دوشنبه ۳ آذر ۱۳۹۳
بر خط: 1074
Bashgah.net باشگاه اندیشه

بــاشگاه مـــن

814 بازدید
چگونه درک مطلب خود را افزایش دهیم؟

یکی از مهمترین مهارتهای یادگیری، درک مطلب می باشد. هر چه ادراک و دریافت بهتر باشد، یادگیری و یادآوری مطالب نیز آسان تر می شود. برای درک بهتر باید هدف و انگیزه داشت. به خاطر داشته باشید که مطالعه بدون هدف و پیش زمینه همچون گردابی است که فرد را در خود گرفتار می کند.


هدف مطالعه
هدف مطالعه ارتباط دادن مطالب جدید با مطالبی است که از قبل می دانید، اگر راجع به موضوع پیش زمینه ای نداشته باشید و بخواهید آن را در ذهن خود جای دهید، مثل این است که بخواهید آب را در دستان خود نگه دارید. می بینید که این کار غیر ممکن است و به زودی مطالب از ذهن شما خارج می شود.
به عنوان مثال سعی کنید این اعداد را بخوانید و بخاطر بسپارید:
خواندن و حفظ کردنش سخت است نه؟ 4 2 3 6 1 5 7
این یکی آسان تر است، بخاطر اینکه کوتاهتر شده است. 4 2 3 6 – 1 5 7
و این یکی از همه آسان تر است، چون به ترتیب اعداد نوشته شده و به خاطر پیش زمینه ای که دارید به راحتی آن را حفظ می کنید. 7 6 5 4 – 3 2 1
اگر ورزش را دوست داشته باشید، چون پیش زمینه ای برای خواندن، فهمیدن و به خاطر سپردن مطالب ورزشی در ذهن خود دارید، خواندن مطالب ورزشی برای شما بسیار آسان تر می شود.

تقویت مهارت مطالعه و درک مطلب
برای درک مطلب نیاز به انگیزه، تمرکز، پیش زمینه و روش مطالعه صحیح دارید.
در اینجا توصیه‌هایی برای تقویت این مهارت ذکر می کنیم:

1- اطلاعات عمومی خود را افزایش دهید.
با خواندن کتاب، روزنامه و مجله اطلاعات عمومی خود را گسترش دهید و به رویدادهای اطراف خود علاقه نشان دهید.

2- با ساختار پاراگراف آشنا شوید.
معمولا هر پاراگراف با مقدمه ای شروع شده و با نتیجه ای پایان می یابد. اغلب اولین جمله به توصیف کلی مطالب می پردازد و زمینه را برای توضیح بیشتر فراهم می کند. پس به جملات اول هر پاراگراف بیشتر توجه کنید تا بتوانید موضوع بحث را بهتر تشخیص دهید. همچنین به دنبال نشانه‌ها، کلمات و عباراتی باشید که نشان دهنده تغییر موضوع مورد بحث می باشند.

3- حدس بزنید و پیش بینی کنید.
یک خواننده باهوش و زرنگ همیشه سعی می کند تا نظرات نویسنده، سؤالها و موضوعهای بعدی را حدس بزند. این کار باعث کنجکاوی و افزایش دقت خواننده می شود.

4- به شیوه تنظیم مطالب توجه کنید.
آیا مطالب بر اساس ترتیب زمانی نوشته شده اند و یا بر اساس درجه اهمیت؟ ترتیب مطالب بر اساس کاربرد آنهاست و یا بر اساس دشواری آنها؟ این کار به تنظیم مطالب در ذهن کمک می کند.

5- در خود انگیزه و علاقه ایجاد کنید.
پیش از آنکه مطلبی درس داده شود، نگاهی گذرا به آن بیاندازید. سؤالاتی در مورد آن از خود بپرسید و با هم کلاسی‌ها در مورد آن صحبت کنید. هر چه انگیزه و علاقه شما بیشتر باشد، درک شما نیز بهتر خواهد شد.

6- به نکاتی که به فهم مطلب کمک می کند توجه کنید.
به عکس‌ها، نمودارها، جدول‌ها و سرفصل‌ها توجه کنید. اولین و آخرین پاراگراف هر بخش را بخوانید.

7- مطالب را خلاصه نویسی و دوره کنید.
یک بار خواندن کتاب هیچ گاه کافی نیست. برای فهم عمیق تر باید زیر مطالب مهم را خط بکشید، خلاصه کنید و دوره نمایید.

8- از تکنیکی منظم و منسجم استفاده کنید.
هنگام مطالعه از یک روش منظم استفاده کنید تا به آن روش مسلط شوید. یکی از بهترین روشها، شامل مراحل پیش خوانی، پرسش، خواندن، بازگویی و تعریف و دوره مطالب می باشد.

9- با تمرکز و توجه کامل مطالعه کنید.
یک خواننده خوب همیشه با تمرکز و توجه کامل مطالعه می کند و هیچ مطلبی را نخوانده باقی نمی گذارد. پس تا موضوعی را کاملا نفهمیده‌اید، به سراغ موضوع بعدی نروید.

چند امکان خوب برای یادگرفتن و پرورش ذهن

راز یادگیری
یادگیری ما را نمی توان با مقیاسی مانند عقربه سوخت ماشین اندازه گیری کرد که از خالی تا پر تغییر می کند. ما با مرور دوباره آنچه که قبلا آموخته ایم و بازاندیشی در افکار وطرحهایمان برای یادگیری در آینده ، یاد می گیریم. وهمیشه چیزهای بیشتری برای آموختن وجود دارد.

آموزش خلاقیت
همه روان شناسان پرورشی و متخصصان آموزشی معتقدند که توانایی های آفریننده و شیوه های فکری واگرا را می توان به افراد، به ویژه به کودکان و نوجوانان، آموزش داد.

آموزش هوش
در گذشته چنین تصور می شد که هوش یک توانایی ارثی غیر قابل تغییر است و به همین دلیل آموزش در آن تأثیری نخواهد داشت.نظریه های تازه تر هوش را یک رشته فرآیند ذهنی می دانند و بر تغییر ناپذیری آن اصرار چندانی نمی ورزند. لذا از لحاظ پرورشی نظریه های امیدوار کننده تری هستند .

مطالعه به سبکی دیگر
اساس امر مطالعه و خواندن بدون فراموشی، یادگیری و حافظه است. در این جا با تکنیک " PQRST" ( که مخفف آن در زبان لاتین، " Preview " مرور اجمالی، " Question " سوال، " Read " خواندن، " Self-recitation" تلقین و تکرار " Test" آزمون) است آشنا می شوید.

چگونه بهتر تمرکز کنیم؟
بسیاری از دانش آموزان از عدم تمرکز در هنگام مطالعه شکایت دارند. آنها فکر می کنند قدرت تمرکز یک استعداد ذاتی است که برخی انسانها فاقد آن هستند؛ اما حقیقت این است که با انجام تعدادی تمرین ساده می توان قدرت تمرکز را چند برابر کرد.

چگونه بهتر گوش کنیم؟
گوش کردن یکی از مهمترین مهارتهایی است که با پرورش آن می توانید کارآیی خود را افزایش دهید. این مهارت بعد از مهارت خواندن، یکی از مشکل ترین مهارتهاست. سعی داریم تا با راههای پرورش این مهارت آشنا شویم.

مدیریت زمان
یکی از اصول مهم مدیریت زمان اصل 20 - 80 است، یعنی از %20 زمان برای انجام %80 کارهایت استفاده کن. موفقیت در مدیریت صحیح زمان وابسته به تشخیص کارهای مهم است. در این مقاله قصد داریم تا تعدادی از راهکارهای مدیریت زمان را به شما معرفی کنیم.

مهارتهای خواندن خود را پرورش دهیم.
حافظه انسان طوری است که پس از چند دقیقه قسمتی از مطالب را فراموش می کند، و بعد از یک شبانه روز فقط رئوس مطالب را به خاطر می آورد. اما اگر در روش های مطالعه خود تجدید نظر کنید، می توانید براین ضعف ذاتی حافظه غلبه کنید.

چگونه اضطراب و نگرانی خود را کنترل کنیم؟
استرس در زندگی روزمره، امری عادی است و گاه می تواند نتایج مثبتی داشته باشد؛ اما هنگامی که جنبه مرضی پیدا کند و به صورت نگرانی و اضطراب دائم درآید، می تواند خطرناک باشد. بهترین راه غلبه بر استرس پیدا کردن راه حل و تکنیکی متناسب با شخصیت فرد می باشد.

توصیه هایی مهم برای امتحان
امتحان، معیار ارزشیابی دانسته ها و تواناییهای شماست و شما می توانید از آن به عنوان ابزاری برای ارزیابی مهارت های یادگیری خود استفاده کنید. اما شرایط فیزیکی و ذهنی در حین امتحان، عملکرد شما را تحت تأثیر قرار می دهد.

یادداشت برداری در کلاس
یادداشت برداری یکی از مهمترین مهارتهایی است که به شما در فهم مطالب بسیار کمک می کند. اگر جزوه ای دقیق و منظم داشته باشید، می توانید در مراحل مختلف تحصیل از مطالب آن بهره ببرید.

چگونه درک مطلب خود را افزایش دهیم؟
یکی از مهمترین مهارتهای یادگیری، درک مطلب می باشد. هر چه ادراک و دریافت بهتر باشد، یادگیری و یادآوری مطالب نیز آسان تر می شود. برای درک بهتر باید هدف و انگیزه داشت. مطالعه بدون هدف و پیش زمینه همچون گردابی است که فرد را در خود گرفتار می کند.

یادداشت برداری علمی (درخت حافظه)
درخت حافظه روش علمی یادداشت برداری است که به وسیله آن می توان شکل کلی موضوع و ارتباط بین نکات مختلف را نشان داد. شکل جای گیری مطالب در درخت حافظه به گونه ای است که یادآوری و دوره مطالب را بسیار آسان می کند.

تکنیک یادگیری یک بار برای همیشه
در روش "SQ3R" سعی بر این است تا با ایجاد زمینه ای در ذهن قبل از مطالعه، روند یادگیری فعال تر و آسان تر گردد. "SQ3R" مخفف این کلمات است: پیش خوانی (Survey)، سؤال سازی (Question)، خواندن (Read)، بازگویی و تعریف (Recite) و مرور (Review).

مطالعه مفید چگونه حاصل می شود؟
آیا تا کنون دقت کرده اید که هر جلسه مطالعه شما چگونه شروع می شود؟ مقدمات و شرایط اولیه لازم برای آغاز آن چیست؟ چگونه می توان روش مناسبی برای شروع مطالعه یافت؟ برای مطالعه بهتر لازم است پاسخ مناسبی برای این پرسش ها بیابید.

تکنیکهایی برای تقویت تمرکز
چرا برخی می توانند تمرکز حواس داشته باشند و برخی دیگر از آن بی بهره اند؟ دلیل آن هرچه باشد راههایی برای تقویت تمرکز در افراد وجود دارد که در این مقاله به برخی از آنها اشاره می کنیم.

تکنیکهایی برای افزایش فعالیت ذهنی
میزان واکنش ما نسبت به مطالب تحت تاثیر حالات روحی، علایق، انگیزه ها و فنون مورد استفاده در مطالعه تغییر می کند. هر چقدر این واکنش نسبت به مطالبی که مطالعه می کنیم بیشتر باشد، آنها بیشتر و بهتر در ذهن ما جای خواهند گرفت.

یادگیری مرحله ای (جعبه لایتنر)
یکی از مهمترین بخش های یادگیری، توانایی غلبه بر فراموشی است. در یادگیری مرحله ای با تکرار مطالب در فواصل معین می توان بر فراموشی غلبه کرد. به طوری که پس از پایان این مراحل، مطالب در حافظه بلند مدت وارد شده و برای همیشه در آن باقی بمانند.

مطالعه و تکرار
همه می دانند که بدون مرور مطالب نمی توان آنها را به خاطر سپرد. برای مرور مطلب غیر از مکان مطالعه، زمان آن نیز اهمیت فراوانی دارد. اگر بدون در نظر گرفتن زمان، به مطالعه بپردازیم توانیی های یادگیریمان به تدریج کاهش می یابد.

آزمون مهارتهای یادگیری
با استفاده از این آزمون متوجه خواهید شد که در کدام یک از مهارتهای یادگیری ضعف دارید. پس از آن می توانید با مطالعه مقاله مربوط به آن بخش، این مهارت خود را تقویت نمایید

کارگاه خواندن خلاق – آموزش مشارکتى کودک محور
خواندن چگونه کنشى است؟ خواندن، فرایند دریافت معناى واژگان مکتوب است. خواندن فرایند درک یک متن از راه رمز‌خوانى است. خواندن چنانچه تنها به رمزخوانى مکانیکى واژ‌گان بیانجامد و درک آن‌ها را در‌پى نداشته باشد، بى‌نتیجه است و بدون آن که کنش‌‌هاى بعدى را به همراه داشته باشد، در همان نقطه به پایان مى‌رسد.
اما اگر خواندن با درک عمیق مطلب همراه باشد، کنش‌هاى بعدى همچون ایجاد لذت، پاسخگویى به پرسش‌ها و کنجکاوی‌ها، ایجاد تخیل، ایجاد سنجش و ایجاد تفکر را در پى خواهد داشت. به این گونه خواندن، خواندن خلاق مى‌گویند.
هنگامى که کودک الفباى زبانى را مى‌آموزد و در پى آن خواندن واژه‌ها را فرا مى‌گیرد، به مهارت خواندن از راه کدهاى نوشتارى که همان الفبا هستند، دست یافته است. اما رمز‌خوانى کدهاى نوشتارى به تنهایى نمى‌تواند درک مطلب و در پى آن روان‌خوانى را به همراه داشته باشد. براى خواندن خلاق یا به عبارت دیگر، درک مطلب و ایجاد کنش‌هاى متوالى، ذهن خواننده باید در مراحل خواندن فعال باشد و با متن در‌گیر شود.

یادگیرى خواندن از چه هنگام آغاز مى‌شود؟
از هنگامى که کودک با زبان نوشتارى در دنیاى پیرامون خود برخورد مى‌کند، فرایند یادگیرى خواندن آغاز مى‌شود. بین مهارت‌‌هاى گفتارى و خواندن و نوشتن پیوند نزدیکى وجود دارد. یادگیرى خواندن به همان دلیلى آغاز مى‌شود که کودک حرف زدن را یاد مى‌گیرد. هنگامى که کودک تلاش مى‌کند از محیط خودآگاه شود، به سرعت در حال آگاه شدن از ارزش ارتباطات است. بنابراین هر چه زودتر خواندن را با کودک آغاز کنید، او زودتر مهارت‌هاى اولیه براى رسیدن به مرحله‌ى خواندن خلاق و عمیق را کسب خواهد کرد. خواندن خلاق روندى است که از ابتداى تولد آغاز مى‌شود. کودک واژه‌ها را که از آواهاى گوناگون تشکیل شده است، مى‌شنود، آن‌ها را به ذهن مى‌سپارد، سپس تعمیم‌شان مى‌دهد، به تدریج معنى جمله‌ها را که از ترکیب واژه‌ها ساخته شده‌اند، درک می‌‌کند و جایگاه فاعل، مفعول و فعل را مى‌شناسد. با پشت سر گذاشتن این روند چند ساله، در آغاز آموزش رسمى، به هنگام آموزش الفبا ( رمز خوانى متن )، با یک نگاه گذرا به متن، واژه‌هایى را که با ماهیت آن‌ها به خوبى آشنا شده است، حدس مى‌زند و به راحتى مى‌خواند. در چنین شرایطى کودک نیاز به مکث روى تک‌تک صداها و آواها ندارد. او با پیش‌بینى و حدس خود که براساس درک معنا به وجود آمده است، متن را به شکلى روان مى‌خواند.

نقش خواندن خلاق در یادگیرى کودکان
خواندن خلاق یا به عبارت دیگر خواندن همراه با درک مطلب، کودک را در همه‌ى درس‌ها یارى می‌‌‌رساند. در حال حاضر دانش آموزان به سبب کسب مهارت‌هاى خواندن مکانیکى، در یادگیرى مطالب بیش از درک مطلب، به حفظ کردن آن‌ها اکتفا مى‌کنند. ضعف بسیارى از دانش‌آموزان در یادگیرى ریاضى، فیزیک یا علوم انسانى نیز مربوط به همین عدم درک مطلب است. به عبارت کلى آن‌ها به روش خلاق متن را نمى‌خوانند.

چگونه مى‌توان با این مشکل مقابله کرد؟
روند خواندن خلاق از بدو تولد با کودک آغاز مى‌شود و بنابراین بخشى از اجراى آن به عهده‌ى خانواده است. متاسفانه خواندن با کودکان در خانواده‌هاى ما جاى اندکى دارد بنابراین، مربیان و آموزگاران وظیفه دشوارترى بر عهده دارند. با این حال مربیان و آموزگاران مى‌توانند با به کار گیرى متن‌هاى خلاق، کودکان را از دوره‌ى آمادگى در مسیر خواندن خلاق قرار دهند تا آن‌ها گام به گام مهارت‌هاى لازم را کسب کنند.

آموزش رسمى و گام‌هاى نخستین در خواندن خلاق
در سال‌هاى ١٩٢٠ و ١٩٣٠ میلادى آموزشگران بر این باور بودند که آموزش رسمى خواندن نباید پیش از سن شش و نیم سالگى آغاز شود. آن‌ها معتقد بودند که کودک باید به سطح مناسبى از رشد برسد تا به اطلاعات بنیادى درباره‌ى سواد دست یابد.
امروزه این نظریه رد شده است. زیرا روشن شده است که خواندن مانند راه رفتن یا دویدن از یک زمان خاص در روند رشد کودک آغاز نمى‌شود، بلکه مهارتى است که در یک طول زمانى به دست مى‌آید. کودک پیش از شروع آموزش رسمى، مهارت‌هایى همچون سخن گفتن و بیان کردن را که مهارت‌هاى پایه در جهت خواندن خلاق است، فرا مى‌گیرد. کودک براى رسیدن به سطح خاصى از ادراک که لازمه خواندن خلاق است، مراحل مختلفى از شناخت را طى مى‌کند و مهارت‌هاى گوناگونى را به دست مى‌آورد. بنابراین براى آن که آموزش رسمى با موفقیت انجام گیرد و کودک به سطح بالایى از ادراک به هنگام خواندن برسد، والدین و مربیان باید با سهیم شدن کتا‌ب‌هاى گوناگون با کودکان، از بدو تولد تا به هنگام ورود به مدرسه، کودک را در کسب مهارت‌هاى زبانى و شناختى یارى رسانند.

خواندن خلاق به چه نوع موادى نیازمند است؟
بحث یادگیرى زبان و یا سواد از راه ادبیات، بحثى است که سال‌هاست در سامانه‌ى آموزشى کشورهاى پیشرفته آغاز شده است و اکنون به عنوان یک اصل ثابت در مدارس پیاده مى‌شود و مواد گوناگونى نیز براى آن فراهم شده است.
مهم‌ترین مواد، موادى هستند که با کودکان پیوند عاطفى برقرار کنند و حس لذت و شادابى را در آن‌ها برانگیزند تا کودک خواهان ادامه و تکرار خواندن باشد. ادبیات در مفهوم عام، و داستان‌هاى تصویرى و مصور در مفهوم خاص بهترین مواد خواندنى براى کسب مهارت‌هاى لازم خواندن در کودکان است. کتاب‌‌هاى تصویرى، که داراى تصاویر زیاد و متن‌هاى کوتاه هستند، کلامى موزون دارند و جمله‌هایى که در طول داستان تکرار مى‌شوند و مهمتر از همه داستانى پر کشش و به یاد ماندنى را بیان مى‌کنند، بهترین مواد براى کسب مهارت‌هاى خواندن خلاق در کودکان‌اند.
امروزه در کشورهاى پیشرفته افزون بر کتاب‌هاى داستانى تصویرى که به فراوانى در اختیار کودکان قرار مى‌گیرند، کتاب‌هایى درمرحله‌ى آمادگى و کلاس اول به بالا تهیه مى‌شوند که به کتاب‌هاى آسان‌خوان یا کتاب‌هاى آموزش مقدماتى معروف‌اند. این کتا‌ب‌ها پلى میان کتاب‌هاى تصویرى داستانى و کتاب‌هاى آموزشى هستند.
کتاب‌هاى آسان‌خوان یا کتاب‌‌‌هاى آموزش مقدماتى، کودکان را گام به گام به سوى کسب مهارت‌هاى سواد هدایت مى‌کنند. این کتاب‌ها، داراى داستان یا داستان‌هایى به زبان ساده و با واژه‌هاى کنترل شده‌‌اند تا نوآموز بتواند آن‌ها را به طور مستقل بخواند. داستان‌ها در کتاب‌هاى آموزش مقدماتى از بسیار ساده شروع، و به تدریج پیچیده مى‌شوند.
در ایران به جز کتاب درسى کلاس اول، کتاب‌هایى ویژه‌ى گسترش یادگیرى خواندن در اختیار آموزگاران قرار ندارد.
تهیه‌ى کتاب‌هاى فارسى آموز ادبى (١) و (٢) و واژه نامه چیستانى پاسخى به این کمبود در آموزش زبان به کودکان فارسى زبان است.
تقویت مهارت‌هاى شفاهى، ایجاد انگیزه در بیان داستان یا مطلب، ایجاد لذت و شادى، گسترش گنجینه‌ى واژگان کودک، رشد مهارت‌روان خوانى و بالا بردن درک مطلب، از ویژگی‌هاى این کتاب‌هاست.
آموزگاران مى‌توانند در کنار کتاب‌هاى درسى که بر پایه‌ى روش آوایى آماده شده‌اند، از کتاب‌هاى فارسی‌آموز بر پایه‌ى روش تفکر مدار یا کلام مدار استفاده کنند و کودکان را در یک روند گام به گام، به کسب مهارت‌هاى خواندن خلاق یارى رسانند.

منابع براى مطالعه بیشتر:
- پیشگفتار فارسى آموز 1و 2. محمد هادى محمدى. نشر چیستا
- گام‌هاى نخستین به سوى خواندن. جودیس شیکدانز و دیگران؛ مترجمان احمد به پژوه و محمد جعفر کندى. تهران: سازمان انجمن اولیا و مربیان جمهورى اسلامى، ١٣٩١.

تاریخ انتشار در سایت: ۸ شهریور ۱۳۸۷
عناوین
رسته: 3