماعى
محیط طباطبایى (بى تا) تاریخ روزنامه نگارى، تهران
پروین، ناصرالدین (۱۳۷۷) تاریخ روزنامه نگارى ایرانیان و دیگر پارسى نویسان، تهران، مرکز نشر دانشگاهى
بدیعى، نعیم و قندى، حسین (۱۳۸۰) روزنامه نگارى نوین، تهران، انتشارات دانشگاه علامه طباطبایى
شکرخواه، یونس (۱۳۸۴) روزنامه نگارى سایبر، تهران، انتشارات ثانیه
شکرخواه، یونس (۱۳۸۱) خبرنویسى مدرن، تهران، انتشارات خجسته
مسعودى، امید(۱۳۸۲) مبانى نگارش رسانه اى، تهران، انتشارات خجسته

تاریخ انتشار در سایت: ۱۶ خرداد ۱۳۸۶
منبع: / روزنامه / ایران ۱۳۸۶/۰۳/۱۶
نقش ها
نویسنده : مجید سلیمانى
رسته: 3