شنبه ۳ آبان ۱۳۹۳
بر خط: 736
Bashgah.net باشگاه اندیشه

بــاشگاه مـــن

158 بازدید
آیه الکرسی

در طول تاریخ تفسیر و قرآن پژوهی، برخی از آیات قرآن کریم به سبب ویژگی خاصی که داشتند، شهرت بیشتری یافته و مورد توجه قرار گرفته اند، این آیات را آیات نامدار می نامند. در این ستون هر هفته با نام، مشخصات و نکات مهم یکی از این آیات آشنا می شویم.



آیه 255 بقره به «آیه الکرسی» مشهور است که از واژه «کرسی» مذکور در همین آیه گرفته شده (1).«الله لا اله الا هوالحی القیوم لا تاخذه سنه ولا نوم له ما فی السموت و ما فی الارض من ذا الذی یشفع عنده الا باذنه یعلم ما بین ایدیهم و ما خلفهم و لا یحیطون بشی من علمه الابما شاء وسع کرسیه السموت والارض و لا یوده حفظهما و هوالعلی العظیم؛ خدا است که معبودی جز او نیست. زنده و برپا دارنده است. نه خوابی سبک او را فرا می گیرد و نه خوابی گران. آن چه در آسمان ها و آن چه در زمین است، از آن او است. کیست آن کس که جز به اذن او در پیشگاهش شفاعت کند؟ آن چه را پیش روی آنان است و آن چه را پشت سرشان قرار دارد می داند. و به چیزی از علم او، جز به آن چه بخواهد، احاطه نمی یابند. کرسی او آسمان ها و زمین را دربر گرفته، و نگهداری آنها بر او دشوار نیست، و او والای بزرگ است. »
وجود روایاتی منقول از پیامبر (ص)، امامان(ع) و صحابه درباره این آیه نشان می دهد که شهرت آن به آیه الکرسی، به صدر اسلام و حتی عصر پیامبر برمی گردد. (2) جامعیت آیه الکرسی در ترسیم رابطه خداوند با آفریدگانش به ویژه انسان، موجب امتیاز این آیه بر دیگر آیات شده و مفسران را واداشته است تا با اهتمامی ویژه، به شرح آن بپردازند یا در این باره نوشته های مستقلی بنگارند. (3)
درباره فضیلت این آیه و فواید و آثار و نیز قرائت دائم آن، روایات فراوانی از پیامبر و امامان معصوم نقل شده است که به صدور همه آنها از معصوم اطمینان نداریم و حتی برخی از آنها ضعیف شمرده شده اند؛ (برای مثال، در روایتی که ابوموسی اشعری از پیامبر نقل کرده، آمده است: خداوند به موسی وحی کرد که اگر بعد از هر نماز واجب، آیه الکرسی را بخواند، قلب شاکران، لسان ذاکران، ثواب پیامبران و اعمال صالحان را برای او قرار می دهد و جز پیامبر یا صدیق یا بنده مومن خدا یا کسی که می خواهد در راه خدا کشته شود، بر آن مواظبت نمی کند. (4) اما فراوانی آنها و نقل در کتابهای معتبر حدیثی شیعه و اهل سنت و نیز سازگاری بخش فراوانی از آنها با مضامین بلند آیه به ما اطمینان می بخشد که دست کم، بخشی از این روایات به طور قطع از معصوم صادر شده است و همین امر، موجب می شود تا در برابر آن چه ضعیف است و به صدور آن اطمینان نداریم، با مسامحه عمل کنیم؛ به ویژه با توجه به روایتی صحیح که این آیه را مشتمل بر اسم اعظم خداوند می داند که هرگاه خداوند با آن اسم خوانده شود، هر دعایی را مستجاب می کند. (5)
درباره فضیلت و منزلت این آیه، از پیامبر (ص) نقل شده که آیه الکرسی سید آیه ها و برترین آیه قرآن است (6) و همه خیرهای دنیا و آخرت را دربر دارد و نزد ساق عرش، خداوند را تقدیس می کند و از گنجینه رحمت در زیر عرش الهی نازل و به پیامبر اعطا شده است(7) از امام علی (ع) نقل شده که فرمود: پس از شنیدن این سخن از پیامبر، هیچ شبی را بدون قرائت آن به سر نیاوردم و هر شب سه بار در دو رکعت بعد از عشا و در وتر و هنگام خواب، آن را می خواندم. (8) این آیه با فاتحه الکتاب و آیه ملک و آیه شهادت، به عرش خداوند آویخته بودند و بین آنها و خداوند حجابی نبود. از پیامبر نقل شده است که هرکس آیه الکرسی را صد بار بخواند، به منزله کسی است که خداوند را در تمام عمر خود، عبادت کرده (9) و قرائت آن، با قرائت ربع قرآن برابر است. از حضرت صادق (ع) نقل شده که آیه الکرسی قله رفیع قرآن است.
درباره آثار و برکات این آیه از پیامبر (ص) نقل شده که قرائت آن، شخص و فرزندان و خانه او را از برخی حشرات موذی حفظ می کند و قرائت آن پس از نماز واجب، قاری را تا نماز دیگر در ذمه خداوند قرار می دهد و قرائت آن هنگام خواب، شخص را تحت حفاظت دو فرشته درمی آورد و چیزی جز مرگ مانع ورود او به بهشت نیست و خداوند خود، او را قبض روح خواهد کرد و چونان کسی باشد که در رکاب پیامبران به شهادت رسیده است. این آیه در هر خانه ای خوانده شود، شیطان و جنیان از آن دور می شوند. آیه الکرسی بر پنجاه کلمه مشتمل است و هر کلمه، پنجاه برکت دارد. پیامبر اکرم هنگام وضع حمل فاطمه فرمود: آن آیه با آیه سخره (اعراف/7، 54) و معوذتین، بر حضرت خوانده شود.
کسی که آن را با سه آیه اول سوره مومن هنگام صبح بخواند تا شب، و اگر شبانگاه بخواند، تا صبح در امان خواهد بود و هر کس آن را با دو آیه آخر بقره در گرفتاریها بخواند، خداوند به فریادش می رسد. (10) از ابی الحسن (ع) نقل شده که هر کس آن را هنگام خوابیدن بخواند- اگر خدا بخواهد- از درد فلج در امان باشد و هر کس پس از نماز واجب بخواند، حیوان نیش دار به او آسیب نرساند. حدیثی از امام صادق (ع) نیز قرائت این آیه را برای رفع ترس موثر می داند. در حدیث دیگری از حضرت آمده است که هر کس آیه الکرسی را یک بار بخواند، خداوند هزار امر ناخوشایند را از او در دنیا برمی گرداند که کمترین آن فقر است، و هزار امر ناخوشایند را در آخرت از او برمی گرداند که کمترین آن عذاب قبر است؛ ولی من از این آیه، برای صعود به درجات بالاتر کمک می گیریم. (11)
در روایتی که امام علی بن الحسین (ع) از پیامبر نقل کرده (و نیز روایتی از ابن مسعود) به قرائت دو آیه بعد از آیه الکرسی نیز سفارش شده است. برپایه این روایت. پیامبر (ص) فرمود: هرکس چهار آیه از اول بقره و آیه الکرسی با دو آیه پس از آن و سه آیه آخر بقره را بخواند، در جان و مالش بدی نبیند و شیطانی به او نزدیک نشود و قرآن را فراموش نکند. (12) گویا همین حدیث سبب شد تا بعدها آیه الکرسی در میان شیعیان، عنوانی برای هر سه آیه تلقی شود. آن دو آیه، با آیه الکرسی پیوندی عمیق و تاثیری شگرف در تربیت روح انسان دارد و بیان می دارد که هیچ اجباری از جانب خداوند در پذیرش دین نیست؛ زیرا راه رشد و هدایت، از گمراهی، بازشناخته شده است: «لا اکراه فی الدین قد تبین الرشد من الغی» و هر کس به عبادت غیرخدا کافر شود و به خداوند ایمان آورد، به دستگیره محکمی چنگ زده که هرگز قطع نمی شود و خدا شنوا و دانا است: «فمن یکفر بالطاغوت و یومن بالله فقد استمسک بالعروه الوثقی لانفصام لها و الله سمیع علیم.» خداوند، یاور و عهده دار امور مومنان است و آنان را از تاریکی ها و گمراهی ها خارج ساخته، به سوی روشنایی هدایت می کند: «الله ولی الذین ءامنوا یخرجهم من الظلمت الی النور»؛ اما سرپرست کافران شیطان است و آنها را از روشنایی خارج ساخته، به سوی تاریکی ها می برد و اینان در آتش جاودانه اند: «والذین کفروا اولیاءهم الطغوت یخرجونهم من النور الی الظمت اولیئک اصحب النار هم فیها خلدن».
مرکز فرهنگ و معارف قرآن

. 1 البحر المحیط، ج 2، ص. 606
. 2 المیزان، ج 2، ص. 337
. 3 کتاب نامه قرآن کریم، ج 1، ص 79 و 80
. 4 ابن کثیر، ج 1، ص 315؛ الموضوعات، ابن جوزی، ج 1، ص. 177
. 5 ابن کثیر، ج 1، ص. 315
. 6 همان، ص 314؛ قرطبی، ج 3، ص. 175
. 7 الدر المنثور، ج 2، ص 8؛ آیه الکرسی، ص. 36
. 8 الدرالمنثور، ج 2، ص 8، الامالی، طوسی، ص. 509
. 9 بحارالانوار، ج 89، ص 263؛ نور الثقلین، ج 1، ص. 258
. 10 آیه الکرسی، ص 41-62؛ ابن کثیر، ج 1، ص. 315
. 11 عیاشی، ج 1، ص. 136
. 12 الکافی، ج 2، ص. 621


تاریخ انتشار در سایت: ۱۶ آذر ۱۳۸۵
عناوین
رسته: 3